«ΝΕΡΟ, ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»


ΕΙΣΑΓΩΓΗ – ΜΥΘΟΣ – ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ

Ένας μύθος είναι μία αλληγορική διήγηση που αφορά πρόσωπα, κατα-στάσεις, πράξεις που συνέβησαν κάπου, κάποτε. Ο χώρος και ο χρόνος είναι αρκετά απροσδιόριστοι. Θυμίζουν τον τρόπο που όλα τα παραμύθια ξεκινάνε «μια φορά κι έναν καιρό, σε έναν τόπο μακρινό…».
Είναι διδακτικές διηγήσεις, που κρύβουν και εμπεριέχουν πολλά από τα μυστικά, νόμους, μυστήρια του Σύμπαντος, του ανθρώπου και της ψυχής.
«Ένας Μύθος είναι μία μάσκα του Θεού, μία μεταφορά για ό,τι υπάρχει πίσω από την ορατή πλευρά του κόσμου», «…οι μύθοι είναι ενδείξεις των βαθύ-τερων πνευματικών μας δυνατοτήτων, ικανές να μας οδηγήσουν στην ευχαρί-στηση, τη φώτιση, ακόμη και στην έκσταση…» (Τζ. Κάμπελ, «Η δύναμη του μύ-θου»).
«Οι μύθοι διεισδύουν βαθιά στην ανθρώπινη ψυχή και σιγοψυθιρίζουν σε κάθε ευαίσθητο αυτί αιώνιες αλήθειες και ανώτερα ιδανικά», «…είναι ζωντανά σπέρματα αλήθειας, που μπορούν να γονιμοποιήσουν κάθε κατάλληλα προετοι-μασμένο ανθρώπινο νου και εκεί να καρποφορήσουν με καρπούς αφάνταστα πλούσιους». «Έχουν μία διεισδυτική ικανότητα και μπορούν να οδηγήσουν στη συνειδητοποίηση μεγάλων αληθειών, καθώς επίσης και στη συνειδητοποίηση του ίδιου μας του εαυτού», «…είναι φορείς υψηλών αληθειών…Είναι σοφά πλασμέ-νοι και χρησιμοποιώντας τα κατάλληλα αρχέτυπα με τους ανάλογους συμβολι-σμούς τους, οδηγούν σε ανώτερες συνειδησιακές καταστάσεις».
«Ο μύθος είναι Συμβολισμός και Αναζήτηση». «...μύθος είναι προσέγγιση μιας πνευματικής ή ψυχολογικής ανθρώπινης πραγματικότητας... Ο Μύθος είναι μία αληθινή, Ιερή Ιστορία, μια πραγματικότητα που συνέβη στην αρχή των χρό-νων, στη διάσταση των πρωταρχικών προελεύσεων ενός κόσμου, μιας φυλής, μιας κατάστασης, ενός όντος, είτε είναι άνθρωπος είτε ζώο είτε φυτό».
«Ο Μύθος βρίσκεται σε μία διάσταση πιο πέρα από τον ανθρώπινο και γή-ινο χρόνο. Αυτός ρυθμίζει τον κόσμο του «Υπάρχειν». Ο Μύθος βρίσκεται στον κόσμο του «Είναι», πέρα από κάθε συγκεκριμένη ύπαρξη και υλοποίηση στις ορατές και ιστορικές διαστάσεις της καθημερινής ανθρώπινης ζωής».
«Ο Μύθος αποτελεί ένα πρότυπο της πραγματικότητας. Ένα Ιδανικό Πρό-τυπο ή μοντέλο θείας προέλευσης, που εξηγεί μία ιερή, ανώτερη πραγματικότη-τα, τη δομή της και το πώς και το γιατί ήρθε σε ύπαρξη».

Τι είναι η Μυθολογία; Η Μυθολογία είναι ένα σύστημα από μύθους, οι οποίοι συνδέονται μεταξύ τους, εξηγούν τα μυστήρια του Σύμπαντος, των θεών και των ανθρώπων και αντικατοπτρίζουν τις ιδιαιτερότητες του κάθε λαού, αφού οι μυθολογίες των πολιτισμών διαφέρουν μεταξύ τους.
Όμως δεν θα πρέπει να παραβλέπουμε μία πολύ σημαντική αλήθεια που μας υπογραμμίζει η συγκριτική μελέτη των μύθων, ότι υπάρχουν κοινά μυθικά μοτίβα, που συναντώνται σε όλες τις μυθολογίες, αν και κάτω από διαφορετικές μορφές. Αυτά τα κοινά μοτίβα μας θυμίζουν τις «Ιδέες» του Πλάτωνα και τα «Αρ-χέτυπα του Συλλογικού ασυνειδήτου της Ανθρωπότητας», όπως ο Γιούνγκ τα ονόμαζε.
Οι μύθοι συνδέονταν άμεσα με τις μυητικές διαδικασίες στην αρχαιότη-τα. «Οι λεγόμενες μυήσεις στα Αρχαία Μυστήρια περιείχαν ανθρωπομορφικές αναπαραστάσεις της λειτουργίας του πνευματικού κόσμου και των νόμων του. Συνέπαιρναν τη φαντασία του εκστασιασμένου μυούμενου και τον βοηθούσαν να απαλλαγεί από τις ατέλειες και τις δυσαρμονίες του γήινου εαυτού του. Κάτω από το φως της πανσελήνου και το χαιρετισμό των σπινθηροβόλων αστεριών, ο μυούμενος έβλεπε να ζωντανεύουν μέσα του ο Όσιρις, ο Ορφέας ή ο Οντίν.
Η θυσία του Ορφέα αποκτούσε τότε άλλο νόημα γι αυτόν και αναγνώριζε στο πρόσωπο του ήρωα λειτουργίες του ίδιου του του εαυτού. Γινόταν γνώστης και κυβερνήτης της ύπαρξης του κι όταν ξαναγύριζε στον καθημερινό κόσμο, είχε μία αίσθηση ευθύνης και μία φλόγα δημιουργικότητας».
Ο Μύθος είναι το Φως που κινείται από ένα χέρι (Αρχέτυπος). Η σκιά του πάνω στον τοίχο (Ιστορία) αποτελεί τη Μυθολογία. Πολλές φορές ένας Μύθος επαληθεύεται και ιστορικά (π.χ. η ανακάλυψη της Τροίας από τον Σλήμαν χάρη στους υπαινιγμούς του Ομήρου).

Η Μυθολογία έχει κάποια σχέση με την Ιστορία; Αυτό είναι ένα ερώτημα που απασχόλησε πολλούς μελετητές. Κατά πόσο δηλαδή οι μύθοι αναφέρο-νται και περιγράφουν γεγονότα μόνο συμβολικά, τα οποία συνέβησαν κάπου κά-ποτε ή ουσιαστικά μεταφέρουν τη μνήμη πραγματικά ιστορικών γεγονότων, που συνέβησαν σε συγκεκριμένη ιστορική στιγμή, που όμως είναι τόσο μακριά χρονι-κά από τη δική μας, ώστε μόνο μέσα από μύθους και προφορικές παραδόσεις θα μπορούσαν να επιβιώσουν σαν μια ανάμνηση στη μνήμη μας ως ανθρωπότητα. Αν προσπαθήσουμε να ορίσουμε την ιστορία και τη μυθολογία και να τις διαχω-ρίσουμε, θα πούμε ότι στην πρώτη ανήκουν τα αντικειμενικά γεγονότα στη μεγα-λύτερη τους ακρίβεια, ενώ στη δεύτερη ανήκουν οι ψυχολογικές και συμβολικές αντιλήψεις, οι οποίες ενυπάρχουν σ’ αυτά τα γεγονότα.
Η Ιστορία είναι αυστηρά χρονολογική ενώ η Μυθολογία όχι. Επίσης, η Ιστορία είναι η πορεία προς τα Αρχέτυπα, ενώ η Μυθολογία είναι αυτή που εμπεριέχει και ενσαρκώνει τα Αρχέτυπα. Στην πραγματικότητα και οι δυο συσχετίζονται μεταξύ τους και υποστηρίζονται αμοιβαία.
Μία μυθολογική έννοια κρατά την ίδια συμβολική πραγματικότητα, ακόμη κι αν ενυπάρχει σε εκατό διαφορετικά ιστορικά γεγονότα. Έτσι π.χ. ο παγκόσμιος κατακλυσμός είναι ένας Μύθος που εκδηλώθηκε σε διαφορετικές εποχές και τό-πους ως γεγονός, όπως πλημμύρες ή θαλάσσιοι σεισμοί.
Οι Μύθοι λοιπόν είναι ψυχολογικές και συμβολικές Αλήθειες και επι-πλέον ιστορικές. Αυτές οι αλήθειες δονούν σε διαφορετικά επίπεδα συνείδησης κι έτσι οι Μύθοι εκφράζουν και ανταποκρίνονται σε πνευματικές, διανοητικές, ψυχο-λογικές και ιστορικές πραγματικότητες. Δεν είναι ιστορικό ένα γεγονός το οποίο μετά μυθοποιούμε.
Πρώτα είναι ο Μύθος, ο οποίος μπορεί να ενσαρκωθεί και ιστορικά. «…ο μύθος είναι ένα μοντέλο πάνω στο οποίο μπορούν να προσαρμοστούν, να μοιάσουν ή και να το ενσαρκώσουν πολλά γεγονότα σε διάφορες εποχές, γιατί δεν είναι η ιστορία που επαναλαμβάνεται, αλλά ο Μύθος που επανεμφανίζεται».

Οι μυστικοί κώδικες των Μύθων: Επειδή ακριβώς, όπως τονίσαμε και παραπάνω, οι μύθοι εμπεριέχουν πολλές αλήθειες κρυμμένες κάτω από σύμβο-λα, αλληγορίες, μεταφορές, εμφανίζεται η ανάγκη της αποκρυπτογράφησής τους, έτσι ώστε να γίνει κατανοητό το νόημά τους.
Σαν πόρτες κλειδωμένες, οι μύθοι, για να ανοίξουν, χρειάζονται ειδικά κλειδιά-κώδικες.
Σύμφωνα με τις διδασκαλίες της Εσωτερικής Γνώσης, οι Αλήθειες που έ-χουν κωδικοποιηθεί μέσα στους Μύθους είναι δυνατό να αποσυμβολιστούν μέσω των λεγόμενων Κλειδιών Ερμηνείας. Αυτά, σύμφωνα με την Ερμητική Παράδοση, είναι επτά. Επιτρέπουν την αποκρυπτογράφηση των Μύθων, χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι είναι εύκολη η πραγμάτωση του έργου αυτού. Άλλο πράγμα είναι η γνώση της ύπαρξης των Κλειδιών Ερμηνείας και άλλο η κατοχή και η σωστή χρήση τους.

Τα κλειδιά ερμηνείας είναι τα εξής :

1. Μεταφυσικό (χαρακτήρες του Όντος)
2. Αριθμητικό (εξέλιξη των Ιδεών-Αριθμών)
3. Γεωμετρικό (οργάνωση των Μορφών)
4. Αστρολογικό (αλληλεπιδράσεις Μακρόκοσμου-Μικρόκοσμου)
5. Αλχημικό (σχέσεις της επιθυμίας των Στοιχείων για ένωση)
6. Βιολογικό (κλιμακώσεις της Ζωής)
7. Φιλολογικό (σημειωτικές και συμβολικές μορφές των Ιδεών κλπ)

Συνήθως ένας μύθος περιέχει αλήθειες που συσχετίζονται με ένα ή περισ-σότερα κλειδιά. Γι’ αυτό μπορεί να εμφανιστούν διάφορες ερμηνείες, οι οποίες δεν είναι αντίθετες μεταξύ τους, αλλά απλά χρησιμοποιούν διαφορετικό κλειδί ερμηνείας σαν τρόπο προσέγγισης του Μύθου. Και βέβαια, το όλο νόημα του Μύθου συσχετίζεται με τη σύνθεση των ερμηνειών, που προέρχονται από τα επιμέρους κλειδιά.
Οι Μύθοι λοιπόν περιέχουν αλήθειες, όπως και οι παραβολές των Ευαγ-γελίων. Περιέχουν κωδικοποιημένες γνώσεις, διδασκαλίες και μηνύματα.
Ας ανοίξουμε λοιπόν την ψυχή μας στη δύναμη των Μύθων. Ας ξανατρα-φούμε από αυτούς και ας οδηγηθούμε στην ανακάλυψη του πραγματικού εαυτού μας μέσα από το δρόμο που αυτοί υποδεικνύουν και χαράζουν. Ίσως το ταξίδι στη διάσταση του Μυθικού να είναι συγχρόνως ένα ταξίδι στη διάσταση του πραγματικού και Αληθινού.
Ανατρέχοντας στην Ελληνική Μυθολογία, Ελληνική Ιστορία και παραδόσεις του λαού μας, θα προσπαθήσουμε να συνδέσουμε την επιστημονική θεώρηση του καιρού, όπως αυτή εξελίχθηκε κυρίως τους δύο τελευταίους αιώνες, με τους μύθους, πρόσωπα και παραδόσεις που σχετίζονται με το νερό.

1. ΓΕΝΙΚΑ

Η ΓΗ είναι ένας πλανήτης κεντημένος με το νερό, που αποτελεί πολύτιμο μέσο ζωής για τον Γαλάζιο Πλανήτη.
«Νερό, αρχή των πάντων» κατά τον Θαλή τον Μιλήσιο και ένα από τα τέσ-σερα βασικά στοιχεία κατά τον Αριστοτέλη.
Το νερό συμμετείχε σε όλα τα στάδια ανάπτυξης του πλανήτη και κινείται αέναα, με διάφορες "αμφιέσεις", εναλλασσόμενο στις τρεις καταστάσεις του, την υγρή, την στερεή και την αέρια, μεταξύ γης και ουρανού. Ευθύνεται, σε μεγάλο βαθμό (σε συνδυασμό με την ατμόσφαιρα και την σύνθεσή της), για τη δημιουργία και την συνέχιση της ζωής στον πλανήτη μας.
Οι ωκεανοί ρύθμισαν το κλίμα και αποτέλεσαν το λίκνο κάθε έμβιου πλά-σματος. Εάν ο ανθρώπινος νους μπορούσε να συνειδητοποιήσει ότι το 70% του πλανήτη μας καλύπτεται από τα νερά των ωκεανών και το σημαντικό ρόλο, που παίζει η τεράστια αυτή μάζα νερού στη διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ βιοτικών, αβιοτικών και κλιματολογικών παραγόντων, η συμπεριφορά μας απέναντι σε αυτό το αγαθό θα ήταν διαφορετική. Οι μεγάλοι πολιτισμοί γεννήθηκαν κοντά στο νερό και από το νερό. Είναι το πολυτιμότερο αγαθό, που μας παρέχει η φύση. Όρος για την ανάπτυξη, την ευημερία, την υγιεινή διαβίωση , την ίδια την ύπαρξη ζωής.
Αποτελεί το αφθονότερο στοιχείο στην επιφάνεια της γης, έχει ταχύτατο κύ-κλο στην ατμόσφαιρα, αλλά είναι μεγάλο ψέμα να θεωρείται το γλυκό νερό άφθονο και ανεξάντλητο απόθεμα. Το πόσιμο νερό αντιπροσωπεύει το 1/10 της συνολικής ποσότητας νερού στον πλανήτη.
Ο κύκλος του νερού, αποτελεί βασική φυσική διεργασία και εστιάζεται στις εξής φάσεις ή «περιοχές» :
α. Στις Πηγές
β. Στους Ποταμούς
γ. Στις Λίμνες
δ. Στη Θάλασσα
ε. Στον περιβάλλοντα αέρα, στην Εξάτμιση (σε συνάρτηση με την Θερ-μοκρασία)
στ. Στους Ανέμους
ζ. Στα Νέφη
η. Στον Υετό (Βροχή, Όμβρος, Καταιγίδα (με υετό, βροντές και αστρα-πές), Χαλάζι, Χιόνι, Πάχνη, Ομίχλη, Ψεκάδες, Αχλύδα.
θ. Επιστροφή στις Πηγές.

Οι αρχαίοι Έλληνες στην προσπάθειά τους να εξηγήσουν κάποια φαινόμενα έπλεξαν άπειρους μύθους. Ασχολήθηκαν και με την αρχή του κόσμου και τη γέννηση των θεών τους. Με την πλούσια φαντασία τους έφτιαξαν τεράστιες γενεαλογίες που φανέρωναν τους προγόνους των δώδεκα Ολύμπιων θεών, αλλά και όλων των μικρότερων που λάτρευαν σε κάθε γωνιά της Ελλάδας. Επίσης, έ-πλασαν καταπληκτικούς μύθους που εξηγούσαν πώς ο Δίας και οι υπόλοιποι Ο-λύμπιοι κατέλαβαν την απόλυτη εξουσία στο ελληνικό πάνθεο.
Ανατρέχοντας στα Αρχαία προγονικά μας χρόνια και σκαλίζοντας τα δια-σωθέντα από τους Αρχαίους ημών προγόνους γραπτά κείμενα, τα οποία στοιχειο-θετούν και προσφέρουν ακλόνητες αποδείξεις και ισχυρά επιχειρήματα, διαπιστώ-νουμε και ανακαλύπτουμε τις εκατοντάδες αναφορές σε μύθους και μυθικά πρό-σωπα, που αποκλειστικά σχετίζονται με κάποια από τις φάσεις - στάδια του κύ-κλου του νερού.
Στη συνέχεια, θα αναφερθούμε σε κάθε στάδιο - φάση του νερού και στην σχετική με το καθένα μυθολογία και παράδοση.

2. ΠΗΓΕΣ

Έχοντας κάνει την παραδοχή ότι το πρώτο στάδιο του κύκλου του νερού εί-ναι η πηγή, ας αναφερθούμε σε αυτές λέγοντας ότι οι πηγές είναι οι χώροι από όπου βγαίνουν τα συγκεντρωμένα ύδατα από τους υπεδάφιους, υπόγειους χώ-ρους συγκέντρωσής τους, και ξεκινούν το ταξίδι τους προς τους υπέργειους χώ-ρους συγκέντρωσής τους.
Οι προσωπικότητες που στην ελληνική Μυθολογία αναφέρονται σε αυτές είναι κατ’ εξοχήν οι Νύμφες.

Οι Νύμφες ήταν γυναικείες μορφές θεϊκής καταγωγής, νεαρές στην ηλικία, που ζούσαν μέσα στην άγρια φύση, τριγύριζαν στα βουνά, συνοδεύοντας την Άρ-τεμη και παίζοντας μαζί της. Ήταν όλες τους πανέμορφες, η Άρτεμη όμως ξεχώρι-ζε με τη θωριά της ανάμεσά τους. Τραγουδούσαν και χόρευαν μαζί με τον Πάνα στα λιβάδια και στις πλαγιές, συνήθως κοντά στις πηγές. Υμνούσαν με τις γλυκιές φωνές τους τους Ολύμπιους θεούς και ιδιαίτερα τον πατέρα του Πάνα, τον Ερμή. Μαζί τους χόρευε και η Αφροδίτη, μαζί με τις Χάριτες, όπως λέει ο Όμηρος, στο βουνό Ίδα, στην Τροία. Άλλοτε το χορό τους τον οδηγεί ο ίδιος ο θεός Απόλλωνας. Οι Νύμφες θεωρούνταν γενικά κάτι μεταξύ θεών και θνητών, όχι καθαυτό θεές. Δεν ήταν αθάνατες, ζούσαν όμως πάρα πολύ και τρέφονταν με αμβροσία.
Συγγένευαν με μεγάλους θεούς, ενώ ο Ερμής θεωρούνταν γιος Νύμφης, της Μαίας. Γενικά, επικρατούσε η αντίληψη πως ήταν κόρες του Δία. Άλλοι, πάλι, τις θεωρούσαν κόρες ποταμών: είτε του μεγαλύτερου ποταμού που υπήρχε, του Τιτά-να Ωκεανού και της Τηθύος, είτε του Αχελώου, είτε κόρες των τοπικών ποταμών ενός τόπου. Έτσι, κάθε περιοχή είχε τα ποτάμια της και καθένα απ' αυτά είχε γεν-νήσει τις Νύμφες της περιοχής αυτής, λ.χ. ο ποταμός Πηνειός ήταν ο πατέρας των Νυμφών της Θεσσαλίας και ο ποταμός Ξάνθος ήταν ο γεννήτορας των Νυμφών της Τροίας. Πολύ συχνά εκείνες έδιναν τα ονόματά τους στις κοντινές πόλεις, ό-πως έγινε με τη Νύμφη Σπάρτη, που ήταν κόρη του ποταμού Ευρώτα. Υπήρχαν όμως και κάποιες Νύμφες, οι οποίες λέγονταν Μελίες και είχαν γεννηθεί από τις σταγόνες του αίματος του Ουρανού, που έπεσαν στη Γη, όταν ο Κρόνος, ο γιος του, του έκοψε τα γεννητικά του όργανα.
Ήταν κατεξοχήν πνεύματα του γλυκού νερού και βρίσκονταν στα ποτάμια, στις πηγές και μέσα στα βουνά από τα οποία πήγαζαν ποτάμια. Συνόδευαν πάντα το νερό, τονίζοντας έτσι τη μεγάλη του σημασία για την ύπαρξη ζωής. Χωρίς αυτό ούτε βλάστηση, ούτε γονιμότητα υπάρχει. Μέσω λοιπόν της ζωογόνας δύναμης του νερού οι Νύμφες εξαπλώθηκαν στα βουνά και στα δάση και συνδέθηκαν με τη βλάστηση. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο θεωρούνται κόρες του Ωκεανού ή άλλων ποταμών.
Έτσι οι Νύμφες κατέληξαν να είναι τριών ειδών: 1) Ναϊάδες, δηλαδή Νύμφες των ποταμών, των πηγών και των κρηνών και είναι οι πιο γνωστές, 2) Ορεστιάδες, που κατοικούσαν στα βουνά όπου υπάρχουν πηγές και 3) Δρυάδες ή Αμαδρυά-δες, δηλαδή Νύμφες των μοναχικών δέντρων και των λιβαδιών και ταυτίζονταν με τις Μελίες.Οι Ναϊάδες κατοικούσαν μέσα σε σπηλιές, που βρίσκονταν κοντά σε νε-ρό ή μέσα σ' αυτό, κάτω από την επιφάνεια των ποταμών. Μέσα στις σπηλιές τους απολάμβαναν τις χαρές του έρωτα με τον Ερμή ή τους Σιληνούς. Ζούσαν όσο και οι πηγές, κοντά στις οποίες κατοικούσαν: όταν στέρευαν εκείνες, οι Ναϊάδες έσβη-ναν. Το ίδιο συνέβαινε με τις Αμαδρυάδες - που το όνομά τους σημαίνει «δέντρο και γυναίκα ταυτόχρονα» - τα πεύκα, τα έλατα και οι δρυς άρχιζαν να μεγαλώνουν με το που άρχιζε η ζωή μιας Νύμφης. Ήταν δέντρα δυνατά και ζούσαν για πολλά χρόνια, ενώ οι θνητοί απαγορευόταν να τα αγγίξουν με τσεκούρι.
Ο λόγος ήταν ότι θεωρούνταν δέντρα ιερά και τα ιερά άλση που σχημάτιζαν ήταν χώροι αφιερωμένοι στους θεούς. Όταν ερχόταν η ώρα της Νύμφης να πεθά-νει, μαραινόταν πρώτα το δέντρο της μέσα στη γη. Κάποτε μια Νύμφη, εκεί που χόρευε με τις όμοιές της, χλόμιασε παρατηρώντας τη βελανιδιά της να κουνιέται πέρα δώθε. Άφησε το χορό γεμάτη ανησυχία· πολύ γρήγορα χάλασε η φλούδα, έπεσαν τα κλαδιά και ταυτόχρονα η ψυχή της Νύμφης πέταξε, αποχαιρετώντας το φως του Ήλιου. Οι Νύμφες, όταν βρέχει, χαίρονται, γιατί τρέφονται τα δέντρα, ή κλαίνε, όταν οι βελανιδιές χάνουν τα φύλλα τους.
Για τις Ναϊάδες, ιδιαίτερα, υπάρχουν πολλοί μύθοι, που αφορούν τις ερωτι-κές τους περιπέτειες. Έλεγαν ότι κάποτε ο Ύλας, σύντροφος του Ηρακλή, πλησία-σε σε μια πηγή, για να γεμίσει την υδρία του. Εκεί συνήθιζαν να μαζεύονται οι Νύμφες και να τραγουδούν ύμνους στην Άρτεμη ολονυχτίς. Ο Ύλας είχε φτάσει ακριβώς την ώρα που οι Νύμφες άρχισαν να συγκεντρώνονται και μια απ' αυτές, η Εφυδάτια, που κατοικούσε μέσα στην πηγή, σήκωσε το κεφάλι της και τον αντίκρι-σε. Θαμπώθηκε από τη θεϊκή του ομορφιά και τον ερωτεύτηκε. Εκείνος, σκυμμέ-νος είχε βουτήξει την υδρία του μέσα στο νερό, χωρίς να υποπτεύεται πως κά-ποιος τον παρακολουθεί με προσοχή. Η Νύμφη θέλησε ν' αρπάξει την ευκαιρία και να τον φιλήσει· τον αγκάλιασε από το λαιμό και τον τράβηξε μαζί της στο βυθό. Οι σύντροφοί του έψαξαν να τον βρουν, μα δεν μπορούσαν με κανένα τρόπο να εξη-γήσουν την εξαφάνισή του. Πολύ γνωστές επίσης ήταν οι ιστορίες των ερώτων των Νυμφών με βοσκούς, που συνήθως έβοσκαν τα πρόβατά τους στις όχθες των ποταμών. Έπειτα οι Νύμφες έφερναν στον κόσμο γιους θνητούς, αλλά σοφούς και γενναίους.
Εξίσου ονομαστές ήταν οι ιστορίες για τους έρωτες του Απόλλωνα με Νύμ-φες και ιδιαίτερα η ιστορία της Δάφνης. Ο θεός την πολιορκούσε με μεγάλη επιμο-νή, χωρίς επιτυχία. Μόλις του δόθηκε η κατάλληλη ευκαιρία, άρχισε να την κυνη-γάει. Τη στιγμή που ήταν έτοιμος να την αρπάξει, η Δάφνη παρακάλεσε απεγνω-σμένα τη μάνα της, τη Γαία, να τη βοηθήσει. Τότε, πραγματικά, άνοιξε η γη και κα-τάπιε τη Δάφνη, ενώ στη θέση της φύτρωσε ένα φυτό που πήρε το όνομά της.
Μια άλλη Νύμφη, η Ωκυρρόη, κόρη ενός ποταμού της Σάμου, επιχείρησε να φύγει με μια βάρκα από το νησί, για να γλιτώσει από τα χέρια του θεού. Μάταια όμως προσπαθούσε, γιατί ο Απόλλωνας μεταμόρφωσε το βαρκάρη που τη μετέ-φερε σε ψάρι και τη βάρκα της σε βράχο.
Σύμφωνα με την παράδοση, οι Νύμφες ήταν γνωστές τροφοί πολλών και σημαντικών θεών ή ηρώων· ήταν δηλαδή εκείνες που αναλάμβαναν την ανατροφή τους, όταν βρίσκονταν σε πολύ μικρή ηλικία. Τους θήλαζαν και αποτελούσαν τις αντικαταστάτριες των μανάδων τους. Πρώτα - πρώτα, ο ίδιος ο Δίας ανατράφηκε απ' αυτές στην Κρήτη. Ακολουθούν η Ήρα, η Περσεφόνη, ο Ερμής, ο Πάνας και ο Διόνυσος. Από τότε οι Νύμφες αποτελούν μέλη του Διονυσιακού θιάσου, μαζί με τους Σατύρους. Ακόμη, η θεά Αφροδίτη είχε εμπιστευθεί τον Αινεία, το γιο της, στις Νύμφες του τρωικού βουνού Ίδη. Στις Ναϊάδες απέδιδαν διάφορες ιδιότητες: έλε-γαν πως μπορούσαν να κάνουν τα νερά μιας πηγής ιαματικά, γι' αυτό και συχνά πρόσφεραν οι θνητοί θυσίες προς τιμή τους. Οι πιο ονομαστές περιπτώσεις Ναϊά-δων με παρόμοιες ικανότητες βρίσκονταν στην Πελοπόννησο και τη Σικελία· εκεί, στις θερμές πηγές της Ιμέρας, έλεγαν ότι πήγαινε ο Ηρακλής για ν' ανανεωθεί η δύναμή του.
Πίστευαν ακόμη πως οι Ναϊάδες είχαν ιατρικές θεραπευτικές ικανότητες, κυρίως λόγω της σχέσης τους με τον Απόλλωνα, καθώς και το χάρισμα να προφη-τεύουν τα μελλούμενα. Για την ακρίβεια, επικρατούσε η αντίληψη πως ήξεραν να ερμηνεύουν τη θέληση της ανώτερης θεότητας· η Ερατώ τις επιθυμίες του Πάνα ή η Δάφνη αυτές της Γαίας. Στο σπήλαιο Σφραγίδιο του βουνού Κιθαιρώνας υπήρχε μαντείο των Νυμφών, ενώ πολλοί θνητοί, προικισμένοι με μαντικές ικανότητες, έ-λεγαν πως τις ικανότητές τους τις είχαν λάβει από κείνες. Επίσης, θεωρούνταν μη-τέρες πολλών σοφών θνητών, μάντεων και γιατρών, όπως η Χαρικλώ του Τειρεσί-ας, η Φιλύρα του Χείρωνα και η Κορωνίδα, μάνα του Ασκληπιού.Οι Νύμφες λα-τρεύονταν σε πολλά μέρη σ' όλη την Ελλάδα, δεν υπήρχαν όμως ναοί αφιερωμέ-νοι σ' αυτές. Οι θυσίες προς τιμή τους γίνονταν κοντά σε πηγές ή μέσα σε σπηλιές.
Ο Οδυσσέας και οι κάτοικοι της Ιθάκης τις τιμούσαν με εκατόμβη, δηλαδή θυσία εκατό βοδιών. Συχνή ήταν και η ύπαρξη των βωμών τους μέσα σε ιερά άλ-λων θεών. Όμως οι Νύμφες δεν είχαν δράση πάντοτε ευεργετική για τους θνητούς κι υπήρχαν φορές που προκαλούσαν μεγάλο κακό. Αν, για παράδειγμα, τύχαινε να δει κανείς μια Νύμφη την ώρα που έκανε το λουτρό της μέσα στην πηγή, έχανε τα λογικά του. Ήταν, όμως, και γενικότερα ικανές να προκαλέσουν σύγχυση του νου στους θνητούς και να τους κάνουν τρελούς. Οι άνθρωποι που καταλαμβάνονταν από έκσταση κι ενθουσιασμό, έφευγαν από τα σπίτια τους και πήγαιναν στα βου-νά, όπου κρύβονταν μέσα σε σπηλιές.
Τελειώνοντας, αξίζει να τονίσουμε για μια φορά ακόμη το ότι οι Νύμφες λα-τρεύονταν ως στοιχεία των πηγών και των ποταμών, δηλαδή γενικότερα του νε-ρού. Η σημασία του νερού ως δύναμη ζωής και γονιμότητας είναι μεγάλη και ζωτι-κή σε μια μεσογειακή χώρα, όπως είναι η Ελλάδα. Το νερό είναι πηγή ζωής και βοηθά την ανάπτυξη και αναζωογονεί κάθε ζωντανό οργανισμό. Γι' αυτό και η α-ντίληψη για τις Νύμφες διευρύνθηκε ακόμη περισσότερο: έφτασαν να τις θεωρούν πνεύματα της βλάστησης, θέλοντας έτσι να συμβολίσουν γενικότερα την οργιαστι-κή δύναμη της φύσης. Κι όπως το νερό τρέφει τα πάντα, έτσι και οι Νύμφες θεω-ρούνταν τροφοί των φυτών, των ζώων και των ανθρώπων.

ΝΥΜΦΕΣ ΝΑΪΑΔΕΣ (ΤΩΝ ΠΗΓΩΝ)

Πολυδώρη Ρόδεια Πειθώ Ευρώπη Αμφυρώ
Θόη Κλυμένη Κερκυίδα Μήτιδα Ωκυρρόη
Μηλοβοσίδα Ιππώ Πλουτώ Ευρυνόμη Στύγα
Διώνη Ουρανία Περσηίδα Τελεστώ
Γαλαξαύρη Πρυμνώ Ιάνειρα Χρυσηίδα
Ιδυία Δωρίδα Ακάστη Ασία
Κλυτίη Ηλέκτρα Ξάνθη Καλυψώ
Ζευξώ Ιάνθη Πετραίη Ευδώρη
Καλλιρόη Αδμήτη Μεναισθώ Τύχη

Θίσβη. Ηρωϊδα της Βοιωτικής πόλης που φέρει το όνομά της, κόρη του Αι-σωπού, που μεταμορφώθηκε σε πηγή.
Κατά άλλη εκδοχή, ωραία κόρη από τη Βαβυλώνα. Τον τραγικό έρωτά της με τον Πύραμο πραγματεύεται ο Οβίδιος στις «Μεταμορφώσεις» του. Σύμφωνα με το μύθο και την αφήγηση του ποιητή, οι δύο ερωτευμένοι ήταν υποχρεωμένοι να συναντιούνται κρυφά, γιατί οι οικογένειές τους αντιδρούσαν στην ένωσή τους. Μια νύχτα, καθώς η Θίσβη πήγαινε να συναντήσει τον Πύραμο, δέχτηκε την επίθεση ενός λιονταριού. Η ίδια κατόρθωσε να ξεφύγει τρέχοντας, αλλά άφησε να της πέσει ο χιτώνας, τον οποίο καταξέσχισε το θηρίο. Ο Πύραμος βρήκε το κομματιασμένο ρούχο της αγαπημένης του και νομίζοντας ότι το λιοντάρι την είχε κατασπαράξει, έμπηξε το ξίφος στο στήθος του και αυτοκτόνησε. Όταν η Θίσβη επέστρεψε και βρήκε νεκρό τον Πύραμο, αυτοκτόνησε και αυτή με το ίδιο ξίφος. Παρόμοια είναι η ιστορία του Ρωμαίου και της Ιουλιέτας.
Μια άλλη παράδοση αναφέρει ότι η Θίσβη, όταν κατάλαβε ότι θα γεννούσε παιδί από τον Πύραμο, αυτοκτόνησε και το ίδιο έκανε και εκείνος. Τότε οι θεοί με-ταμόρφωσαν τη Θίσβη σε πηγή και τον αγαπημένο της σε ποτάμι.

ΠΟΤΑΜΟΙ - ΛΙΜΝΕΣ

Οι ποταμοί, είναι το μέσο με το οποίο τα ύδατα, από τις πηγές, οδηγούνται στις λίμνες ή στη θάλασσα. Οι μορφές που έδιναν στα ποτάμια, οι αρχαίοι Έλλη-νες, τούτα τα θεϊκά όντα όπως τα χαρακτήριζαν, εξηγούνται εύκολα από τις εντυ-πώσεις που είχε προκαλέσει στους Έλληνες το θέαμα των ποταμών που κυλάνε. Οι φιδωτοί ελιγμοί ενός ήσυχου ποταμού, τους θύμιζαν την όλο στροφές και κάμ-ψεις πορεία του δράκοντα ή του φιδιού. Ο χείμαρρος που κατεβαίνει από τα βουνά με πάταγο, που παρασέρνει και αφανίζει τα πάντα, τους θύμιζε την ορμή, τα μου-γκρητά και τις μανίες του ταύρου.
Καταλαβαίνουμε τότε την εντύπωση που οι πρωτόγονοι Έλληνες θα είχαν αισθανθεί μπροστά στις πηγές των ποταμών: πηγές βαθιές, άφθονες, αστείρευτες.
Τούτο το νερό που αναβρύζει μέσα από την γη, χωρίς να ξέρουμε πούθε έρχεται, ακούραστο στην αδιάκοπη του ενέργεια, τους έβαζε μπροστά σε μια ά-γνωστη δύναμη, μια ενέργεια μυστηριώδη της φύσης. Αυτό το θέαμα αναγκαστικά ξυπνούσε σε αυτούς το αίσθημα του θείου.
Ο ποταμός, πραγματικά, βλέπει ολάκερη την φύση ν’ ανανεώνεται αδιάκο-πα στις όχθες του, βλέπει τα φυτά, τα δέντρα που μεγαλώνουν κοντά του να χάνο-νται και να ξαναγεννιούνται, βλέπει τις γενιές των ανθρώπων και των ζώων που ποτίζονται από τα νερά του να περνάνε και να πεθαίνουν. Αυτός ωστόσο, προικι-σμένος με μια ζωή αναλλοίωτη, κυλάει αδιάκοπα και χωρίς η πηγή του να εξα-ντλείται.
Μπορούμε λοιπόν να πούμε, από μια άποψη, πως ο ποταμός είναι αιώνιος. Οι Έλληνες πρόσθεταν: είναι θείος, είναι ένας θεός, και του αφιέρωναν ιερά και βωμούς στα πράσινα άλση, που διατηρούνταν από την αφθονία και την δροσά των νερών του.
Βλέπουμε συχνά, επίσης, στα μνημεία της Ελληνικής τέχνης, τους ποτα-μούς να εικονίζονται σαν όντα φανταστικά, όπου οι ζωικές μορφές ανακατώνονται με τις ανθρώπινες. Το κορμί τους είναι ενός ταύρου. Το πελώριο τους κεφάλι ενός εύρωστου και γενειοφόρου άντρα, που το στόμα του βγάζει κύματα νερού, και στο μέτωπο του έχει δυο μεγάλα κέρατα. Είναι η εικόνα της πηγής, ή του “κεφαλιού” του ποταμού, όπως λένε ακόμα οι σημερινοί Έλληνες (το κεφαλάρι). Τα κέρατα που στολίζουνε το κεφάλι, είναι οι ελιγμοί και οι διακλαδώσεις που σχηματίζει το ρέμα του. Είναι ακόμα το σύμβολο της γονιμοποιητικής του δύναμης. Ο Ηρακλής, νικητής στην μάχη του με τον Αχελώο, του βγάζει ένα κέρατο. Αυτό το κέρατο γε-μισμένο από τις Νύμφες με καρπούς και λουλούδια γίνεται το “κέρας της αφθονί-ας”.
Αν όλοι οι ποταμοί της Ελλάδας είχαν θεωρηθεί σαν θεϊκά όντα, οι πιο με-γάλοι από αυτούς αποτέλεσαν αντικείμενα μιας ειδικής λατρείας. Ο Αχελώος, που αφού βγει από την Πίνδο, ρέει δια μέσου της Ακαρνανίας και της Αιτωλίας, για να ριχτεί στο Ιόνιο πέλαγος, και που κάθε εποχή, κυλάει μέσα του μια αρκετά μεγάλη μάζα νερού, θεωρούνταν ο βασιλιάς των ποταμών. Γι’ αυτό στην αρχή τ’ όνομα του σήμαινε όλα τα τρεχούμενα νερά. Ο Αχελώος εκτός από την Ακαρνανία, τιμό-ταν στην Αθήνα, στην Ρόδο, στην Αχαΐα και στην Σικελία. Υπολόγιζαν πως στην Ελλάδα υπήρχαν έξι ποταμοί με τ’ όνομα Αχελώος. Οι θρύλοι του θεού-ποταμού, όμως, είχαν εντοπιστεί στην Αιτωλία.
Οι ποταμοί είναι οι γιοι του Ωκεανού, ή ακόμα οι γιοι του Δία, δηλαδή των νερών που πέφτουν από τον ουρανό
Καθώς, οι ποταμοί, γονιμοποιούν το έδαφος, ο άνθρωπος τους οφείλει εν’ μέρει τους καρπούς της γης που τον διατηρούν στην ζωή. Τους θεωρούσαν επο-μένως σαν τους τροφοδότες πατέρες της νιότης, και σ’ ορισμένες περιοχές της Ελ-λάδας τους τιμούσαν με μια ιδιαίτερη λατρεία.
Στην Αρκαδία, τα νεαρά αγόρια και κορίτσια μαζεύονταν κάθε χρόνο, μια ε-πίσημη μέρα, στις όχθες της Νέδας, για να κόψουν εκεί τα μαλλιά τους, που τα’ αφιέρωναν στον ποταμό. Αυτή η συνήθεια ανάγεται στους πρώτους χρόνους της Ελλάδας. Βρίσκουμε μια περίεργη μαρτυρία γι’ αυτή στην 23η ωδή της “Ιλιάδας”. Ο Αχιλλέας απευθυνόμενος στον Σπερχειό ποταμό, λέει: “Ω Σπερχειέ, ο Πηλέας ο πατέρας μου σου είχε κάνει τάμα ανώφελο. Είχε υποσχεθεί, πως εκεί κάτω, σα γυρίσω, στης λατρευτής πατρίδας μου τη γη, θενάκοβα, να σε τιμήσω, τα δόλια μου μαλλιά, …Τώρα, μια που δεν θα ξαναγυρίσω στη γη εκείνη που με γέννησε, θέλω τα μαλλιά μου να χαρίσω στον ήρωα τον Πάτροκλο, μαζί του να τα πάρει.” Αυτή η συγκινητική προσφορά δείχνει καλά ποιες θρησκευτικές ιδέες οι ποταμοί ξυπνούσανε στις ψυχές των Ελλήνων, που έφταναν κι ως τη θυσία των μαλλιών τους προς αυτούς, των μαλλιών τους που ήταν αναγκαίο στόλισμα εκείνης της φυ-σικής τους ομορφιάς, για την οποία ήταν τόσο περήφανοι.
Πίστευαν επίσης πως βρίσκανε στα νερά τους μια δύναμη κάθαρσης, ανά-λογη με εκείνη που αναζητούσαν στα ιερά του Απόλλωνα. “Μη διασκίζετε ποτέ”, λέει ο Ησίοδος,” τα νερά των ποταμών με το αιώνιο τους το ρέμα, πριν να πείτε μια προσευχή, με τα μάτια προσηλωμένα στα εξαίσια τους τα νάματα, πριν να βρέξετε τα χέρια σας στο ευχάριστο τους και καθάριο νερό. Εκείνος που περνάει ένα ποτάμι χωρίς να καθαρίσει τα χέρια του απ’ το κακό, που τα έχει μιάνει, προ-καλεί την οργή των θεών, που του στέλνουν κατόπι φοβερές τιμωρίες.” Πρόκειται ακριβώς για την πίστη της κάθαρσης με το νερό.
Τα νομίσματα της Ακαρνανίας, μας προσφέρουν τον τύπο του Αχελώου, άλλοτε με τα χαρακτηριστικά ενός άντρα με κέρατα στο κεφάλι, κι άλλοτε με την μορφή ενός ταύρου με ανθρώπινο πρόσωπο.
Ανάμεσα στους ποταμούς που θεοποιήθηκαν στην κυρίως Ελλάδα, πρέπει ν’ αναφέρουμε τον Ασωπό, που η σημασία του φαίνεται πως υπήρξε επίσης στην αρχή γενική, όπως εκείνη του Αχελώου. Τον Αλφειό, το μεγαλύτερο ποτάμι της Πελοποννήσου, που η λατρεία του είχε εισαχθεί στη Σικελία μαζί με την λατρεία της Άρτεμις. Στα αετώματα του περίφημου ναού του Δία στην Ολυμπία, είχαν φτιά-ξει το άγαλμα του Αλφειού, καθώς και του παραπόταμου του Κλαδέου. Στην Αθή-να, τον Ιλισό, που η εικόνα του είχε παρασταθεί στα γλυπτά του δυτικού αετώμα-τος του Παρθενώνα.

Αίσηπος Έρμος Νέστος Σκάμανδρος
Αλιάκμονας Εύηνος Παρθένιος Στρυμώνας
Αλφειός Ηριδανός Πηνειός Φάσης
Άρδισκος Ίστρος Ρήσσος Κύδνος
Αχελώος Κάϊκος Ροδίος
Γρανικός Λάδωνας Σαγγάριος
Επτάπορος Μαίανδρος Σιμόεντας

Αχελώος. Ποτάμια θεότητα της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας, γιος του Ωκεανού και της Τηθύος ή της Γαίας. Λατρευόταν στην Ακαρνανία, στο Μεταπό-ντιο της Κάτω Ιταλίας –όπου γίνονταν και αγώνες προς τιμή του–, στον Ωρωπό, στα Μέγαρα, στην Αθήνα, τη Ρόδο, τη Μαντινεία και τη Σικελία. Σύμφωνα με μια παράδοση, τα νησιά Εχινάδες, που βρίσκονται βόρεια των εκβολών του, ήταν νύμφες που μεταμορφώθηκαν σε νησιά από τον Αχελώο, επειδή αρνήθηκαν να λάβουν μέρος σε μια θυσία προς τιμή του.
Από τους διάφορους μύθους που αναφέρονται στον Αχελώο, πιο χαρακτη-ριστικός είναι αυτός που αναφέρεται στην πάλη του με τον Ηρακλή, επειδή ήθελε να πάρει τη μνηστή του Ηρακλή, Δηιάνειρα, κόρη του Οινέα.

Αλφειός. Αρχαία ελληνική θεότητα, προσωποποίηση του ομώνυμου ποτα-μού. Ο Αλφειός ήταν γιος της Τηθύος και του Ωκεανού και λατρευόταν κυρίως στις περιοχές που βρισκόταν γύρω από το ρου του (Ηλεία, Αρκαδία, Μεσσηνία). Μια παράδοση αναφέρει ότι είχε αγαπήσει παράφορα την Άρτεμη, θεά του κυνηγιού και των δασών. Εκείνη, για να τον αποφύγει, έφτασε ως το νησί Ορτυγία, κοντά στις Συρακούσες. Μια παραλλαγή του μύθου διασώζει ότι αγάπησε την Αρέθουσα, μια από τις πιστές φίλες της Άρτεμης. Η Αρέθουσα, για να τον αποφύγει, κατέφυγε στην Ορτυγία. Εκεί μεταμορφώθηκε σε πηγή. Και τότε ο Αλφειός έγινε ποτάμι, για να συναντά τα νερά της αγαπημένης του πηγής.

Αρέθουσα. Θυγατέρα του Νηρέα και της Δωρίδας, ακόλουθος της Άρτεμης, μια από τις νύμφες των δασών. Κατά μία παράδοση την ερωτεύτηκε παράφορα ο θεός Αλφειός. Εκείνη, για να τον αποφύγει, έφτασε ως το νησί Ορτυγία στα ανοι-χτά των Συρακουσών. Εκεί η θεά Άρτεμη τη μεταμόρφωσε σε πηγή. Ο Αλφειός, όμως, την ακολούθησε και μεταμορφώθηκε σε ποτάμι, για να ενωθεί με τα νερά της. Ο μύθος βασίζεται στην πίστη των Συρακούσιων ότι η πηγή Αρέθουσα συ-γκοινωνεί κάτω από τη θάλασσα με τον ποταμό Αλφειό της Πελοποννήσου. Στα νομίσματα των αρχαίων Συρακούσιων ήταν χαραγμένο το κεφάλι της Αρέθουσας. Το κεφάλι της Αρέθουσας ήταν αποτυπωμένο και στα ελληνικά χαρτονομίσματα των 50 δραχμών.

Αχερουσία. Περιοχές που σύμφωνα με την αρχαία ελληνική μυθολογία αποτελούσαν εισόδους του Άδη. Οι πιο γνωστές είναι:
1) Αχερουσία. Περιοχή της Ηπείρου. Ήταν ελώδης και σχηματιζόταν από τα στάσιμα νερά των ποταμών Αχέροντα και Κωκυτού. Στην αρχαιότητα εκτεινόταν μέχρι τη θάλασσα. Σήμερα έχει αποξηρανθεί με τεχνητά μέσα. Σε ανασκαφές που άρχισαν το 1958, κοντά στην Αχερουσία, στη συμβολή του Κωκυτού με τον Αχέ-ροντα, πάνω σε ένα λόφο όπου υπάρχει η μονή του Αγίου Ιωάννη, ανακαλύφτηκε το αρχαιότερο ελληνικό νεκρομαντείο της Εφύρας.
2) Αχερουσία λίμνη. Χώρος στην Ερμιόνη της Πελοποννήσου, όπου υπήρχε το ιερό του Κλυμένου και του Πλούτωνα, απ’ όπου, σύμφωνα με την παράδοση, ο Ηρακλής έβγαλε τον Κέρβερο, το σκύλο του Άδη, πάνω στη γη.

Αλιάκμονας. Ποτάμια θεότητα των αρχαίων Ελλήνων. Ήταν γιος του Ωκεα-νού και της Τηθύος και εγγονός του Ποσειδώνα. Θεωρούνταν η προσωποποίηση του ομώνυμου μεγάλου ποταμού της Μακεδονίας.

Εύηνος ή Φίδαρης. Ποτάμι της Δυτικής Στερεάς Ελλάδας, μήκους 40 χλμ. Πηγάζει από τα όρη Βαρδούσια και χύνεται στον Πατραϊκό κόλπο μεταξύ Μεσο-λογγίου και Αντιρρίου.
Σύμφωνα με τη μυθολογία, το ποτάμι οφείλει το όνομά του στο βασιλιά των Αιτωλών Εύηνο, ο οποίος πνίγηκε στα νερά του, όταν καταδίωκε τον Ίδα, που του είχε κλέψει την κόρη του Μάρπησσα.

Ηριδανός. Ποταμός που βρισκόταν στις εσχατιές του κόσμου, κατά τον Η-σίοδο ήταν γιος του Ωκεανού και της Τηθύος. Απ’ αυτόν παραγόταν το ήλεκτρο και στις εκβολές του βρίσκονταν τα νησιά Ηλεκτρίδες. Κατά μια παράδοση, υπήρχε κοντά στον Ηριδανό μια λίμνη με νερά τόσο ζεστά που δεν μπορούσε κανείς να την πλησιάσει. Κατά τον Ηρόδοτο χυνόταν στη Βόρεια θάλασσα. Μεταγενέστεροι συγγραφείς τον ταυτίζουν με τον Πάδο ή το Ροδανό.

Λάδωνας. O Λάδωνας ήταν θεός - ποταμός της Aρκαδίας. Όπως οι περισ-σότεροι ποταμοί ήταν γιος του Ωκεανού και της Tηθύος. Nυμφεύθηκε τη Στυμφαλί-δα και απέκτησε μαζί της δυο κόρες, τη Δάφνη και τη Mετώπη, τη γυναίκα του θε-ού - ποταμού Aσωπού. Aκόμη αναφέρουν πως η Δάφνη δεν ήταν κόρη της Στυμ-φαλίδας αλλά της Γαίας.

Πηνειός. Ποταμός της Θεσσαλίας. Έχει μήκος 205 χλμ. και είναι ο τρίτος σε μήκος στην Ελλάδα (μετά τον Αλιάκμονα και τον Αχελώο). Πηγάζει από τα όρη Χάσια και Αντιχάσια, διασχίζει τη μεγάλη θεσσαλική πεδιάδα σχηματίζοντας ένα μεγάλο σίγμα προς την περιοχή της Λάρισας και από τα Τέμπη (ανάμεσα στον Όλυμπο και στον Κίσαβο), κατευθύνεται ΒΑ και εκβάλλει στο Βόρειο Αιγαίο. Οι σπουδαιότεροι παραπόταμοί του είναι οι: Μουργκάνης, Τρικαλινός (Ληθαίος), Νε-οχωρίτης, Ξεριάς, Τιταρήσιος, Κλινοβίτικος, Πορταΐτικος, Μπλιούρης (Πάμισος), Τσαναρλής (Ενιπέας). Κατά τη μυθολογία, πήρε το όνομά του από τον ομώνυμο ποτάμιο θεό, γιο του Ωκεανού και της Τηθύος.

Πυριφλεγέθων. Ένας από τους τρεις ποταμούς του Άδη. Κυλούσε αρχικά παράλληλα με τον Κωκυτό, αλλά μετά στρεφόταν, ενωνόταν με εκείνον, και μαζί, σχηματίζοντας καταρράκτη, χύνονταν στον Αχέροντα.
Στον Πυριφλεγέθοντα – όπως και στους δύο άλλους ποταμούς του Άδη – βασανίζονταν, κατά τη μυθολογία, οι μητροκτόνοι, οι πατροκτόνοι, οι ληστές, οι τύ-ραννοι κ.ά.

Αγχιάλη.
1. Μητέρα των Ιδαίων Δακτύλων.
2. Κόρη του Ιαπετού, μητέρα του Ποτάμιου Θεού Κύδνου

Σιληνοί ή Σειληνοί. Μυθικοί ακόλουθοι του Διονύσου, που συχνά ταυτίζο-νται με τους Σατύρους.
Αρχικά, ήταν δαίμονες των τρεχούμενων νερών και της ευφορίας.
Είχαν μυτερά αφτιά, σώμα με ουρά αλόγου και τα πόδια τους κατέληγαν σε οπλές αλόγου. Η διαφορά τους με τους Σάτυρους ήταν ότι οι τελευταίοι είχαν πό-δια και ουρά τράγου. Σύμφωνα με μια διαδομένη άποψη, ήταν πνεύματα των πη-γών και των ποταμών, μικρασιατικής (φρυγικής) ή θρακικής προέλευσης.
Ο αριθμός των Σιληνών ήταν απροσδιόριστος. Κατά τον Παυσανία οι Σιλη-νοί ήταν οι ηλικιωμένοι Σάτυροι, αλλά στις αρχαίες πηγές αναφέρονται και κάποιοι ξεχωριστοί χαρακτήρες που ονομάζονται Σιληνοί. Σιληνός ονομαζόταν ο παιδαγω-γός του Διονύσου, γιος του Πάνα και της Νύμφης, που φέρει τα χαρακτηριστικά των μεταγενέστερων Σιληνών. Ο Σιληνός αυτός είχε το χάρισμα της προφητείας, που μπορούσε να εξασκήσει όμως μόνο όταν ήταν μεθυσμένος. Έτσι οι θνητοί τον κυνηγούσαν για να τον πιάσουν και να τους προφητεύσει το μέλλον τους. Αναγκα-στικά για να μιλήσει έπρεπε να τον μεθύσουν. Σύμφωνα με την παράδοση, ο βα-σιλιάς της Φρυγίας Μίδας εξανάγκασε το Σιληνό να του μιλήσει προφητικά, αφού πρώτα τον μέθυσε και ο σοφός Σιληνός του προείπε το μέλλον του.
Πολύ γνωστός είναι ο μύθος του Σιληνού Μαρσύα και του Απόλλωνα. Στην Πελοπόννησο υπήρχαν αρκετοί ναοί αφιερωμένοι στο Σιληνό, ενώ στην Αθήνα κο-ντά στην Ακρόπολη έδειχναν μια πέτρα, πάνω στην οποία ξεκουράστηκε ο Σιλη-νός όταν μαζί με το Διόνυσο πέρασε από την πόλη.
Η αναπαράσταση των Σιληνών στην αρχαία τέχνη πέρασε από αρκετά στά-δια, μέχρι να καταλήξει στην τελευταία και πιο γνωστή, που τους παρουσιάζει ως κοντόχοντρα κωμικά πρόσωπα, με μεγάλη κοιλιά, τριχωτό σώμα και φαλακρούς, που περιφέρονται πάνω σε γαϊδουράκια μεθυσμένοι και έχοντας μαζί τους πάντα ένα ασκί με κρασί.

4. ΘΑΛΑΣΣΑ

Περιέχει το 70% των υδάτων της Γής, και περιβρέχει όλες τις Ηπείρους και τα νησιά της.
Σύμφωνα με την αρχαιότερη παράδοση που μας αφηγείται ο Όμηρος, πα-τέρας των θεών ήταν ο Ωκεανός, που περικύκλωνε ολόκληρο το σύμπαν. Από το σμίξιμό του με τη σύζυγό του Τηθύ προήλθαν όλοι οι υπόλοιποι θεοί.

Ωκεανός. Κατά την Ελληνική μυθολογία ο Ωκεανός ήταν ο πανταχόθεν περριρέων την γη μέγας και ευρύς ποταμός, του οποίου τα ρεύματα επανερχόμε-να στο σημείο εκ του οποίου ξεκίνησαν (αψόρροος), εξακολουθούσαν την αδιάκο-πτη ροή τους χωρίς να έχουν ούτε πηγές ούτε εκβολές. Εξαπλώνονται και στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα . Εξ αυτού ανατέλλουν ο η Ηώ, ο Ήλιος και οι αστέ-ρες και σε αυτόν καταβυθίζονται καθώς δύουν. Στις νότιες όχθεις του κατοικούν οι μυθικοί Πυγμαίοι και τα βορινά ρεύματα πιστεύονταν ότι λούζονταν οι αστέρες που εμφανίζονταν στο βόρειο τμήμα του στερεώματος του ουρανού, πλην του αστερι-σμού της Μεγάλης Άρκτου. Ήταν συνεπώς το όριο του ορατού κόσμου, της γης και του επί των άκρων της στηριζομένου ουρανού, νεφελώδους και ημισφαιρικού θό-λου κατά την αντίληψή των.
Μετά τον Ωκεανό, στα δυτικά πίστευαν ότι βρίσκονταν ο ζοφερός Άδης. Ο Ωκεανός ήταν η κοινή πηγή «ἑξ ἦσπερ πάντες ποταμοί καί πᾶσα θάλασσα -καί πᾶσαι κρῆναι και φρείατα μακράν νάουσιν» (Ομ. Ιλ. Φ. 196). Ήταν το αρχικό στοι-χείο του κόσμου, ο πατέρας των θεών και το δημιουργικό στοιχείο πάντων των πραγμάτων. Αλλά το αρχικό αυτό στοιχείο της κοσμογονίας ήταν και εν αυτό θεό-τητα, λιγότερο στον Όμηρο, περισσότερο μετά από αυτόν. Κατά την αναλογία της δυάδας Ουρανού και Γαίας δημιουργήθηκε και η δυάδα του πατέρας Ωκεανού και της μητέρας Τηθύος, η οποία είναι το ίδιο με τον Ωκεανό υγρό στοιχείο, θεωρού-μενο όμως με την γονιμοποιώ ενέργειά του. Από την ένωση του Ωκεανού και της Τηθύος γεννήθηκαν κατά την Θεογονία του Ησίοδου, 3000 ποταμοί (ποτάμιοι θεοί) και 3000 Νύμφες, πρόγονοι πολλών ανθρωπίνων γενών. Τον Ωκεανό ταύτισε πρώτος με την θάλασσα ο Ηρόδοτος, διότι νωρίτερα πιστεύονταν ότι η θάλασσα ήταν ένα ποτάμι του Ωκεανού. Από τότε η λέξη σημαίνει τις πολύ μεγάλες εκτάσεις αλμυρής θάλασσας. Από τον Αριστοτέλη και μετά, Ωκεανός λέγονταν η εξωτερική μεγάλη θάλασσα σε αντίθεση με την εσωτερική Μεσόγειο.
Στην τέχνη, στην ασπίδα του Αχιλλέα και του Ηρακλή παρίσταται ο Ωκεανός ως κυκλικός ποταμός, έχοντας στο μέσο την γη, τον ουρανό και την θάλασσα και σε άλλα έργα τέχνης, από την αλεξανδρινή ιδίως και μετά, όπως και οι άλλοι πο-τάμιοι θεοί ο Ουρανός απεικονίζεται ως γέροντας γενειοφόρος με κέρατα ταύρου. Για αυτό είναι δύσκολη η διάκριση των εικόνων του από τις εικόνες άλλων ποτα-μών θεών. Δική του εικόνα είναι πιθανό κολοσσιαία προτομή στο Βατικανό, της οποίας η κεφαλή είναι στεφανωμένη με κλήματα αμπέλου φέροντα βότρυς και φύλλα, το στήθος περιλούεται από κύματα, οι παρειές καλύπτονται από φύκια και η μακριά γενειάδα από δύο παίζοντα δελφίνια.

Ποσειδώνας. ΠΟΣΕΙΔΩΝ, Ο ΕΝΑΛΙΟΣ, Ο ΘΑΛΑΣΣΙΟΣ, Ο ΠΕΛΑΓΙΟΣ, Ο ΠΟΝΤΙΟΣ, Ο ΠΟΝΤΟΚΑΤΟΡΑΣ, Ο ΙΣΘΜΙΟΣ, Ο ΠΟΡΘΜΙΟΣ αλλά και Ο ΙΠΠΙΟΣ.
Μια χώρα όπως η Ελλάδα, που βρέχεται στη μεγαλύτερη έκτασή της από θάλασσα και περιλαμβάνει χίλια περίπου μικρά και μεγάλα νησιά, δεν ήταν δυνα-τόν να μην έχει ένα θεό κατεξοχήν θαλασσινό. Αυτός ήταν ο Ποσειδώνας, ένας από τους δώδεκα Ολύμπιους θεούς, αδερφός του Δία και του Πλούτωνα. Ο Πο-σειδώνας, όπως και τ' αδέρφια του, έζησε τα πρώτα χρόνια της ζωής του μέσα στο σκοτεινό στομάχι του πατέρα του Κρόνου. Μέχρι τη στιγμή που ο αδερφός τους, ο Δίας, με το μαγικό βοτάνι της Μήτιδας, κατάφερε να τους βγάλει από την ιδιόμορ-φη φυλακή τους.
Στη δύναμή του, και με ευχές να προστατεύει το σπουδαίο ελληνικό ναυτι-κό, οι Έλληνες δημιούργησαν υπέροχα μνημεία του παγκόσμιου πολιτισμού. Τον περίφημο Ναό του Ποσειδώνος στο Σούνιο, το Ναό των Ίσθμιων, λίγα χιλιόμετρα από τον Ισθμό της Κορίνθου κ.α. Κατά την παράδοση, η μυθική Ατλαντίδα, κατοι-κήθηκε με δική του πρωτοβουλία, ενώ η Νίσυρος το "εξωγήινο" σε τοπίο αιγαιοπε-λαγίτικο νησί, δημιουργήθηκε, όταν ο Θεός Ποσειδών καταπλάκωσε ένα Γίγαντα, με ένα βράχο από τη γειτονική νήσο Κω. Επίσης, η παράδοση θεωρεί ότι ο Ποσει-δώνας ήταν εκείνος που έδωσε ζωή στο πρώτο άλογο στον κόσμο, γι αυτό και του προσέδωσαν και την επωνυμία "Ίππιος" Ζωηρός και αυτός, όπως και οι άλλοι Θε-οί του Ολύμπου έσμιξε με πολλές γυναίκες και έκανε πολλά παιδιά. Τον Βοιωτό, το Δελφό, τον ιδρυτή της Πύλου Νηρέα, τον Ταίνατο, τον Ήλειο, το γενάρχη των Φαι-άκων, Φαιάκα, τον Χίο αλλά και τον Ναύπλιο…
Υπήρχαν όμως και άλλοι μύθοι σχετικά με τη γέννηση του θεού. Έτσι, οι αρχαίοι ποιητές διηγούνται ότι η Ρέα και στην περίπτωση του Ποσειδώνα κατά-φερε να ξεγελάσει τον άντρα της. Αντί να του δώσει να καταπιεί το θεϊκό βρέφος, του έδωσε τυλιγμένο στα σπάργανα ένα νεογέννητο αλογάκι. Κατόπιν, για να μην ακούσει ο φοβερός παιδοκτόνος το κλάμα του μωρού, η Ρέα το έβαλε να μεγαλώ-σει ανάμεσα σ' ένα κοπάδι πρόβατα.Tα βελάσματά τους κάλυπταν τις φωνές του. Ανέθεσε μάλιστα την ανατροφή του στη Νύμφη Άρνη. Κάποια μέρα που ο Κρόνος πέρασε από εκεί, επειδή όλο και του φαινόταν πως άκουγε μωρουδίστικο κλάμα, ρώτησε την Άρνη αν υπήρχε κοντά κάποιο μωρό. Μα αυτή του απάντησε περιγε-λαστικά: - Πώς θέλεις να βρεθεί μωρό εδώ πέρα; Ποιος θα το γεννήσει, οι κατσίκες και οι προβατίνες ή εγώ που είμαι ανύπαντρη κοπέλα;
Έτσι ο Κρόνος έφυγε ντροπιασμένος. Όμως στο εξής η Άρνη είχε συνέχεια το νου της μήπως φανεί ξαφνικά ο φοβερός Τιτάνας στα μέρη της και ανακαλύψει το παιδί. Αν συνέβαινε κάτι τέτοιο και ο Ποσειδώνας θα βρισκόταν αστραπιαία στο τεράστιο στομάχι του, μα και η ίδια δε θα είχε καλύτερο τέλος. Γι' αυτό κάλεσε τους Τελχίνες, θεότητες παρόμοιες με τους Κουρήτες της Κρήτης, που προστάτευαν τον Δία. Κάθε φορά που ο νεογέννητος έκλαιγε, οι άγριοι Τελχίνες άρχιζαν να χορεύ-ουν, να βγάζουν κραυγές και να χτυπούν τα δόρατά τους πάνω στη γη. Μέσα σε τόσο μεγάλο πανικό και σε τέτοια φασαρία ο Κρόνος δεν μπορούσε ν' ακούσει τί-ποτα. Μαζί με τους Τελχίνες ανέλαβε τη φροντίδα του θεϊκού βρέφους και η Ωκεα-νίδα Καφείρα, μετά από παράκληση της θείας της Ρέας. Λένε πως οι θεϊκοί δαίμο-νες χάρισαν στον Ποσειδώνα το παντοδύναμο όπλο του, την τρίαινα, σύμφωνα όμως με άλλες παραδόσεις του την είχαν δωρίσει οι Κύκλωπες. Μάλιστα, ο Ποσει-δώνας, όταν μεγάλωσε και ανδρώθηκε, γνώρισε την αδερφή των συντρόφων του, την Αλία και την ερωτεύτηκε. Από αυτήν απέκτησε έξι γιους.
Ανάλογα με την εκδοχή της γέννησης του θεού που ακολουθεί η κάθε πα-ράδοση, άλλοτε θεωρείται μικρότερος και άλλοτε μεγαλύτερος από τον Δία. Πά-ντως, αυτό που έκανε τα πρώτα χρόνια της ζωής του ήταν να βοηθήσει τα αδέρφια του, έτσι ώστε να βγάλουν από τη μέση τον πατέρα τους και τους υπόλοιπους Τι-τάνες και να πάρουν την εξουσία στα χέρια τους. Μετά απ' αυτό, οι τρεις γιοι του Κρόνου αποφάσισαν να μοιράσουν τον κόσμο. Με πρόταση του Δία, χώρισαν τον κόσμο σε τρεις επικράτειες, τον Ουρανό, τη θάλασσα και τον Κάτω Κόσμο. Ο Όλυμπος και η Γη έμεναν κοινοί τόποι για να τους επισκέπτονται όποτε ήθελαν. Επειδή και οι τρεις ήθελαν τον ουρανό και κανένας φυσικά δεν ήθελε να βασιλεύει για όλη του τη ζωή στον Άδη, έκαναν κλήρωση. Ο Δίας τράβηξε πρώτος και του έλαχε η βασιλεία του ουρανού. Ο Ποσειδώνας τράβηξε δεύτερος και του έτυχε η θάλασσα. Ο Πλούτωνας αμέσως κατσούφιασε, μα γρήγορα αποδέχτηκε τη μοίρα του και αποτραβήχτηκε στο σκοτεινό του βασίλειο.
Ο Ποσειδώνας όμως δεν μπορούσε να χωνέψει εύκολα τη νίκη του Δία. Με κρύα καρδιά παραδέχτηκε το αποτέλεσμα, αλλά από τότε χρειάστηκε να κοντρα-ριστεί και να λογομαχήσει πολλές φορές με τον αδερφό του, μέχρι να αναγνωρίσει την παντοτινή του κυριαρχία και την παντοδυναμία του. Έτσι, όταν κάποτε του ζή-τησε κάποιο θέλημα και ο θαλασσινός θεός αρνήθηκε να το εκτελέσει, ο Δίας έ-στειλε την Ίριδα στο ωκεάνιο παλάτι του. Πριν φύγει της είπε τα ακόλουθα λόγια: - Πες στο βασιλιά Ποσειδώνα πως ο παντοδύναμος αδερφός του τον διατάζει να έρθει αμέσως στον Όλυμπο, γιατί έχει να του αναθέσει κάποια δουλειά. Διαφορετι-κά, η τρομερή οργή μου θα πέσει επάνω του και θα τον διαλύσει.
Μόλις πήρε το μήνυμα, εκνευρισμένος ο Ποσειδώνας ανέβηκε στον Όλυ-μπο και προσπαθούσε να πείσει τους άλλους θεούς για την ισοτιμία του με τον πατέρα των θεών και των ανθρώπων. Όμως οι θεοί του έδωσαν να καταλάβει πως αποδέχονταν όλοι τους τον Δία ως ανώτερο. Τότε αυτός πήρε απόφαση πως δε θα είχε ποτέ τη συμπαράστασή τους.
Σε μια άλλη περίπτωση παρουσιάζεται να συμμαχεί με την Ήρα, την Αθηνά και τον Απόλλωνα για να πάρουν την εξουσία του Δία, προσπαθώντας να τον δέ-σουν με αόρατες αλυσίδες από τον ουρανό. Μετά την αποτυχία της προσπάθειας αυτής, ο Δίας, αποφάσισε να τιμωρήσει τον αδερφό του υποχρεώνοντάς τον να δουλέψει στην υπηρεσία του βασιλιά της Τροίας Λαομέδοντα. Ο βασιλιάς ανέθεσε στο θεό να χτίσει τα τείχη της πόλης του. Όταν όμως πέρασε ένας χρόνος και ο Ποσειδώνας τελείωσε το έργο, αρνήθηκε να του δώσει την αμοιβή που είχαν συμ-φωνήσει. Τον απείλησε μάλιστα πως θα τον πουλούσε για δούλο.
Μόλις απέκτησε πάλι τη θεϊκή του δύναμη, εκδικήθηκε σκληρά το βασιλιά μα και ολόκληρη τη χώρα του. Έστειλε ένα τέρας στην τρωική ακτή, που προξε-νούσε ανεπανόρθωτες ζημιές και κατασπάραζε πάρα πολλούς κατοίκους. Οι Τρώ-ες ζήτησαν χρησμό από το μαντείο, που χρησμοδότησε πως για να απαλλαγούν από το τέρας έπρεπε να θυσιάσουν σ' αυτόν την κόρη του Λαομέδοντα, την Ησιό-νη. Τη στιγμή που το τέρας ήταν έτοιμο να κατασπαράξει τη βασιλοπούλα, εμφα-νίστηκε ο Ηρακλής και την έσωσε.

Πόντος. Η Γη (Γαία) που κείτονταν μέσα στο απέραντο Χάος, μετά τη γέν-νηση του Αιθέρα και της Ημέρας, γέννησε κι αυτή, χωρίς να μεσολαβήσει κάποιος ερωτικός πόθος, τον Ουρανό, τα Όρη και τον Πόντο . Αμέσως ο Πόντος ξεχύθηκε και περιέβαλε τη Γαία δροσίζοντάς την και κάνοντάς την ομορφότερη καθώς την κάλυπτε με το καταγάλανο σώμα του. Ο Πόντος την έκλεινε μέσα στα τεράστια μπράτσα του και η Γαία ήταν χαρούμενη και περήφανη για το νέο γιο της· ήταν πανέμορφος, ορμητικός και παντοδύναμος, άλλοτε ήρεμος και γαλήνιος και άλλοτε αφρισμένος και ταραγμένος από τα τεράστια κύματα.
Εύξεινος Πόντος, ονομασία της Μαύρης Θάλασσας. Ιστορικά το όνομα προέρχεται , κατά μια εκδοχή, από το «Εύξεινος» που σημαίνει φιλόξενος και από το «Πόντος» που σημαίνει θάλασσα και κατ’ επέκταση « Φιλόξενη Θάλασσα ». Στην πραγματικότητα ο Εύξεινος Πόντος είναι γνωστός για τα ταραγμένα, βαθιά και μαύρα νερά του και το όνομα του αρχικά ήταν «Άξενος», υπό την έννοια του μη φιλόξενου, που μετονομάστηκε κατ’ ευφημισμό σε «Εύξεινος».
Κατά την Ελληνική μυθολογία η περιοχή κατοικείτε από τη θεότητα «Πόντος», γιος του Αιθέρα και της Γαίας. Είναι επίσης η θάλασσα την οποία διέ-σχισε ο Ιάσονας κατά την Αργοναυτική εκστρατεία με το μυθικό πλοίο «Αργό». Η μυθολογία φέρει δε τον Αυτόλυκο, μέλος της Αργοναυτικής εκστρατείας, ως ιδρυτή της Σινώπης.

Νηρηίδες. Θεότητες της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας, που ζούσαν στα βάθη της θάλασσας. Ήταν κόρες του θεού της θάλασσας Νηρέα και της Δωρίδας, κόρης του Ωκεανού, φημισμένες για την ομορφιά και τη χάρη τους. Ζούσαν ήσυχες μαζί με τον πατέρα τους, χωρίς να παίρνουν μέρος στις υποθέσεις των θεών. Η πιο γνωστή από τις Νηρηίδες είναι η Θέτιδα, γυναίκα του Πηλέα και μητέρα του Αχιλλέα. Άλλες, μεταξύ των πολλών Νηρηίδων, ήταν η Αμφιτρίτη, γυναίκα του Πο-σειδώνα, η Γαλάτεια, γυναίκα του Πολύφημου, η Γαλήνη, η Γλαύκη, η Κυμοθόη κ.ά.

ΝΗΡΗΪΔΕΣ
Αγαύη Ευδία Καλυψώ Νησώ
Ακταίη Ευκράτη Κητώ Πανόπη
Αλία Ευλιμένη Κλυμένη Πασιθέα
Αλιμήδη Ευμόλπη Κραντώ Πληξαύρη
Αμάθεια Ευνείκη Κυματοθόη Πολυνόη
Αμφιθόη Ευπόμπη Κυματολήγη Ποντομέδα
Αμφινόμη Ηιόνη Κυμοδόκη Ποντομέδουσα
Αμφιτρίτη Θάλεια Κυμοθόη Ποντοπόρεια
Αυτονόη Θεμιστώ Κυμώ Προνόη
Αψευδής Θέτις Λαομέδεια Πρωθώ
Γαλάτεια Θόη Λειαγόρη Πρωτώ
Γαλήνη Ίαιρα Λιμνώρια Πρωτομέδεια
Γλαύκη Ιάνασσα Λυσιάνασσα Σαώ
Γλαυκονόμη Ιάνειρα Μαίρα Σπειώ
Δεξαμενή Ιπποθόη Μελίτη Φέρουσα
Δηρώ Ιππονόη Μενίππη Χορώ
Διώνη Ιρισία Ναυσιθόη Ψαμάθη
Δυναμένη Ιώνη Ναώ Ωρείθυια
Δωρίς Καλλιάνασσα Νεόμηρις Ευαγόρη
Δωτώ Καλλιάνειρα Νημερτής
Ερατώ Καλίππη Νησαία

Νηρέας
Στην αρχαιότητα υπήρχαν διάφορες θεότητες που σχετίζονταν με το θα-λάσσιο βασίλειο. Οι θεότητες αυτές δεν ήταν τόσο σημαντικές, όσο ο Ποσειδώνας, είχαν όμως γεννηθεί και κυριαρχούσαν πριν από εκείνον. Λατρεύονταν επίσης στον ελλαδικό χώρο προτού ακόμη εκείνος καθιερωθεί. Παρόλο που ήταν θεότη-τες δευτερεύουσες, γύρω απ' αυτές και τους απογόνους τους δημιουργήθηκαν πο-λύ ενδιαφέροντες μύθοι.
Μια απ' αυτές ήταν ο Νηρέας, ένας από τους "γέροντες της θάλασσας", έ-νας από τους πιο σημαντικούς θαλάσσιους δαίμονες στην ακολουθία του Ποσει-δώνα. Ήταν γιος του Πόντου και της Γαίας και αδέρφια του ήταν ο Θαύμαντας, ο Φόρκης, η Κητώ και η Ευρυβία. Η καταγωγή του δείχνει ολοφάνερα ότι πρόκειται για γενιά προγενέστερη από τον Ποσειδώνα. Σύζυγός του ήταν η Δωρίδα, μια από τις Ωκεανίδες. Μαζί της απέκτησε πενήντα κόρες, τις Νηρηίδες, μία από τις οποίες, η Αμφιτρίτη, έγινε αργότερα σύζυγος του Ποσειδώνα.
Έλεγαν πως, όπως και οι περισσότεροι θαλάσσιοι δαίμονες, έτσι κι ο Νηρέ-ας μπορούσε να μεταμορφώνεται κι επινοούσε διάφορα τεχνάσματα. Γι' αυτό και τον φαντάζονταν και τον απεικόνιζαν ως άνδρα με μορφή ψαριού, κάποτε όμως από το σώμα του ξεπροβάλλει ένας λύκος, ένας τράγος ή ένα κεφάλι φιδιού, ακρι-βώς για να συμβολίσουν τις μορφές που μπορούσε να πάρει. Σε φίδι είχε μετα-μορφωθεί ο δαίμονας, όταν πάλευε με τον Ηρακλή, ο ήρωας όμως τον έδεσε, ό-πως τον είχαν συμβουλέψει οι θεές της Τύχης. Έτσι, τον ανάγκασε να του απα-ντήσει σε όλες του τις ερωτήσεις.
Ο Νηρέας φημιζόταν επίσης για τις προφητικές του ικανότητες. Όταν συνά-ντησε τον Πάρη, του προφήτευσε την πτώση της Τροίας. Επίσης, προείπε το έν-δοξο πεπρωμένο του Ηρακλή στους Αργοναύτες, με τη βοήθεια του Γλαύκου, που ερμήνευσε τα λόγια του σ' αυτούς.
Ο Νηρέας, πρώτος γιος του Πόντου, ήταν καλοσυνάτος, σοφός, καλοπρο-αίρετος και γνωστός για τη δικαιοσύνη, την προθυμία και τη φιλαλήθειά του. Ο ρό-λος του ήταν πάντα ταπεινός και αφανής, παρόλα αυτά δε δίσταζε να βοηθήσει όποιον είχε την ανάγκη του. Η Αφροδίτη ανατράφηκε στην κατοικία του και ο Πη-λέας ευεργετήθηκε απ' αυτόν, γιατί του χάρισε το φάρμακο για να νικήσει την πεί-να. Επίσης, βοήθησε τον Ηρακλή και τον έβγαλε από τη δύσκολη θέση, όταν του έδωσε το κύπελλο του Ήλιου για να περάσει μ' αυτόν τον Ωκεανό. Ακόμη, του έ-δειξε το δρόμο για να φτάσει μέχρι τον κήπο των Εσπερίδων.

ΩΚΕΑΝΙΔΕΣ
Αδμήτη Θόη Μενεσθώ Ρόδεια
Ακάστη Ιάνθη Μηλοβοσίδα Στύγα
Αμφιρρόη Ιάνειρα Μήτιδα Τελεστώ
Αρέθουσα Ιδυία Ξάνθη Τύχη
Ασία Ιππώ Ουρανία Φιλύρα
Δωρίδα Καλλιρόη Πειθώ Χρυσηίδα
Ευρυνόμη Καλυψώ Περσηίδα Ωκυρόη
Ευδώρη Καμάριδα Πετραία
Ευρώπη Κερκυίδα Πλουτώ
Ζευξώ Κλυμένη Πολυδώρα
Ηλέκτρα Κλυτία Πρυμνώ

Γοργόνες. Τέρατα της μυθολογίας μας, τόσο της αρχαιότητας όσο και της σύγχρονης εποχής.
Στην αρχαιότητα υπήρχαν τρεις Γοργόνες, η Ευρυάλη, η Σθενούσα και η Μέδουσα. Η τελευταία ήταν θνητή, ενώ οι άλλες δύο ήταν αθάνατες.
Είχαν γεννηθεί από τον Φόρκυ και την Κητώ. Ήταν πολύ άσχημες, με στρογγυλό πρόσωπο και πλατιά μύτη, με δόντια που έμοιαζαν με χαυλιόδοντες, με χάλκινα χέρια, ενώ στα μαλλιά τους και τη μέση είχαν φίδια. Κατάμαυρες στο σώ-μα και με φτερά, είχαν την ιδιότητα να απολιθώνουν όποιον τις κοιτούσε. Την Μέ-δουσα, με τη βοήθεια της Αθηνάς τη σκότωσε ο Περσέας.
Υπήρχε επίσης και ένα ακόμη θαλάσσιο τέρας, η Γοργώ, παιδί του Ουρα-νού και της Γης, που κατά τη Γιγαντομαχία τη σκότωσε η Αθηνά. Από αυτό το τέ-ρας προέρχεται η σύγχρονη Γοργόνα. Αυτή είναι γυναίκα από τη μέση και πάνω, ψάρι στο υπόλοιπο σώμα. Ο λαός μας θεωρεί πως ήταν αδελφή του Μ. Αλεξάν-δρου , που την καταράστηκε να γίνει μισή ψάρι, γιατί του ήπιε το αθάνατο νερό. Από τότε η Γοργόνα γυρνάει στα πέλαγα και τις θάλασσες και όταν συναντά κά-ποιο καράβι, ρωτάει τους ναυτικούς αν ζει ο βασιλιάς Αλέξανδρος. Όσοι της απα-ντήσουν όχι, βλέπουν τη Γοργόνα να θυμώνει, να κλαίει και να τους βυθίζει το κα-ράβι. Μα όσοι γνωρίζουν το μύθο της, της απαντούν πως ζει ο αδελφός της και τότε αυτή χαρούμενη τους αφήνει να φύγουν. Υπάρχουν πολλοί μύθοι και ιστορίες για τις Γοργόνες, που αποτελούν ένα από τα αγαπημένα θέματα της λαϊκής μας παράδοσης.
Υπάρχουν μαρτυρίες (Ομήρου Οδύσσεια) ότι τραγουδούσαν τόσο γλυκά, που κάθε θνητός που τις άκουγε τρελαινόταν και ήθελε να πάει μαζί τους· γι’ αυτό το λόγο, οι σύντροφοι του Οδυσσέα τον έδεσαν όταν θα περνούσαν από τα λημέ-ρια τους, για να μην τρελαθεί και να θέλει να τις ακολουθήσει.

Σειρήνες. Τέρατα που τα γέννησε ο Ποταμός Αχελώος και η Στερόπη. Εί-χαν χέρια και κεφάλι γυναίκας, σώμα πουλιού με φτερά και στήθη, πόδια γύπα με τεράστια νύχια και μελωδική φωνή. Με την μελωδική φωνή τους μάγευαν και ξελό-γιαζαν τους ναυτικούς, για να τους πάρουν κοντά τους (αυτή είναι και η σχέση που έχουν με την θάλασσα).

Θελξίπεια Παρθενόπη Μόλπη
Ιμερόπη Λευκωσία
Αγλαόπη Λιγεία
Πεισινόη Ραιδνής

Ιώ. Πρόσωπο της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας. Ήταν κόρη του Ίναχου, βασιλιά του Άργους ή, σύμφωνα με άλλους μύθους, του Ίασου, του Άργου, του Πειρήνα, του Προμηθέα ή του Αρέστορα. Ήταν ιέρεια της Ήρας, η οποία τη ζήλε-ψε, γιατί με την ομορφιά της προκάλεσε τον έρωτα του Δία. Τη μεταμόρφωσε σε δαμάλα που την επέβλεπε ο Άργος ο Πανόπτης. Τον Άργο όμως θανάτωσε ο Ερ-μής έπειτα από εντολή του Δία. Τότε η Ήρα τρέλανε την Ιώ, που έτσι άρχισε να περιπλανιέται σε διάφορους τόπους. Όταν όμως έφτασε στην Αίγυπτο, ξαναπήρε την ανθρώπινη μορφή της και τότε, από το Δία, γέννησε τον Έπαφο, που βασίλε-ψε στην Αίγυπτο και τη Μέμφιδα (όπως αναφέρεται στον Απολλόδωρο και τον Ο-βίδιο). Σε άλλο μύθο, η Ιώ ταυτιζόταν με την αιγυπτιακή θεά Ίσιδα, γιατί και οι δύο παρασταίνονταν με κέρατα. Έδωσε το όνομά της στο Ιόνιο πέλαγος.

Σκύλλα
1) Μυθικό θαλάσσιο τέρας, κόρη του θαλάσσιου θεού Φόρκη και της Κρα-ταιίδας (τρικυμισμένης θάλασσας). Σύμφωνα με την ομηρική περιγραφή (Οδ., μ 74 κ.ε.), η Σκύλλα φώλιαζε σε μια σπηλιά, στη μέση απότομου και ψηλού βράχου, που έβγαινε από τα κύματα, και η κορφή του, σκεπασμένη πάντα από σκοτεινό σύννεφο, έφτανε ως τον ουρανό. Η σπηλιά βρισκόταν σε τόσο ύψος από την επι-φάνεια της θάλασσας, ώστε να μην τη φτάνει βέλος ριγμένο από πλοίο. Η ίδια η Σκύλλα είχε δώδεκα πόδια και έξι κεφάλια στις άκρες μακριών λαιμών, που το κα-θένα τους είχε τρεις σειρές από κοφτερά δόντια. Χωμένη από τη μέση και κάτω μέσα στη σπηλιά της, έψαχνε με τα κεφάλια της στη θάλασσα και έτρωγε δελφίνια, σκυλόψαρα και άλλα μεγάλα ψάρια. Η φωνή της έμοιαζε με ούρλιασμα σκύλου και ήταν αθάνατη. Το βράχο τ

Σκύλλα
1) Μυθικό θαλάσσιο τέρας, κόρη του θαλάσσιου θεού Φόρκη και της Κρα-ταιίδας (τρικυμισμένης θάλασσας). Σύμφωνα με την ομηρική περιγραφή (Οδ., μ 74 κ.ε.), η Σκύλλα φώλιαζε σε μια σπηλιά, στη μέση απότομου και ψηλού βράχου, που έβγαινε από τα κύματα, και η κορφή του, σκεπασμένη πάντα από σκοτεινό σύννεφο, έφτανε ως τον ουρανό. Η σπηλιά βρισκόταν σε τόσο ύψος από την επι-φάνεια της θάλασσας, ώστε να μην τη φτάνει βέλος ριγμένο από πλοίο. Η ίδια η Σκύλλα είχε δώδεκα πόδια και έξι κεφάλια στις άκρες μακριών λαιμών, που το κα-θένα τους είχε τρεις σειρές από κοφτερά δόντια. Χωμένη από τη μέση και κάτω μέσα στη σπηλιά της, έψαχνε με τα κεφάλια της στη θάλασσα και έτρωγε δελφίνια, σκυλόψαρα και άλλα μεγάλα ψάρια. Η φωνή της έμοιαζε με ούρλιασμα σκύλου και ήταν αθάνατη. Το βράχο της Σκύλλας τοποθετούσαν οι αρχαίοι στο στενό της Μεσσήνης, απέναντι από το βράχο της Χάρυβδης. Από εκεί πέρασαν οι Αργοναύ-τες και αργότερα ο Οδυσσέας, που έχασε έξι συντρόφους.
Υπάρχουν πολλοί μύθοι σχετικοί με τη Σκύλλα. Αναφέρεται ως κόρη της Λάμιας ή της Εκάτης ή του Τυφώνα και της Έχιδνας. Σύμφωνα με μια παράδοση, είχε αρπάξει ένα βόδι από την αγέλη του Ηρακλή και ο τελευταίος τη σκότωσε, αλ-λά την ανάστησε και πάλι ο πατέρας της Φόρκης. Ο Απολλόδωρος την παρουσιά-ζει με πρόσωπο και στήθος γυναίκας, από τα λαγόνια της οποίας φύτρωναν έξι σκυλίσια κεφάλια και δώδεκα σκυλίσια πόδια. Μεταγενέστερες παραδόσεις αναφέ-ρουν πως ήταν πρώτα μια όμορφη θεότητα της θάλασσας, που την ερωτεύτηκε ο θαλάσσιος θεός Γλαύκος ή ο Ποσειδώνας, και τη μεταμόρφωσε σε τέρας από ζή-λια η Κίρκη ή η Αμφιτρίτη. Υπάρχουν ακόμη παραστάσεις που την παρουσιάζουν ως γοργόνα, δηλαδή ως κοπέλα που από τη μέση και κάτω είναι ψάρι.
2) Μυθικό πρόσωπο των μεγαρικών παραδόσεων, κόρη του βασιλιά των Μεγάρων Νίσου. Όταν ο Μίνωας ήρθε να καταλάβει τα Μέγαρα, η Σκύλλα τον ε-ρωτεύτηκε και, για να τον βοηθήσει, έκοψε μια κόκκινη τρίχα που είχε ο πατέρας της στο κεφάλι και από την οποία εξαρτιόταν η ζωή του, με αποτέλεσμα να προ-καλέσει το θάνατό του. Ο Μίνωας, αγανακτισμένος για την πράξη της Σκύλλας, την έδεσε από τα πόδια στην πρύμη του καραβιού του, έτσι ώστε το κεφάλι της να εί-ναι μέσα στη θάλασσα, και την έπνιξε. Σύμφωνα με παραλλαγές του μύθου η Σκύλλα μεταμορφώθηκε σε θαλάσσιο τέρας ή θαλάσσιο πουλί.

Συμπληγάδες Πέτρες. Σύμφωνα με την αρχαία ελληνική μυθολογία ήταν δύο ψηλοί κάθετοι βράχοι που μετακινούνταν συνεχώς πλησιάζοντας και απομα-κρύνοντας ο ένας από τον άλλον, έτσι ώστε δεν μπορούσαν να τις διαβούν τα πλοία γιατί συνθλίβονταν. Σύμφωνα με τον Όμηρο οι Συμπληγάδες πέτρες (που ονομάζονται και Πλαγκτές, Κυανέες, Συνδρομάδες ή Συνορμάδες) βρίσκονταν στο σημερινό πορθμό της Μεσήνης στην Ιταλία και ταυτίζονταν με τη Σκύλλα και τη Χάρυβδη, ενώ ο Ηρόδοτος και ο Στράβωνας αναφέρουν πως βρίσκονταν στα στε-νά του Βοσπόρου στον Εύξεινο Πόντο.
Οι μόνοι που κατάφεραν να τις διασχίσουν ήταν ο Ιάσονας και οι Αργοναύ-τες του, κατά την Αργοναυτική εκστρατεία, και από τότε οι βράχοι αυτοί έμειναν α-κίνητοι. Οι Αργοναύτες με υπόδειξη του Φινέα άφησαν πρώτα ένα περιστέρι να πετάξει ανάμεσα από τις πέτρες. Αμέσως αυτοί, κωπηλατώντας γρήγορα, με τα μάτια στραμμένα στο πουλί, πέρασαν το επικίνδυνο στενό.

Ίκαρος. Γιος του Δαίδαλου και της Ναυκράτης, δούλας του Μίνωα. Φυλακί-στηκε όπως και ο πατέρας του στο Λαβύρινθο, από το Μίνωα, το βασιλιά της Κρή-της. Ο Δαίδαλος όμως έφτιαξε φτερά για εκείνον και για το γιο του και έτσι κατόρ-θωσαν οι δυο τους να δραπετεύσουν πετώντας στον αιθέρα. Ο Ίκαρος, παρά τις συμβουλές του πατέρα του να μην πετά ούτε πολύ ψηλά προς τον ήλιο, ούτε πολύ χαμηλά προς τη θάλασσα, έφτασε κοντά στον ήλιο. Οι φτερούγες του τότε ξεκόλ-λησαν από τη ζέστη, γιατί ήταν στερεωμένες με κερί, και ο Ίκαρος έπεσε στο πέ-λαγος, κοντά στη Σάμο, που από τότε πήρε το όνομα Ικάριο. Άλλοι μυθογράφοι αναφέρουν αλλιώς το γεγονός. Κατά τον Απολλόδωρο ο Ηρακλής βρήκε το πτώμα του Ίκαρου κοντά στις ακτές του νησιού Δολίχη. Εκεί το έθαψε και ονόμασε το νησί Ικαρία.

Αμφιτρίτη. Στην αρχαιότητα η Αμφιτρίτη ήταν μία από τις πενήντα Νηρηί-δες ,θυγατέρα του Νηρέα και της Δωρίδος. Ως θαλάσσια θεότητα την θεώρησαν θηλυκή προσωποποίηση της θάλασσας που όριζε τα κύματα και το ζωϊκό της κό-σμο. Παντρεύτηκε τον Ποσειδώνα και έτσι συνδέθηκε με τη μυθολογία του. Σύμ-φωνα με την παράδοση την είδε ο Ποσειδώνας στην Νάξο να χορεύει μαζί με τις άλλες Νηρηίδες και την ερωτεύτηκε σφόδρα ,τόσο ώστε να την απαγάγει. Η Αμφι-τρίτη θέλοντας να αποφύγει τον γάμο κατέφυγε στον οίκο του Ωκεανού, δηλαδή στα έσχατα όρια της θάλασσας. Τότε ο Ποσειδώνας έστειλε ένα δελφίνι, που κα-τόρθωσε να τη βρει και να την οδηγήσει πίσω. Γι' αυτό ο Ποσειδώνας από ευγνω-μοσύνη τοποθέτησε το δελφίνι ανάμεσα στα άστερια. Από το γάμο αυτό η Αμφιτρί-τη απέκτησε ένα υιό, τον Τρίτωνα και δύο κόρες: την Ρόδο και την Βενθεσικόμη. Μετά το γάμο της με τον Ποσειδώνα ονομάστηκε Ποσειδωνία και λατρεύτηκε ως βασίλισσα της θάλασσας και προστάτιδα του θαλασσίου ζωϊκού κόσμου, στις πε-ρισσότερες Ελληνικές πόλεις. Ναοί προς τιμήν της αναφέρονται στην Τήνο, Σύρο, Μύκονο και Λέσβο.

Γλαύκος. Ήταν δαίμονας της θάλασσας και λατρευόταν σε πολλά νησιά και παραθαλάσσιες περιοχές της Ελλάδας. Τον φαντάζονταν ως κήτος ή με ανθρώπι-νη μορφή, που είχε γένια από φύκια και όστρακα κολλημένα σ' όλο του το σώμα. Συνόδευε το Νηρέα στις θαλάσσιες περιπλανήσεις του, μαζί με τις Αλκυόνες και τις Νηρηίδες, το φίλο του Μελικέρτη και τα άλλα πνεύματα του νερού. Οι ναυτικοί απευθύνονταν σ' αυτόν, για να τους προστατέψει από τους κινδύνους, τον αγα-πούσαν και τον τιμούσαν· τον αποκαλούσαν από σεβασμό "Γέροντα" ή "Γέρο θα-λασσινό", όπως άλλωστε και τον Φόρκη, τον Τρίτωνα, τον Πρωτέα και τον Νηρέα. Πίστευαν πως μια φορά το χρόνο διέσχιζε τις θάλασσες και επισκεπτόταν όλα τα νησιά και τα λιμάνια, για να δείξει σ' όλους την αγάπη του. Όπως και άλλοι θεοί της θάλασσας, είχε προφητικές ικανότητες και μάλιστα έλεγαν ότι ο ίδιος ο Απόλλωνας είχε μαθητεύσει κοντά του.
Ο παλιότερος μύθος για τον Γλαύκο προέρχεται από την παραλιακή πόλη Ανθηδόνα της Βοιωτίας, απέναντι από την Εύβοια. Οι ψαράδες εκεί διηγούνταν πως ο Γλαύκος ήταν κάποτε συνάδελφός τους. Μια μέρα, εκεί που ήταν ξαπλωμέ-νος σ' ένα λιβάδι για να ξεκουραστεί από το ψάρεμα, πρόσεξε ότι ένα από τα ψά-ρια που είχε πιάσει δάγκωσε το χορτάρι -το ίδιο που και ο ίδιος ήταν ξαπλωμένος- ξαναζωντάνεψε κι έπεσε στη θάλασσα. Έκπληκτος αποφάσισε να δοκιμάσει και ο ίδιος· ένιωσε τότε μια υπερκόσμια δύναμη και πήδηξε στη θάλασσα. Οι θεοί θέλη-σαν να τον κρατήσουν ανάμεσά τους ως αθάνατο και του αφαίρεσαν τη θνητή του υπόσταση.
Μεταγενέστεροι μύθοι έλεγαν πως πήδησε στη θάλασσα από απελπισία, επειδή οι θεοί τον έκαναν βέβαια αθάνατο, δεν του χάρισαν όμως και την αιώνια νεότητα. Μια άλλη πιθανή εκδοχή ήταν ότι λούστηκε στα νερά μιας πηγής που χά-ριζε την αθανασία. Επειδή οι συμπατριώτες του δεν τον πίστεψαν κι εκείνος δεν μπορούσε να τους αποδείξει τη νέα του φύση, έπεσε στη θάλασσα. Τέλος, έλεγαν ότι ο Γλαύκος ρίχτηκε στο πέλαγος από αγάπη για τον αγαπημένο του φίλο Μελι-κέρτη· ο Μελικέρτης ήταν θνητός, που πριν τον Γλαύκο είχε πέσει στη θάλασσα και οι θεοί τον είχαν κάνει αθάνατο. Ως θαλασσινός δαίμονας ονομαζόταν έπειτα Πα-λαίμονας.
Παππούς του Γλαύκου ήταν ο Λάρυμνος και ως γονείς του αναφέρονται οι ακόλουθοι: ο Ανθηδόνας και η Αλκυόνη, ο Πόλυβος και η Εύβοια, ο Κοπέας και η Εύβοια ή ο Ποσειδώνας και κάποια Ναϊάδα. Πίστευαν πως ο Γλαύκος είχε αγαπή-σει την Ύδνα, κόρη ενός περίφημου δύτη, του Σκύλλου, καθώς και τη Σύμη, κόρη του Ιαλυσού και της Δωρίδας. Τη Σύμη την απήγαγε και την έφερε στην ακτή της Μικράς Ασίας, όπου και εγκαταστάθηκαν σ' ένα νησάκι. Από τότε το νησί αυτό έχει το όνομα της κόρης.
Ο Γλαύκος είχε αγαπήσει κι άλλες κοπέλες, οι έρωτές του αυτοί, όμως, ήταν άτυχοι. Είχε προσπαθήσει να κατακτήσει την όμορφη Σκύλλα, εκείνη όμως τον απέκρουσε. Εκείνος τότε, με τη βοήθεια της Κίρκης ή του Ποσειδώνα, τη μάγεψε και την έκανε τέρας φοβερό.
Επίσης πλησίασε την Αριάδνη, όταν ο Θησέας την είχε εγκαταλείψει στη Νάξο. Ο Γλαύκος ήρθε τάχα να την παρηγορήσει, τον σταμάτησε όμως έγκαιρα ο Διόνυσος και τον έδεσε.Την ικανότητά του να προλέγει το μέλλον την είχε χρησι-μοποιήσει για να βοηθήσει αρκετούς ταξιδιώτες. Είχε παρουσιαστεί στον Μενέλαο, κοντά στο ακρωτήριο Μαλέας, για να του προφητέψει τα μελλούμενα, καθώς και στους Αργοναύτες για το ταξίδι τους. Άλλωστε, είχε ήδη λάβει μέρος ο ίδιος στη ναυπήγηση του καραβιού τους, της Αργώς.
Οι ψαράδες, γενικά, τον φαντάζονταν να κάθεται ψηλά σ' ένα βράχο και να προλέγει τις συμφορές τους, θρηνώντας ταυτόχρονα για τη δική του αθανασία. Ε-κείνοι, κουρνιασμένοι στη βάρκα τους, προσπαθούσαν με κάθε τρόπο ν' αποτρέ-ψουν το κακό, με προσευχές στους θεούς να τους εξευμενίσουν.

Πελασγοί. Άνθρωποι της θάλασσας, του πελάγους (Πέλαγος = πλημμύρα υπερβολικού όγκου νερού - λίμνης, ποταμού ανοικτή θάλασσα), που εμφανί-στηκαν στην περιοχή της Θεσσαλίας (Θεσσαλία = θέση, περιοχή με πλημμυρισμέ-να ποτάμια, λίμνες, θάλασσα).

Στυξ, η (Στύγα). Μυθική κόρη του Ωκεανού, από την οποία πήρε το όνομά της η περίφημη πηγή. Η πηγή αυτή, που τοποθετείται στα Αροάνια όρη (σημερ. Χελμό), αναφέρεται σε πολλές παραδόσεις της ελληνικής μυθολογίας. Η σπουδαι-ότερη από αυτές είναι η σχετική με τον όρκο του Δία. Σύμφωνα με αυτήν ο Δίας είχε ορκιστεί, από μέρους όλων των θεών του Ολύμπου, στα νερά της Στυγός ότι όποιος από τους αθάνατους θεούς δειχνόταν επίορκος θα έμενε στο κρεβάτι του έναν ολόκληρο χρόνο βυθισμένος σε νάρκη και όταν θα περνούσε ο χρόνος, θα ήταν υποχρεωμένος να ζει μακριά από τον Όλυμπο για 9 ολόκληρα χρόνια, χωρίς να παίρνει μέρος στις εκδηλώσεις των θεών. Με την πηγή της Στυγός (τα νερά της οποίας σχημάτιζαν ένα από τα ποτάμια του Άδη) σχετίζεται η αθανασία του Αχιλ-λέα, καθώς, σύμφωνα με τη μυθολογία, η μητέρα του Θέτιδα τον βούτηξε νεογέν-νητο στα νερά της για να τον κάνει αθάνατο. Μα όπως τον κρατούσε από τη φτέρ-να, αυτή έμεινε το μόνο ευπρόσβλητο σημείο στο σώμα του ήρωα, η περίφημη «Αχίλλειος πτέρνα».

Αιγαίας. Μυθικός βασιλιάς της Αθήνας, πατέρας του Θησέα. Αυτοκτόνησε, πέφτοντας στην θάλασσα, όταν είδε το πλοίο του γιού του να επιστρέφει από την Κρήτη με μαύρα πανιά (σήμαιναν ότι ο γιός του επέστρεφε ηττημένος). Έδωσε το όνομα στο Αιγαίο πέλαγος.

Έλλη. Πρόσωπο της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας. Ήταν θυγατέρα του Αθάμαντα, που ήταν γιος του Αίολου και βασιλιάς των Μινυών του βοιωτικού Ορ-χομενού, και της Νεφέλης. Αδελφός της από τους ίδιους γονείς ήταν ο Φρίξος. Έπειτα από μερικά χρόνια ο Αθάμαντας άφησε την πρώτη γυναίκα του και πήρε δεύτερη, την Ινώ, την κόρη του Κάδμου. Μισώντας όμως η Ινώ τα παιδιά του Αθά-μαντα από τον πρώτο γάμο του, ζητούσε να τα θανατώσει. Έτσι, με ένα σκόπιμα παραποιημένο χρησμό των Δελφών, η Ινώ του υπέδειξε ότι, για να σταματήσει τά-χα η ξηρασία που είχε πλήξει τότε τον Ορχομενό, έπρεπε να θυσιαστεί ο Φρίξος και η Έλλη στο Δία. Την ώρα όμως της θυσίας η μητέρα τους Νεφέλη άρπαξε το Φρίξο και την Έλλη, τα έβαλε πάνω σε ένα μαγικό κριάρι, δώρο του Ερμή, με χρυ-σό δέρμα και λαλιά ανθρώπου, το οποίο τα μετέφερε πετώντας μακριά. Κάποια στιγμή όμως η Έλλη γλίστρησε και έπεσε στη θάλασσα, όπου πνίγηκε, στο στενό που από τότε έχει το όνομά της (Ελλήσποντος).

Τρίτων. Γιός του Ποσειδώνα και της Αμφιτρίτης. Είχε ανθρώπινο σώμα που κατέληγε σε ουρά ψαριού, βράγχια στη θέση των αυτιών, μύτη ανθρώπου και δό-ντια θηρίου.

Πρωτέας. Ο Πρωτέας ήταν θαλάσσιος δαίμονας. Οι ναυτικοί τον αποκα-λούσαν συχνά "Γέροντα της θάλασσας", όπως άλλωστε και τον Φόρκη, τον Νηρέα, τον Τρίτωνα και τον θεωρούσαν προστάτη στα ταξίδια τους. Όπως μας λέει ο Ό-μηρος, ήταν υποτακτικός του Ποσειδώνα και γνώριζε όλα τα βάθη της θάλασσας και τα μυστικά τους. Επίσης, ήταν προικισμένος με μαντικές ικανότητες και μπο-ρούσε να μεταμορφώνεται σε ό,τι ήθελε, σε ζώο, σε φυτό, σε πουλί, ακόμη και σε φωτιά ή σε νερό. Και ο άλλος θαλασσινός θεός, ο γερο-Πρωτέας, πιστός όπως πάντα στο έργο του, σαλαγούσε τα κοπάδια των κυμάτων του Ποσειδώνα μέσα στις σκοτεινές κοιλάδες και χαράδρες της θάλασσας, για να μην ενοχλούν το θεϊκό καράβι. Πότε πότε τα έβγαζε στις ακρογιαλιές για να ξαποστάσουν κι εκεί ήξερε πολύ καλά τον τρόπο να τ’ αποκοιμίζει.

Νηρίτης. Πρόσωπο της ελληνικής μυθολογίας. Ήταν γιος του Νηρέα και της Δωρίδας.

Ιχθυοκένταυρος. Μυθολογικό τέρας στην Ελληνική μυθολογία που προσο-μοιάζει με θαλάσσιο κένταυρο έχοντας ουρά ιχθύος. Δηλαδή με το άνω μέρος σώ-μα ανθρώπινο και το κάτω μέρος, το μισό σώμα ίππου και το άλλο κατάληξη ου-ράς ιχθύος. Οι ιχθυοκένταυροι εικονίζονται σε έργα τέχνης της μετακλασσικής πε-ριόδου. Από τις σωζόμενες παραστάσεις τους η αρχαιότερη θεωρείται εκείνη επί του μεγάλου βωμού της Περγάμου.
Ωραίες παραστάσεις ιχθυοκένταυρου που απαγάγει Νηρηΐδα συνοδευόμε-νος από δύο Ερωτιδείς είναι εκείνη επί ανάγλυφου του Βατικανού ως και του Εθνι-κού Μουσείου Αθηνών καθώς και σε αντίστοιχο του Μονάχου.
Μύθοι ή παραδόσεις σχετιζόμενες με Ιχθυοκένταυρο δεν υπάρχουν. Συνε-πώς μέχρι σήμερα θεωρείται δημιούργημα της καλλιτεχνικής μόνο μυθοπλασίας ως ιδεατή τερατόμορφη απεικόνιση του παράκτιου αναδιπλούμενου κύματος, που μετά τη προσβολή του στις ακτές, όταν αποσύρεται τραβάει μέσα στη θάλασσα ότι βρει και που μπορεί έτσι να καταστεί επικίνδυνο για μικρά παιδιά ή ηλικιωμένους, όχι όμως σε νέους ανθρώπους που χαίρονται να το απολαμβάνουν είτε στη θέα του είτε αθλούμενοι σ΄ αυτό με «σέρφινγκ».

Φόρκυς. Θαλάσσιος θεός (δευτερεύων) των αρχαίων Ελλήνων που αναφέ-ρεται ακόμη και από τον Όμηρο.
Θεωρούταν γιος του Πόντου και της Γαίας ή του Ωκεανού και της Τηθύος, αδελφός του Νηρέα ή του Πρωτέα και πατέρας των Γραιών και των Γοργόνων.
Οι αρχαίοι Έλληνες τον απεικόνιζαν ως γέροντα και πίστευαν ότι κατοικού-σε στη Τριτωνίτιδα λίμνη της Λιβύης.
Εκ της συγγενικής γραμμής διαφαίνεται ότι υπήρξε Θεότητα στην Ελληνική μυθολογία της μετά του κατακλυσμού (του Δευκαλίωνα) εποχής.

Κητώ. Αδερφή του Φόρκυ. Τα κήτη της θάλασας πήραν το όνομά τους από αυτήν.
Ο Φόρκης με την Κητώ, τα δυο αδέρφια, που ήταν προσωποποιήσεις κατα-χθόνιων, υγρών δυνάμεων, έσμιξαν μεταξύ τους και έφεραν στον κόσμο τις τρείς Γραίες, γριές από γεννησιμιού τους, και τις τρεις Γοργόνες, που και οι έξι ονομα-στήκαν Φορκίδες.

Λαίλαπα. Η Λαίλαπα ήταν σκύλα της αρχαιότητας στην οποία ο Δίας άφη-σε να φυλάει την Ευρώπη πρίν φύγει για τον Όλυμπο. Η Λαίλαπα ήταν πολύ πιστή και κανένα θύμα δεν της ξέφευγε.

Ιπποκάμπη. Έδωσε το όνομά της στον Ιππόκαμπο.

Κραταιίδα. Κόρη του Τρίτωνα και της Εκάτης, μητέρα της Σκύλλας.

ΠΕΡΙΒΑΛΛΩΝ ΑΗΡ - ΑΝΕΜΟΙ - ΕΞΑΤΜΙΣΗ

Πρώτα η Γαία γέννησε τον Ουρανό, που ήταν μεγαλύτερος απ' αυτήν, την περιέβαλλε ολόκληρη και μέσα στον απέραντο θόλο του περιέκλειε όλο το αστρικό σύμπαν.
Ήταν πανέμορφος, θεόρατος και καταγάλανος. Τόσο πολύ γοητεύτηκε η Γαία από τον πρώτο της γιο, που τον ερωτεύτηκε και έσμιξε με το τεράστιο κορμί του. Από την ένωση αυτή προήλθαν αμέτρητοι θεοί.
Έτσι περιγράφεται, στην Θεογονία του Ησιόδου, ο συσχετισμός του ουρά-νιου θόλου (μαζί με την αέρια μάζα που περιβάλλει την γή), με προσωποποιημένη θεότητα της Ελληνικής Μυθολογίας.

Ουρανός. Αρχέγονη θεότητα της ελληνικής μυθολογίας, γιος και σύζυγος της Γαίας, προσωποποίηση του γεμάτου άστρα ουρανού. Σύμφωνα με τους αρ-χαίους Έλληνες είναι ο πρώτος κυρίαρχος του κόσμου.
Ο Ουρανός και η Γαία αποτέλεσαν το πρώτο θεϊκό ζευγάρι και απέκτησαν πολλά παιδιά. Σύμφωνα με τη σειρά της «Θεογονίας» του Ησίοδου (116 κ.ε.), πρώτα γεννήθηκαν οι έξι Τιτάνες (Ωκεανός, Κοίος, Κριός, Υπερίων, Ιαπετός και Κρόνος) και οι έξι Τιτανίδες (Θεία, Ρεία ή Ρέα, Θέμις, Μνημοσύνη, Φοίβη και Τη-θύς). Μετά γεννήθηκαν οι τρεις Κύκλωπες (Βρόντης, Στερόπης και Άργης) που εί-χαν ένα μόνο μάτι στο μέτωπο και, τέλος, γεννήθηκαν οι τρεις τεράστιοι Εκατόγ-χειρες (Κόττος, Βριάρεως και Γύης) που είχαν ο καθένας 50 κεφάλια και 100 χέρια. Κατά το μυθογράφο Απολλόδωρο (Ι 1, 1-15), πρώτα γεννήθηκαν οι Εκατόγχειρες, μετά οι Κύκλωπες και τελευταίοι οι λιγότερο τερατώδεις Τιτάνες και οι Τιτανίδες.
Ο Ουρανός μισούσε και φοβόταν τα τρομερά παιδιά που του γεννούσε η Γαία. Γι’ αυτό τα βύθιζε από την αρχή στα έγκατα της γης, όπου τα κρατούσε κλει-σμένα χωρίς να τα αφήνει να βγουν στο φως. Κατά τον Απολλόδωρο, έριξε τους Εκατόγχειρες και τους Κύκλωπες στον Τάρταρο, ένα σκοτεινό τόπο στον Άδη που απείχε από τη γη όσο και η γη από τον ουρανό, και στη συνέχεια γεννήθηκαν οι Τιτάνες και οι Τιτανίδες.
Η μεγάλη Γαία, που δυσανασχετούσε από το εσωτερικό βάρος, ήταν αγα-νακτισμένη εναντίον του Ουρανού και ζήτησε από τα παιδιά της να εκδικηθούν τον πατέρα τους. Το δύσκολο έργο ανέλαβε ο νεότερος από τους Τιτάνες ο Κρόνος, μόνος του ή, κατά μία άλλη εκδοχή, με τη βοήθεια και των άλλων Τιτάνων, εκτός του Ωκεανού. Με ένα τεράστιο διαμαντένιο δρεπάνι, που του έδωσε η Γαία, ο Κρό-νος έκοψε τα γεννητικά όργανα του Ουρανού και εκθρονίζοντας τον πατέρα του έγινε ο δεύτερος κυρίαρχος του κόσμου. Ο ακρωτηριασμός του Ουρανού σημείω-σε και το τέλος της πρώτης φάσης της δημιουργίας.
Τα γεννητικά όργανα του Ουρανού έπεσαν στη θάλασσα και γύρω τους συ-γκεντρώθηκε λευκός αφρός, μέσα από τον οποίο γεννήθηκε η θεά Αφροδίτη. Η Γαία μάζεψε τις σταγόνες από το αίμα που έτρεξε μετά τον ακρωτηριασμό του Ου-ρανού και από αυτές γέννησε τις Ερινύες, τους Γίγαντες και τις Μελίες Νύμφες.

Άτλας. Γιος του Τιτάνα Ιαπετού και της Ωκεανίδας Κλυμένης. Αδελφοί του ήταν ο Προμηθέας, ο Επιμηθέας και ο Μενοίτιος. Ο Ησίοδος λέει πως ο Άτλας ε-ξορίστηκε από το Δία στα δυτικά της Γης και είχε για έργο του να σηκώνει τον ου-ράνιο θόλο στους ώμους του. Οι κόρες του, οι ωραίες Εσπερίδες, φύλαγαν λίγο μακρύτερα τα χρυσά μήλα του κήπου των θεών. Από εκεί πέρασε ο Ηρακλής, όταν έψαχνε για τα μήλα των Εσπερίδων. Ο Άτλας τού υποσχέθηκε να του φέρει τα μή-λα και ο Ηρακλής δέχτηκε να κρατήσει στους ώμους του τον ουρανό ως την επι-στροφή του. Αλλά όταν γύρισε ο Άτλας αρνήθηκε να ξαναπάρει το βαρύ φορτίο στους ώμους του και ζήτησε να πάει ο ίδιος τα μήλα στον Ευρυσθέα. Ο Ηρακλής προσποιήθηκε ότι συμφωνεί και τον παρακάλεσε να κρατήσει για λίγο τον ουράνιο θόλο, ώσπου να βρει ένα μαξιλάρι για να μην κόβει το βάρος τους ώμους του. Ο Άτλας πείστηκε και πήρε ξανά τον ουρανό στην πλάτη του, ενώ ο Ηρακλής πήρε τα μήλα και έφυγε. Πολλά αγάλματα και ανάγλυφα παριστάνουν τον Άτλαντα να σηκώνει τον ουρανό στους ώμους, τα χέρια και το κεφάλι, γονατισμένο από το υ-περβολικό βάρος. Στην Ολυμπία, στη μετόπη του ναού του Δία, απεικονίζεται να παραδίδει στον Ηρακλή τα μήλα των Εσπερίδων.

Ήλιος. Γιος του Τιτάνα Υπερίονα και της Θείας ή της Ευρυφάεσσας, Τιτά-νας και ο ίδιος με το όνομα Υπεριονίδης ή με το ίδιο όνομα του πατέρα του, Υπε-ρίονας, αδελφός της Σελήνης και της Ηώς. Το πρωί ανέβαινε από τη λίμνη ή τον ποταμό του Ωκεανού. Με το λαμπρό του άρμα που το έσερναν τέσσερα «πυρί-πνοα» άσπρα άλογα, διέτρεχε τον ουρανό και τη νύχτα ξαναγύριζε στον Ωκεανό.
Τα προσωνύμια των αλόγων του άρματος του Θεού Ήλιου, είναι πολλά. Τα πιο διαδεδομένα είναι :
Ερυθραίος (κόκκινος)
Ξάνθος (ξανθός)
Πυρόεις (πύρινος)
Φλέγων (φλογερός)
Στερρόπη (αστραπή)
Βροντή
Λάμπος (λάμψη)
Φαέθων (φωτεινός)
Αίθων (λαμπρός
Αιθίωψ (μαύρος)
Ηώος (αυγινός)
Ακταίων (μετέωρος)
Χρόνος
Φιλόγαιος (φίλος της Γής)
Ο Όμηρος αναφέρει πως, με τις ακτίνες του, μπαίνει παντού και βλέπει τα πάντα, γι’ αυτό και τον ονομάζει πανδερκή και παντεπόπτη. Σ’ αυτόν ορκίζονταν όσοι μιλούσαν για άγνωστα ή κρυμμένα πράγματα. Στο νησί Θρινακία είχε εφτά κοπάδια βοδιών και εφτά κοπάδια προβάτων, που το καθένα είχε 50 ζώα. Από την Κλυμένη απέκτησε το Φαέθοντα και από άλλες γυναίκες άλλα παιδιά, όπως την Κίρκη και τον Αιήτη. Δύο κόρες του, η Φαέθουσα και η Λαμπετία, φύλαγαν τα βό-δια του, αυτά που έφαγαν οι σύντροφοι του Οδυσσέα και ο Δίας τούς τιμώρησε κεραυνοβολώντας το πλοίο τους.
Συχνά τον Ήλιο τον ταυτίζουν με τον Απόλλωνα και τότε παίρνει το όνομα Φοίβος. Είναι αυτός που βλέπει τα πάντα, όπως ο θεός, που τα πάντα προλέγει με το μαντείο του. Ο Ήλιος λατρευόταν σε πολλά μέρη, κυρίως σε βουνοκορφές, και ιδιαίτερα στη Ρόδο, όπου υπήρχε κολοσσιαίο άγαλμά του, ένα από τα εφτά θαύμα-τα του αρχαίου κόσμου, ο λεγόμενος Κολοσσός της Ρόδου.
Στην θερμότητα που εκπέμπεται από τον ήλιο, οφείλεται και η διαδικασία της εξάτμισης, με την οποία μεταφέρεται ποσότητα των υδάτων από την υγρή τους μορφή, στην αέρια μορφή.

Ηώς. Θεά της αυγής, προσωποποίηση του πρωινού φωτός, που λατρευό-ταν στα περισσότερα μέρη της αρχαίας Ελλάδας. Ήταν κόρη του Υπερίονα και της Θείας και αδελφή του Ήλιου και της Σελήνης ή κατ’ άλλη παράδοση, κόρη του Ή-λιου και της Νύχτας. Από τον Αστραίο γέννησε τους τέσσερις ανέμους (τους Αργέ-στη, Ζέφυρο, Βορέα, Νότο), από τον Κέφαλο απέκτησε το Φαέθοντα και από τον Τιθωνό τον Ημαθίωνα και το Μέμνονα. Γέννησε επίσης αστέρες και τον Εωσφόρο. Ο Όμηρος και άλλοι ποιητές την αναφέρουν ως μια νέα και πανέμορφη κόρη, με επίθετα όπως «ροδοδάκτυλος», «ροδοστεφής», «ροδόπεπλος», «χρυσόθρονος», «χιονοβλέφαρος» κτλ. Κάθε πρωί ξυπνά πρώτη και με το χρυσό άρμα της φέρνει το πρώτο φως της αυγής στους αθάνατους και τους θνητούς. Επειδή είχε συνδεθεί με τον Άρη καταδικάστηκε από την Αφροδίτη να έχει συνέχεια άτυχους έρωτες.

Απόλλων. Θεός του Ολύμπου, γιος του Δία και της Λητώς. Είναι ο θεός ή-λιος, ο θεός του φωτός (Φοίβος), της μαντικής (Πύθιος), της μουσικής (Μουσηγέ-της), προστάτης της ποίησης, της τοξευτικής, της ιατρικής. Το όνομά του συνδέθη-κε, επίσης με την τάξη και την αρμονία στο σύμπαν, καθώς διοχέτευε την θερμότη-τα για την επιβίωση του ανθρώπου και της φύσης.
Γύρω από τη γέννηση του Απόλλωνα έχουν πλεχτεί πολλοί μύθοι. Η Λητώ μετά την ένωσή της με το Δία αναζητούσε τόπο για να γεννήσει, καθώς η Ήρα δεν επέτρεπε σε καμία πόλη να τη δεχθεί. Περιπλανήθηκε σε όλη σχεδόν την Ελλάδα, ώσπου τελικά ο Δίας την έστειλε στον Ποσειδώνα και εκείνος της υπέδειξε τη Δή-λο, όπου η Λητώ ύστερα από ωδίνες εννέα ημερών έφερε στον κόσμο, στηριζόμε-νη σε ένα φοίνικα, πρώτα την Άρτεμη και ύστερα τον Απόλλωνα. Μετά τη γέννησή του ο θεός Απόλλωνας πήρε μια κιθάρα και ένα τόξο και ανέβηκε στον Κύθνο, το βουνό της Δήλου, όπου ιδρύθηκε και το πρώτο μαντείο του. Από εκεί πέταξε στον Όλυμπο και στη συνέχεια άρχισε να αναζητάει τον τόπο, όπου θα ίδρυε το δεύτερο πανελλήνιας εμβέλειας ιερό και μαντείο του. Τελικά εγκαταστάθηκε στους Δελ-φούς, αφού πρώτα σκότωσε με τα βέλη του τον τρομερό Πύθωνα, το φίδι που κα-τέστρεφε τις σοδειές και σκόρπιζε το φόβο στους κατοίκους της περιοχής. Πήρε το δέρμα του θηρίου και με αυτό τύλιξε τον ιερό τρίποδα, όπου καθόταν η Πυθία για να χρησμοδοτήσει.
Ποικίλα είναι τα ονόματα που του έδωσαν: Αλεξίκακος, Αργυρότοξος, Αρ-χηγέτης, Βοηδρόμιος, Δελφίνιος, Δωματίτης, Εκατηβόλος, Επικούριος, Θαργήλιος, Θέσμιος, Ιατρός, Λοξίας, Λύκιος, Νόμιος, Νουμήνιος, Μοιραγέτης, Οικιστής, Παρ-νόπιος, Πατρώος, Σμινθεύς κ.ά. Όλες αυτές οι ιδιότητες που του αποδόθηκαν φα-νερώνουν ότι ήταν ένας από τους πιο ισχυρούς θεούς που αποκάλυπτε τη μοίρα των ανθρώπων, καθόριζε την ευημερία τους, τιμωρούσε, θεράπευε, προστάτευε, ίδρυε νέες πόλεις κτλ. Το μαντείο των Δελφών, το οποίο περιβαλλόταν με μεγάλες τιμές, ανέδειξε τη μορφή του Απόλλωνα σε μία από τις σοφότερες θεότητες του Ολύμπου.
Του αφιέρωσαν από τα ζώα το λύκο, τον κύκνο, το ελάφι, το ποντίκι, τον κόρακα, τον τράγο. Στον Απόλλωνα έχει αποδοθεί η εύρεση της λύρας, του τόξου, του βέλους, του τρίποδα. Ιερά σύμβολά του θεωρούνται ο φοίνικας, η ελιά, η δάφ-νη, το δελφίνι.
Πολλοί μύθοι έχουν πλεχτεί, επίσης, για τους έρωτες του Απόλλωνα και τα παιδιά του. Είναι γνωστοί οι έρωτές του για τη Δάφνη, τον Υάκινθο, τις μούσες Καλλιόπη και Θάλεια, πολλές νύμφες και θνητές.
Από την ένωσή του με την Κορωνίδα απέκτησε τον Ασκληπιό, στον οποίο δίδαξε την τέχνη της ιατρικής. Με την ιατρική γνώση και πείρα ο Ασκληπιός ξανά-δωσε ζωή στον πεθαμένο γιο του Μίνωα, το Γλαύκο, και στον Ιππόλυτο, γιο του Θησέα. Αγανακτισμένος ο Πλούτωνας, ο θεός του Άδη, ζήτησε από το Δία να τι-μωρήσει το δράστη, που τολμούσε να ανασταίνει τους πεθαμένους. Ο Δίας έριξε κεραυνό και σκότωσε τον Ασκληπιό. Οργισμένος ο Απόλλωνας σκότωσε τους Κύ-κλωπες που εφηύραν τον κεραυνό του Δία. Ο «πατέρας των θεών», σύμφωνα με ένα μύθο, εξόρισε τον Απόλλωνα στη Γη, καταδικασμένο να φυλάει τα πρόβατα του Άδμητου, του βασιλιά των Φερών.
Ονομαστοί καλλιτέχνες φιλοτέχνησαν τη μορφή του θεού σε υπέροχα έργα από χαλκό και μάρμαρο. Ο Πραξιτέλης και ο Σκόπας τού απέδωσαν τον ιδανικό τύπο του θεού: νέος, ρωμαλέος, με βοστρυχωτά ξανθά μαλλιά και πρόσωπο ολο-φώτεινο. Αγάλματα, νομίσματα, ανάγλυφα και μετάλλια είχαν αποτυπωμένη τη μορφή του. Ποιητές, όπως ο Όμηρος, ο Αισχύλος, ο Πίνδαρος, ο Αλκαίος κ.ά. τον ύμνησαν στα έργα τους. Οι Ρωμαίοι καθιέρωσαν προς τιμή του τα «Απολλινάρια», αγώνες όμοιους προς τα Πύθια.

Εστία. Θεότητα της αρχαίας ελληνικής θρησκείας, πρωτότοκο παιδί του Κρόνου και της Ρέας. Θεωρούνταν προστάτιδα του σπιτιού και της οικογένειας. Είχε ορκιστεί να παραμείνει παρθένα και αρνήθηκε τις προτάσεις γάμου του Πο-σειδώνα και του Απόλλωνα. Ήταν από τις πιο σεβαστές θεές και την τιμούσαν πε-ρισσότερο απ’ όλους τους θεούς. Όσοι έφευγαν για να ιδρύσουν αποικίες έπαιρ-ναν τη φλόγα από το βωμό της που βρισκόταν στο πρυτανείο της πόλης σε ξεχω-ριστή αίθουσα και όπου έκαιε άσβηστη φωτιά. Το σβήσιμο της φωτιάς αυτής το θεωρούσαν ως κακό οιωνό για την πόλη. Προς τιμή της θυσίαζαν δαμάλια ενός χρόνου, της πρόσφεραν τους πρώτους καρπούς της γης και της έκαναν σπονδές από νερό, κρασί και λάδι.
Την τιμούσαν επίσης στους Δελφούς, όπου ο βωμός της θεωρούνταν κέ-ντρο της Ελλάδας και όλου του κόσμου.
Οι Ρωμαίοι τιμούσαν ιδιαίτερα την Εστία με το όνομα Vesta. Είχαν χτίσει προς τιμή της ιερό κυκλικού σχήματος που περιέβαλλε βωμό, όπου έκαιγε άσβη-στη φωτιά. Τη διατήρηση της άσβηστης φωτιάς είχαν αναλάβει παρθένες ιέρειες, οι Εστιάδες.
Έπαιρνε την θερμότητα από τον ήλιο και ήλεγχε τις κινήσεις των ουρανίων σωμάτων.

Φαέθων. Μυθικός γιός του ήλιου και της Κλυμένης. Στην προσπάθειά του να οδηγήσει το άρμα του πατέρα του μόνος του, έχασε τον έλεγχο, προκαλώντας καταστροφές στην γή, οπότε ο Δίας αναγκάστηκε να τον σκοτώσει με κεραυνό, ανάβοντας παράλληλα τέτοια φωτιά, που έπειτα δημιούργησε κατακλυσμό για να στην σβήσει.

Αιθέρας. Ο Αιθέρας, γιός της Γαίας και αδερφός της ημέρας, συμβόλιζε για τους αρχαίους το πάνω μέρος της ατμόσφαιρας, που αποτελεί το πιο καθαρό μέ-ρος του αέρα. Αστραφτερός και λαμπερός, με διάφανες φτερούγες, ακτινοβολούσε το θείο φως του προς όλες τις κατευθύνσεις. Ήταν χαμογελαστός και πανέμορφος με τεράστιο σώμα, μα με αρμονικά μέλη και κατάλευκο δέρμα. Άπλωσε τα τερά-στια σκέλη του σ' ολόκληρο το σύμπαν και σκόρπισε τη λάμψη του στο θεοσκότει-νο Χάος.

Ημέρα. Η Ημέρα, κόρη της Γαίας και αδερφή του Αιθέρα συμβόλιζε φυσικά τη μέρα, το τμήμα του εικοσιτετραώρου που είναι λουσμένο στο φως και διαδέχε-ται διαρκώς τη νύχτα. Λαμπρή, κατάξανθη, πανώρια κόρη με κατάλευκες φτερού-γες και αστραποβόλο βλέμμα.

ΑΝΕΜΟΙ

Ισχυρές οι πνοές των ανέμων στην Ησιόδεια Θεογονία. Στο έπος αυτό, ό-που καταγράφεται η γένεση των θεών και η δημιουργία από αυτούς του κόσμου, οι φυσικές δυνάμεις, όπως οι άνεμοι, δεν είναι παρά προσωποποιημένες θεότητες, γόνοι θεών, που γεννούν κι αυτοί με τη σειρά τους άλλα δαιμονικά όντα. "Κι' η Αυ-γή με τον Αστραίο γέννησε τους δυνατόκαδους ανέμους και τον ξαστερωτή τον Ζέφυρο και τον γοργόδρομο βορέα και τον Νότο, ερωτικά με τον θεό σαν πλάγια-σεν η θέαινα" (Ησίοδ. Θεογονία 378 - 380, μεταφρ. Π. Λεκατσά).
Αλλά αν στον Ησίοδο είναι συχνός ο λόγος για τους ανέμους, τι θα λέγαμε για τα ομηρικά έπη! Εκεί όπου οι άνεμοι αντιβουίζουν στα δάση, ανταριάζουν το πέλαγος ή αρπάζουν ξαφνικά τους θνητούς για να τους οδηγήσουν στον άλλο κό-σμο.
Στους τρεις ανέμους του Ησιόδου, τον Ζέφυρο, τον Βορέα και τον Νότο, προσθέτει ο Όμηρος και τον Εύρο (Οδύσσεια, ε 295 - 96), που είναι ανατολικός, ή νοτιοανατολικός, όπως χαρακτηρίζεται στο "Ωρολόγιον του Ανδρόνικου του Κυρ-ρήστου" (Πύργος των Ανέμων). Στο οικοδόμημα αυτό της ρωμαικής Αγοράς στην Αθήνα, του δεύτερου τέταρτου του 1ου αι. π.χ. ή κατ' άλλους του ύστερου 2ου αι. π.χ., εικονίζονται και επιγράφονται όχι μόνο οι κύριοι άνεμοι αλλά και οι ενδιάμε-σοι. Όπως ήταν φυσικό, η ονοματολογία των ανέμων τα ονόματα με μυθοπλασίες.
Ο Ζέφυρος, ο Βορέας, ο Νότος εξουσίαζαν με τη δυναμική παρουσία τους και δρούσαν ευεργετικά αλλά και συχνά κακόβουλα απέναντι στους ανθρώπους.
Υπήρχαν όμως και άλλοι συναφείς δαίμονες, όπως οι βορεάδες, οι Αρπυιες, ο Τυ-φώνας.
Από του τυφώνα τη σπορά πάλι άνεμοι διάφοροι, που δεν κατονομάζονται στο έπος, ήταν ο φόβος και ο τρόμος των θνητών (Ησίοδ. Θεογ. 869 - 880).
Με ιεροτελεστίες και μαγικές πρακτικές προσπαθούσαν να εξευμενίσουν του ανέ-μους οι αρχαίοι και όριζαν ειδικούς λειτουργούς για το σκοπό αυτό. Στην Αττική ήταν οι "Ευδάνεμοι", στην Κόρινθο, οι "Ανεμοκοίται". Ακόμη και για τον Εμπεδοκλή παραδίδεται ότι προέβη σε μαγικές πράξεις για την κατάπαυση των "ετήσιων" (Δι-ογ. Λαέρτ. 8,2,60). Αλλά και στη μυκηναϊκή εποχή το ίδιο θα συνέβαινε, αφού μαρτυρείτε ήδη από τότε το αξίωμα της "ιέρειας των ανέμων".Ο περιηγητής Παυ-σανίας, αναφέρει επίσης ότι στην Τιτάνη, κοντά στην Κόρινθο, υπήρχε βωμός των ανέμων, όπου ο ιερέας "ανά παν έτος θύει, δρα δε και άλλα απόρρητα ες βόθρους τέσσαρας, ημερούμενος των πνευμάτων". Ο Ηρόδοτος (7. 178) πάλι μας πληρο-φορεί ότι στη θυία, στους Δελφούς, ιδρύθηκε κατά τη διάρκεια των περσικών πο-λέμων ιερό των ανέμων, όπου οι κάτοικοι τους πρόσφεραν θυσίες, έπειτα από χρησμό που τους δόθηκε, ότι οι άνεμοι θα γίνουν σύμμαχοι των Ελλήνων στον αγώνα τους κατά των Περσών. Έχουν φωνή οι άνεμοι και γρηγοράδα γι' αυτό και τους φαντάζονταν φτερωτούς και έτσι τους εικόνιζαν. Τους φαντάζονταν όμως και σαν άλογα φτερωτά που γεννούσαν κιόλας άλλα μυθικά άλογα, όπως γέννησε ο Ζέφυρος με την Αρπυια Ποδάγρη τον Ξάνθο και τον Βαλίο. Αλλά και τα άλογα των Διοσκούρων, ο φλόγεος και Αρπαγός, γόνοι δικοί της λογίζονταν. Άλλωστε και ο ποσειδώνας, κύριος των ανέμων, έπαιρνε πολύ συχνά τη μορφή ίππου στους μύ-θους. Τους ανέμους τους εξαπολύουν ή τους καταπραΰνουν ο Ποσειδώνας, ο Δί-ας, η Αθηνά. Ο Παυσανίας (4,35, αναφέρει ναό της "Αθηνάς Ανεμώτιδος" στη Μεθώνη. Το προσωνύμιο της αυτό γράφει, της το έδωσε, ο μυθικός ήρωας Διομή-δης, γιατί η θεά εισάκουσε τη δέηση του να ησυχάσουν οι άνεμοι που έπνεαν εκεί με ασυνήθιστη ορμή και παράκαιρα και ρήμαζαν τη χώρα. Ο Δίας "νεφεληγερέτης" και "υέτιος", είχε ορίσει "ταμία" των ανέμων τον Αίολο, που έπαυε ή σήκωνε κατά βούληση τους ανέμους, για αυτό και ο Αίολος, όταν κατευόδωσε απ το νησί του τον Οδυσσέα, του ΄δωσε ένα ασκί όπου μέσα του είχε φυλακίσει όλων των λογιών τους ανέμους και όρισε μόνο ο Ζέφυρος να παραπέμψει, ούριος, τα καράβια. Άλ-λοτε ωστόσο, ο ίδιος αυτός άνεμος, ο Ζέφυρος, ήταν δυσμενής απέναντι στον Ο-δυσσέα. Μαζί με τον Νότο, τον Εύρο και τον Βορέα διέλυσαν, με προσταγή του Ποσειδώνα, τη σχεδία του, αυτήν που είχε μαστορέψει στο νησί της καλυψώς για να γυρίσει στην πατρίδα, κι ότι απόμεινε από το πλεούμενο, με τον Οδυσσέα γα-ντζωμένο πάνω του, το κυλούσαν εδώ και εκεί τα θεόρατα κύματα (οδ. 5, 295 κ.ε.). Αλλά και η Άρτεμη δεν ήταν που κρατούσε τα καράβια των Ελλήνων στην Αυλίδα και δεν έστελνε άνεμο ευνοϊκό, ώστε να αποπλεύσουν για την Τροία και δεν ήταν η Ιφιγένεια το εξιλαστήριο θύμα που έσβησε το θυμό της.

Αίολος. Όνομα με το οποίο αναφέρονται τρία πρόσωπα στην ελληνική μυ-θολογία:
1) Γιος του Έλληνα και της νύμφης Ορεστιάδας, αδελφός του Δώρου και του Ξούθου. Αναφέρεται ως ο γενάρχης της φυλής των Αιολέων και ως ο πρώτος βασιλιάς της Θεσσαλίας με έδρα τη Μαγνησία. Πήρε γυναίκα του την Εναρέτη, κό-ρη του Διαμάχου, και με αυτήν απόχτησε πολλούς γιους και κόρες.
2) Γιος του Ιππότη και της Μελανίππης, δισέγγονος του προηγουμένου, ο οποίος σε πολλές μυθικές παραδόσεις ταυτίζεται με τον 3ο Αίολο.
3) Ο βασιλιάς της «Αιολίδος νήσου», τον οποίο ο Δίας είχε διορίσει ταμία των ανέμων. Κατά την παράδοση, το νησί του ήταν πλωτό και τριγυρισμένο από ένα πανύψηλο χάλκινο τείχος. Στο νησί αυτό ζούσε ευτυχισμένος ο Αίολος με τη γυναίκα του Αμφιθέα και τα δώδεκα παιδιά τους, τους ανέμους. Κατά την «Οδύσ-σεια», φιλοξενήθηκαν στο «πλωτό νησί» ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του και, ό-ταν έφευγαν, ο Αίολος τους χάρισε έναν ασκό, όπου είχε κλείσει όλους τους ανέ-μους, εκτός από το Ζέφυρο, τον Ούριο. Όταν όμως οι περίεργοι σύντροφοι του Οδυσσέα άνοιξαν τον ασκό (πιστεύοντας πως περιέχει χρυσό), εξαπολύθηκαν οι άνεμοι και έφεραν το πλοίο πίσω στο νησί του Αιόλου. Η μεταγενέστερη παράδο-ση τοποθετεί το νησί του Αιόλου ακίνητο στο σύμπλεγμα των νησιών Λίπαρι, που λέγονται και νησιά του Αιόλου, στη νότια Τυρρηνική θάλασσα.
Σύμφωνα με άλλη παράδοση, ο τρίτος αυτός Αίολος ήταν ένας από τους δί-δυμους γιους του Ποσειδώνα και της Μελανίππης ή Άρνης (ο άλλος είναι ο Βοιω-τός), που εγκαταστάθηκε σ’ ένα μικρό νησί του Τυρρηνικού πελάγους, όπου ζούσε πάντα με την αγάπη των θεών και δίδαξε στους ανθρώπους την τέχνη των ιστίων. Γενικά, οι γενεαλογικές παραδόσεις του Αιόλου είναι πολύ συγκεχυμένες μεταξύ τους και δεν μπορεί να κάνει κανείς εύκολα τη διάκριση των προσώπων και των μύθων τους. Στην Ελλάδα ο Αίολος δε θεωρήθηκε ποτέ θεός· γι’ αυτό και δεν υ-πάρχουν πουθενά ιερά του. Ο θεωρούμενος ως ναός του Αιόλου στην αρχή της οδού Αιόλου στην Αθήνα είναι το ρολόι του Ανδρόνικου Κυρρήστου, που ονομά-στηκε ναός του Αιόλου ίσως επειδή στολίζεται με παραστάσεις των ανέμων. Στην αρχαία Ρώμη, ο Αίολος λατρευόταν πάντα ως θεός, όπως αναφέρει ο Βιργίλιος και άλλοι ποιητές.

Βορέας. Για τον Βορέα, τον βόρειο άνεμο που κατέβαινε από τη Θράκη κι έφερνε το χαλάζι και το χιόνι (ομ. ιλ. Ο 170 - 171. Τ 357 - 358), έλεγαν πως όταν είδε τις φοράδες του Εριχθόνιου, του γιου του Δάρδανου, στην Τροία τις πόθησε και αφού πήρε τη μορφή του ίππου, πλάγιασε μαζί τους. Από την ένωση αυτή γεν-νήθηκαν δώδεκα πουλάρια που έτρεχαν σαν τον άνεμο, θαρρείς, πετούσαν πάνω από γη και πέλαγο χωρίς να τα αγγίζουν (ομ. Ιλ. Υ. 219 - 229). Κάποτε πάλι, όταν ο Βορέας βρέθηκε στην Αττική, η μοίρα το 'φερε να απαντήσει την Ωρείθυια, τη θυ-γατέρα του βασιλιά της Αθήνας Ερεχθέα, να παίζει με τις φίλες της ή σύμφωνα με άλλες παραλλαγές, να χορεύει, ή να μαζεύει λουλούδια. Αμέσως τότε την ερωτεύ-τηκε. Πού ακριβώς την πρωτοείδε κανείς δεν ήξερε να πει με βεβαιότητα, άλλοι πί-στευαν στις πηγές του Κηφισού, άλλοι στην περιοχή της ακρόπολης. Όπου κι αν ήταν πάντως, ένα ήταν βέβαιο, πως όρμησε στη συντροφιά των κοριτσιών, άρπα-ξε την Ωρείθυια και πετώντας τη μετέφερε στη μακρινή πατρίδα του. Από το γάμο τουε γεννήθηκαν δύο γιοι, ο Ζήτης και ο Κάλαϊς και δύο θυγατέρες, η κλεοπάτρα και η Χιόνη. Η Κλεοπάτρα παντρεύτηκε το Φινέα, βασιλιά στη Θράκη, ενώ τη Χιό-νη την αγάπησε ο Ποσειδώνας και μαζί απέκτησαν τον Εύμολπο.
Η ξαφνική δημοτικότητα του μύθου της απαγωγής της Ωρείθυιας κατά τις αρχές του 5ου αι. π.χ. οφείλεται σε μια παράδοση που αναφέρει ο Ηρόδοτος (7, 189). Κατά τους Περσικούς πολέμους και πριν από τη μάχη στο Αρτεμίσιο, το 480 π.χ., δόθηκε στους Αθηναίους χρησμός να ζητήσουν τη βοήθεια του "γαμβρού" τους. Οι Αθηναίοι, στην προσπάθεια τους να ερμηνεύσουν τον θεϊκό λόγο, θυμή-θηκαν πως, παλιά, ο Βορέας είχε αρπάξει την αθηναία βασιλοκόρη Ωρείθυια και επομένως αυτός και δεν αμφέβαλλαν καθόλου, ήταν το πρόσωπο που υπαινισσό-ταν ο χρησμός. Γι' αυτό και ικέτεψαν τη βοήθεια αυτού και της Ωρείθυιας για να α-ντιμετωπίσουν τον εχθρό. Πραγματικά ξέσπασε τότε ένας δυνατός βόρειος άνεμος που κράτησε τρείς ολάκαιρες μέρες και κατέστρεψε 400 πλοία του περσικού στό-λου. Ευγνώμονες μετά τη νίκη τους οι Αθηναίοι ίδρυσαν ιερό στον Βορέα στις ό-χθες του Ιλισσού. Για ανάλογες περιπτώσεις ιδρύθηκαν ιερά του και σε άλλα μέρη (Παυσανίας 8. 36.6).

Ζέφυρος. Ο Ζέφυρος είναι δυτικός άνεμος. Σύζυγος της Ιριδας, της προ-σωποποίησης του ουράνιου τόξου, απέκτησε, έλεγαν, από αυτήν τον Έρωτα. Ω-στόσο και από την Αρπυια Ποδάγρη απέκτησε ο Ζέφυρος παιδιά, όταν έσμιξε ε-ρωτικά μαζί της σ' ένα λιβάδι κοντά στο ρεύμα του μεγάλου ωκεανού. Κι ήταν τα παιδιά τους δυο θαυμαστά άλογα, ο Ξάνθος και ο Βαλίος, που έτρεχαν σαν τον άνεμο (Ομηρος, Ιλιάδα π 148 - 151). Τα άλογα αυτά κληρονόμησε ο Αχιλέας από τον πατέρα τον Πηλέα, χάρισμα γαμήλιο σ' αυτόν του Ποσειδώνα. Του Ζέφυρου και του Βορέα τη συνδρομή επικαλείται ο Αχιλλέας για να ανάψουν με την πνοή τους τη νεκρική πυρά του φίλου του, του Πάτροκλου που έπεσε στην Τροία (Ομηρ. Ιλ. Ψ. 192 - 218). Την ικεσία του ήρωα την άκουσε η Ίρις και φτερωτή καθώς ήταν, έφτασε μεμιάς στα ανάκτορα του Ζέφυρου, όπου απάντησε και τους άλλους ανέ-μους συναγμένους σε κοινό συμπόσιο. Μόλις άκουσαν ο Ζέφυρος και Βορέας το μήνυμα της, "επεκτάθηκαν με θόρυβο, ταράζοντας τα σύγνεφα έμπροσθεν τους. Και ως διάβαιναν το πέλαγος απ' την σφοδρή πνοή τους σηκώνονταν τα κύματα και αμ' έφθασαν στην Τροία, έπεσαν μέσα στην πυρά κι εβρόντα ευθύς η φλόγα. Και ολονυκτίς απ' την πυράν, κι οι δύο φυσομανώντας τες φλόγες σήκωναν ψηλά" (ομηρ.ιλ.ψ. 212 - 218, μετάφρ. Ιάκ. Πολυλά). Για τον Ζέφυρο ιστορούσαν ακόμα πως αγάπησε τον Υάκινθο, τον γιο του Αμύκλα, του βασιλιά της Λακωνίας και δι-σέγγονο του Δία και της Ταϋγέτης, της θυγατέρας του Ατλαντα. Όμως τον Υάκινθο, τον γιο του Αμύκλα. Του βασιλιά της Λακωνίας και δισέγγονο του Δία και της Ταϋ-γέτης, της θυγατέρας του Ατλαντα. Όμως τον Υάκινθο αγαπούσε και ο Απόλλω-νας. Κυριευμένος καθώς ήταν ο Ζέφυρος από το πάθος του , όταν κάποτε είδε τον αγαπημένο του να αθλείται στην παλαίστρα με την συντροφιά του θεού, έχασε το νου του, φύσηξε δυνατά και ο δίσκος που έριξε ο Απόλλωνας, ξεφεύγοντας απ' τον στόχο του, έπεσε με ορμή στο κεφάλι του αγαπημένου του. Έτσι χάθηκε το παλικάρι (Ευριπίδης, Ελένη 1469 - 1474).
Μεταγενέστερες πηγές (Ovid. Fast. 5, 195 - 206) διασώζουν την παράδοση πως ο Ζέφυρος κυνήγησε τη νύμφη Χλωρίδα (Φλώρα) κι από τον έρωτα τους γεν-νήθηκαν όλα τα λουλούδια της άνοιξης. Ο Ζέφυρος, γρήγορος όσο και ο Βορέας, ήταν άλλοτε καταστροφικός, άλλοτε απαλός και καλοδεχούμενος και δρόσιζε αιώ-νια τόπους παραδείσιους, όπως ήταν οι κήποι του Αλκίνοου και τα Ηλύσια πεδία (ομ. Οδ. 7, 112 κ.ε. και 4, 563 - 568). Η λατρεία του Ζέφυρου στην Αθήνα επιβε-βαιώνετε από βωμό που του είχαν στήσει όχι μακριά από τα τείχη της πόλης, στην Ιερά Οδό (Παυς. 1, 37, 2).

Απηλιώτης ή Αργέστης. Προσωποποίηση του Ανατολικού ανέμου, γιός της Ηούς και του Αστραίου, Αδελφός του Βορέα, του Ζέφυρου, του Νότου και του Εωσφόρου.

Εύρος. Προσωποποίηση του Νοτιοανατολικού ανέμου, γιός του Αστραίου και της Ηούς.

Νότος. Προσωποποίηση του ομώνυμου ανέμου, γιός του Αστραίου και της Ηούς.

Λήψ. Προσωποποίηση του Νοτιοδυτικού ανέμου, γιός του Αστραίου και της Ηούς.

Μέσης. Προσωποποίηση του Βορειοανατολικού ανέμου, γιός του Αστραίου και της Ηούς.

Σκύρων. Προσωποποίηση του Βορειοδυτικού ανέμου, γιός του Αστραίου και της Ηούς.

Βορεάδες. Οι Βορεάδες, οι φτερωτοί γιοι του Βορέα Ζήτης και Κάλαϊς, κα-τέρχονταν ορμητικοί απ' τον αιθέρα, όπως ο πατέρας τους. Το πιο σημαντικό ίσως γεγονός της μυθικής ζωής τους ήταν ότι πήραν κι αυτοί μέρος στην Αργοναυτική εκστρατεία μαζί με ονομαστούς ήρωες. Στον δρόμο για την Κολχίδα συνάντησαν στη θράκη τις φτερωτές Αρπυιες που άρπαζαν την τροφή του Φινέα, του τυφλού μάντη και της Σαλμυδησσού, ή τη βρόμιζαν τόσο, ώστε ο δύστυχος δεν μπορούσε πια να τη γευτεί. Ο Ζήτης και ο Κάλαϊς άρχισαν τότε να τις καταδιώκουν πέρα από στεριές και θάλασσες ώσπου στο τέλος τις πρόφτασαν στα νησιά Πλωτές, δυτικά της Πελοποννήσου και τις έπεισαν να φύγουν μακριά. Έτσι γλίτωσε ο Φινέας από τη βασανιστική παρουσία τους. Οι Βορεάδες μετά απ' αυτά "έστρεψαν" πάλι προς το μέρος απ' όπου ξεκίνησαν γι' αυτό και τα νησιά Πλωτές, έλεγαν, πως από τότε ονομάστηκαν Στροφάδες. Ωστόσο, γύρω απ' το θέμα της σωτηρίας του Φινέα υ-πάρχουν και άλλες διηγήσεις, με παραλλάσσουσα την κατάληξη της καταδίωξης των Αρπυιών από τους Βορεάδες, όπου από τους πρωταγωνιστές επιζούν ή πε-θαίνουν άλλοτε άλλοι. Μάλιστα κατά μία εκδοχή οι Βορεάδες φονεύθηκαν από τον Ηρακλή στην Τήνο (Απολλ. Ροδ. 1, 1300 - 1309). Θυγατέρα του Βορέα, σύμφωνα με ύστερη μυθική εκδοχή, ήταν και η Αύρα και ήταν αυτή που έφερε στον Αρη το άγελμα του θανάτου της θυγατέρας του, της Αμαζόνας Πενθεσίλειας, στην Τροία. Στον πληθυντικό οι Αύρες ήταν προσωποποιήσεις των ήπιων, δροσερών ανέμων. Υπάρχουν και άλλες, μεταγενέστερες, πληροφορίες για την Αύρα. Μια από αυτές ήταν πως προκάλεσε αναίτια τη ζήλια και το θάνατο της Πρόκριδας, της αδελφής της Ωρείθυιας. Κι αυτό, γιατί η Πρόκριδα τη θεώρησε αντίζηλό της στην αγάπη της για τον Κέφαλο όταν τον άκουσε στο δάσος να καλεί την αύρα να τον αναζωογο-νήσει από την κούραση του κυνηγιού. Εκεί βρήκε τραγικό θάνατο η Πρόκριδα από το ακόντιο του ίδιου του Κέφαλου που την πέρασε για αγρίμι, κρυμμένη καθώς ή-ταν στις φυλλωσιές για να τον παρακολουθήσει.

Άρπυιες
Οι φτερωτές Άρπυιες, ήταν και αυτές, όπως οι Βορεάδες, δαίμονες του ανέ-μου. Αυτό άλλωστε υπαινίσσονται και τα ονόματα που τους αποδίδει ο Ησίοδος: Αελλώ και Ωκυπέτη, αφού η πρώτη ταυτίζεται με την άελλα, τον ανεμοστρόβιλο και η δεύτερη είναι εκείνη που πετά γρήγορα. Θυγατέρες του Θαύμαντα και της Ωκεα-νίδας Ηλέκτρας. Στον Όμηρο ο αριθμός τους είναι ακαθόριστος. Οι Άρπυιες είχαν την καταστροφική δύναμη της θύελλας και μ΄αυτήν ταυτίζονται στον Όμηρο. Προ-καλούσαν τρόμο στους ανθρώπους γιατί τους άρπαζαν αυτούς και τα υπάρχοντά τους (Ομ. Οδ.. α. 241.ξ. 371), όπως άλλωστε δηλώνει και το όνομά τους, (Άρπυιες - ανερέπτομαι - αρπάζω). Έτσι άρπαξαν και τις θυγατέρες του Πανδάρεου και τις πήγαν δούλες στις Ερινύες(Ομ. Οδ. υ 66-78). Ως θεότητες του ανέμου σχετίζονται άμεσα με τον κόσμο των νεκρών, αφού όποιον θνητό άρπαζαν εκείνος δεν γύριζε ξανά πίσω. Γι΄ αυτό και η Πηνελόπη, απελπισμένη από την πολύχρονη απουσία του άνδρα της, του Οδυσσέα, παρακαλεί να την πάρουν οι θύελλες για να σωθεί από τα βάσανα της ζωής της (Ομ. Οδ. υ 79).
Τις Άρπυιες, όπως ήδη αναφέραμε, νίκησαν οι φτερωτοί γιοί του Βορέα, οι Βορεάδες, Κάλαϊς και Ζήτης.
Η φαντασία των αρχαίων Ελλήνων τις ήθελε φτεροφόρες, με νύχια γυπαε-τού και φρικιαστική όψη, να διασχίζουν τους αιθέρες και να οδηγούν τους ανθρώ-πους στο θάνατο. Τα ονόματά τους αναφέρονται στους ορμητικούς ανέμους, τους ανεμοστρόβιλους, την θύελλα, την τρικυμία και την ταχύτητα: Αελλώ ή Νικοθέα, Αελλόπους, Ίσιδα, Κελαινώ, Ποδάργη, Ωκυπέτη.
Σύμφωνα με ένα μύθο, οι Άρπυιες αχρήστευαν καθημερινά την τροφή του μάντη Φινέα στο θρακικό Βόσπορο και για το λόγο αυτόν καταδιώχτηκαν από τους Αργοναύτες Ζήτη και Κάλαη και ζήτησαν καταφύγιο στην Κρήτη ή, σύμφωνα με άλλη εκδοχή, στη Δύση.

Ο Τυφώνας. Όταν οι θεοί του Ολύμπου νίκησαν στην Τιτανομαχία και τη Γιγαντομαχία κι έριξαν τους Τιτάνες στα Τάρταρα και αφάνισαν τους Γίγαντες, η Γη, για να πάρει εκδίκηση για τα παιδιά της, ενώθηκε με τον Τάρταρο και γέννησε, στερνό αντίπαλο των Ολυμπίων, τον Τυφώνα. Τέρας ήταν ο Τυφώνας με χέρια δυνατά και ακάματα πόδια. Από τους ώμους του φύτρωναν εκατό κεφάλια φιδιού που πέταγαν έξω τις γλώσσες τους και γλείφονταν. Τα κεφάλια του λαμποκοπού-σαν από τη φλόγα των ματιών τους, ενώ από τα στόματά τους έβγαιναν λογιών λογιών φωνές που ξεσήκωναν απερίγραπτη βοή. Στην αναμέτρησή τους με τον Δία ήταν ο θεός από τη μια με τις αστραπές, τις βροντές και τους κεραυνούς του κι αυτός από την άλλη με τους μανιασμένους ανέμους και τις φλόγες. Μέσα στην κο-σμογονική αυτή αν

Ο Τυφώνας. Όταν οι θεοί του Ολύμπου νίκησαν στην Τιτανομαχία και τη Γιγαντομαχία κι έριξαν τους Τιτάνες στα Τάρταρα και αφάνισαν τους Γίγαντες, η Γη, για να πάρει εκδίκηση για τα παιδιά της, ενώθηκε με τον Τάρταρο και γέννησε, στερνό αντίπαλο των Ολυμπίων, τον Τυφώνα. Τέρας ήταν ο Τυφώνας με χέρια δυνατά και ακάματα πόδια. Από τους ώμους του φύτρωναν εκατό κεφάλια φιδιού που πέταγαν έξω τις γλώσσες τους και γλείφονταν. Τα κεφάλια του λαμποκοπού-σαν από τη φλόγα των ματιών τους, ενώ από τα στόματά τους έβγαιναν λογιών λογιών φωνές που ξεσήκωναν απερίγραπτη βοή. Στην αναμέτρησή τους με τον Δία ήταν ο θεός από τη μια με τις αστραπές, τις βροντές και τους κεραυνούς του κι αυτός από την άλλη με τους μανιασμένους ανέμους και τις φλόγες. Μέσα στην κο-σμογονική αυτή αναταραχή, η γη σειόταν κι η θάλασσα ύψωνε τεράστια κύματα κι έβραζε γη, ουρανός και πόντος. Ο Δίας τελικά τον νίκησε τον Τυφώνα και τον έριξε με οργή στα βάθη του Τάρταρου (Ησιοδ. Θεογ. 820 κ.ε.)
Στον Απολλόδωρο (Βιβλ. 1,6,3), η γιγάντια, τρομακτική μορφή του Τυφώνα περιγράφεται με κάθε φρικιαστική λεπτομέρεια και η μονομαχία του με τον Δϊα πα-ρουσιάζεται ακόμα πιο σκληρή. Κι ενώ οι άλλοι θεοί για να αποφύγουν τον Τυφώ-να κατέφυγαν έντρομοι στην Αίγυπτο, μεταμορφώθηκαν μάλιστα και σε ζώα για μεγαλύτερη ασφάλεια, ο ύψιστος θεός του Ολύμπου μετά βίας κατόρθωσε να σω-θεί - ο αντίπαλός του τον ακινητοποίησε κόβοντας τα νεύρα των άκρων του - και τελικά να τον νικήσει και να τον θάψει κάτω από την Αίτνα. Αλλά οι μύθοι για τον Τυφώνα, προφανώς επηρεασμένοι από αντίστοιχους της Ανατολής, δεν τελειώ-νουν εδώ. Μεταγενέστεροι μυθοπλάστες πρόσθεσαν κι αυτοί τις δικές τους εκδο-χές για την γέννηση και τη δράση του δαιμονικού όντος.
Ο Τυφώνας προσωποποιούσε για τους Αρχαίους όχι μόνο τον βίαιο άνεμο αλλά γενικότερα την ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα και την ηφαιστειακή και σεισμική δραστηριότητα, φαινόμενα που ανατρέπουν την εύρυθμη λειτουργία των φυσικών μηχανισμών και απειλούν τις ίδιες τις θεότητες που επιτηρούν και διαφυλάσσουν την τάξη του κόσμου. Από τον Τυφώνα γεννήθηκαν οι άνεμοι που φυσούν υγροί στη θάλασσα και λυσσομανούν, μεγάλη συμφορά για τους θνητούς, έτσι όπως χά-νονται κι αυτοί μαζί με τα καράβια τους στον πόντο. Το ίδιο φυσούν και στην ξηρά και καταστρέφουν την ανθόσπαρτη γη σκεπάζοντας τα πάντα με σκόνη και προ-καλώντας δεινή ταραχή (Ησιοδ. Θεογ. 869-880). Του Τυφώνα γόνοι ήταν εξάλλου και ο Κέρβερος, η Λερναία Ύδρα, η Σκύλα και άλλα αποτρόπαια όντα.
Στοιχεία της φύσης οι άνεμοι, που τα συνέλαβαν ως πανίσχυρους δαίμονες οι πρώτοι άνθρωποι και τους έδωσαν σχήμα, μετουσιώνοντας τα αόρατο και το α-σύλληπτο σε ορατό και συγκεκριμένο για να πληρώσουν την αδήριτη ανάγκη κα-τανόησης του κόσμου τους. Προοδευτικά ωστόσο, ο νους εκτόπισε την ασυγκρά-τητη φαντασία και παρακάμπτοντας τους μύθους κατέλαβε αυτός την πρωτεύουσα θέση στη διαδικασία της, έλλογης πλέον, ερμηνείας του σύμπαντος.

Αύρα. Θεότητα της ελληνικής μυθολογίας, κόρη του Τιτάνα Λήλαντα και της νύμφης Περίβοιας, φρυγικής καταγωγής. Η Αύρα αγαπούσε το κυνήγι. Ήταν τόσο γρήγορη στο δρόμο, ώστε τίποτε δεν μπορούσε να τη φτάσει. Κυνηγούσε και έ-πιανε, μαζί με τις άλλες συνοδούς της Άρτεμης, ελάφια και ζαρκάδια. Ο σφοδρός έρωτας που αισθάνθηκε γι’ αυτήν ο Διόνυσος, υπήρξε η αιτία της κακοτυχίας της. Επειδή ο θεός δεν κατόρθωσε να τη συγκινήσει, ζήτησε τη βοήθεια της Αφροδίτης, η οποία της ενέπνευσε με όνειρο σφοδρό έρωτα για το θείο εραστή. Από την ένω-ση αυτή γεννήθηκαν δίδυμα, τα οποία στον παραλογισμό της η Αύρα τα κατασπά-ραξε και ύστερα έπεσε στον ποταμό Σαγγάριο. Τότε ο Δίας τη λυπήθηκε και τη με-ταμόρφωσε σε πηγή.
Άλλη παραλλαγή του μύθου αναφέρει ότι εξόργισε την Άρτεμη. Η θεά την καταδίωξε από τον Πόντο μέχρι το όρος Δίδυμο, πέρα από την Κύζικο, όπου και η Αύρα γέννησε τα δίδυμα. Από το γεγονός αυτό και το βουνό ονομάστηκε Δίδυμο.
Με το ίδιο όνομα αναφέρονται και άλλα μυθολογικά πρόσωπα, όπως οι Αύ-ρες, κόρες του Βορέα, που αποτελούν την προσωποποίηση των ήπιων ανέμων. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή οι Αύρες ήταν κόρες του Αιόλου και της Αμφιθέας.

ΝΕΦΗ

Τα νέφη, είναι το στάδιο εκείνο του κύκλου του νερού που το νερό από την γή, έχει μεταφερθεί στην ατμόσφαιρα, στην αέρια μορφή του, με την διαδικασία δε της συμπύκνωσης, έχει συγκεντρωθεί στα νέφη.

Νεφέλη.
1) Πρώτη σύζυγος του Αθάμαντα, βασιλιά του βοιωτικού Ορχομενού, και μητέρα του Φρίξου και της Έλλης. Ο Αθάμας πήρε δεύτερη γυναίκα του την κόρη του Κάδμου Ινώ, που μισούσε τα παιδιά της Νεφέλης και ήθελε να απαλλαγεί απ' αυτά. Για να το πετύχει, κατόρθωσε να πείσει τον Αθάμαντα ότι, για να απαλλαγεί ο τόπος από το λιμό που τον μάστιζε (τον οποίο η ίδια είχε προκαλέσει), έπρεπε να θυσιαστεί ο Φρίξος. Η Νεφέλη πρόλαβε και άρπαξε το Φρίξο πάνω από το βω-μό της θυσίας και του έδωσε ένα θαυμαστό χρυσόμαλλο κριάρι, που είχε το χάρι-σμα να πετάει, δώρο του Ερμή. Με το κριάρι αυτό τα παιδιά της Νεφέλης, ο Φρίξος και η Έλλη, πέταξαν μακριά.
2) Ομοίωμα της θεάς Ήρας από σύννεφο (νεφέλη). Το κατασκεύασε ο Δίας για να εξαπατήσει το βασιλιά των Λαπιθών Ιξίονα, που ήταν ερωτευμένος με τη θεά. Από την ένωση του Ιξίονα και της Ήρας-Νεφέλης γεννήθηκε ο Κένταυρος, γεννήτορας όλων των Κενταύρων.

Δανάη. Μοναχοκόρη του βασιλιά του Άργους Ακρίσιου. Ο πατέρας της την κρατούσε φυλακισμένη, γιατί, σύμφωνα μ’ ένα χρησμό, θα σκοτωνόταν από το γιο που θα αποκτούσε η κόρη του. Ο Δίας ερωτεύτηκε τη Δανάη και, αφού μεταμορ-φώθηκε σε χρυσή βροχή, μπήκε στη φυλακή όπου βρισκόταν η Δανάη. Από την ένωσή τους γεννήθηκε ο Περσέας. Ο Ακρίσιος έκλεισε τη Δανάη με το γιο της σε ένα ξύλινο κιβώτιο και τους έριξε στη θάλασσα. Εκείνοι, ωστόσο, σώθηκαν και βγήκαν στη Σέριφο. Αργότερα ο Περσέας επέστρεψε στο Άργος, όπου σκότωσε, εντελώς συμπτωματικά, τον παππού του Ακρίσιο. Έτσι ο χρησμός επαληθεύτηκε. Το μύθο της Δανάης πραγματεύτηκαν αρχαίοι τραγικοί ποιητές και καλλιτέχνες, καθώς και πολλοί λογοτέχνες μέχρι σήμερα.

Ήρα. Η μεγαλύτερη θυγατέρα του Κρόνου και της Ρέας, αδελφή του Δία και γυναίκα του μαζί, που, σύμφωνα με κάποιο σαμιακό μύθο, την παντρεύτηκε ύστε-ρα από 300 χρόνια μυστικής συμβίωσης. Σύμφωνα με την παράδοση που αναφέ-ρει ο Όμηρος, ανατράφηκε από τον Ωκεανό και από την Τηθύ, ενώ κατ’ άλλες πα-ραδόσεις την ανέθρεψε ο γιος του Πελασγού Τήμενος ή οι Ώρες. Ήταν η ύψιστη και πιο σεβάσμια θεά, που ο Δίας πάντα συμβουλευόταν, χωρίς όμως και να κάνει πάντα ό,τι εκείνη του έλεγε.
Ένα από τα χαρακτηριστικά της ήταν η ζηλοτυπία που την προκαλούσε ο ίδιος ο Δίας με τις πράξεις του. Μισούσε όλα τα μη νόμιμα παιδιά του άντρα της. Η ίδια είχε αποκτήσει από το Δία τον Άρη, την Ήβη και την Ειλείθυια. Το τέταρτο παιδί της, τον Ήφαιστο, τον απέκτησε μόνη της, χωρίς το Δία, σύμφωνα με παρά-δοση που σώζουν ο Ησίοδος και διάφοροι μυθογράφοι, και αυτό από την οργή της για τις εξωσυζυγικές περιπέτειες του Δία.
Επειδή ήταν η μόνη νόμιμη σύζυγος ανάμεσα στους θεούς, την αποκαλού-σαν τελεία, γαμηλία, ζυγία και ειλείθυια. Ιερά ζώα είχε τον κούκο, σύμβολο της ά-νοιξης, γιατί τότε παντρεύτηκε το Δία, καθώς και το παγόνι. Στο χέρι κρατούσε ένα ρόδι, σύμβολο του γάμου και της πολυτεκνίας. Στις διάφορες απεικονίσεις φοράει χρυσό χιτώνα και πάνω του ριγμένο ιμάτιο, ενώ έχει γυμνά μόνο τα χέρια, το κε-φάλι και το λαιμό.
Γενικά η Ήρα δεν παρουσιάζεται σε ξεχωριστό μυθολογικό κύκλο. Τα πε-ρισσότερα γεγονότα που συνδέονται μ’ αυτήν είναι απλή συνάρτηση των μύθων που αναφέρονται στο Δία και κυρίως στις ερωτικές του περιπέτειες. Κατά την αρ-χαιότητα η Ήρα λατρευόταν ιδιαίτερα στα Ηραία.

Ώρες. Οι Ώρες ήταν οι θεότητες των εποχών, οι θεότητες που, σύμωνα με τον Όμηρο, ανοιγόκλειναν τις πύλες του ουρανού με σύννεφα και περιποιούνταν τα άλογα και το άρμα της Ήρας. Άλλοτε πάλι τις βλέπουμε επιφορτισμένες με το ίδιο καθήκον κοντά στον Ήλιο.
Ο Ησίοδος αναφέρει πως ήταν κόρες του Δία και της Θέμιδας και τις οναμά-ζει Ευνομία, Δίκη, και Ειρήνη. Στην Αθήνα αναφέρονταν ως Θαλλώ, Αυξώ και Καρπώ . Οι Ώρες είχαν καθήκον να εποπτεύουν τα έργα των ανθρώπων.
Στους Ομηρικούς Ύμνους θεωρούνταν βοηθοί της Αφροδίτης όπως ακρι-βώς και οι Χάριτες. Ενώ παρουσιάζονταν στην ακολουθία του Διονύσου καθώς και σύντροφοι στο παιχνίδι της Περσεφόνης. Ακόμη και ο Πάνας, ο θεός των κοπα-διών και των δασών, χαίρεται με τη συντροφιά τους.
Θεωρήθηκαν προστάτιδες των εποχών ("ωρών") του έτους και των καρπών της κάθε εποχής, και της ωριμότητας των φυσικών προϊόντων, αλλά και της ακμής και ομορφιάς των ανθρώπων.
Οι Αθηναίοι, ως προστάτιδες της ανάπτυξης και της ευημερίας, τις ονόμα-ζαν Θαλλώ, Αυξώ και Καρπώ (φυτρώνω, αυξάνομαι, καρποφορώ).
Τις παρουσίαζαν σαν νεαρές κοπέλες που κρατούσαν στα χέρια τους λου-λούδι ή ένα φυτό.
Οι Ώρες δεν έπαιζαν σημαντικό ρόλο στους μύθους. Σε μεταγενέστερες αλ-ληγορίες παρουσίαζαν μία από τις Ώρες ως σύζυγο του Ζέφυρου (άνεμος της ά-νοιξης) με τον οποίο είχε αποκτήσει ένα γιο, τον Κάρπο.
Οι θεές Ώρες ήταν οι πρώτες που υποδέχτηκαν την Αφροδίτη και, αφού την έντυσαν, την συνόδεψαν στον Όλυμπο.
Αναφέρεται πως εκτός από βοηθοί του θεού Ήλιου, βοηθούσαν την θεά Χλωρίδα στο έργο της, στην βλάστηση της γης, ρυθμίζοντας τις Εποχές του Χρό-νου.
Κατά τους Ορφικούς οι Ώρες, μαζί με τις Χάριτες και τις Μοίρες, οδήγησαν την Περσεφόνη από τον Άδη στο φως. Σε άλλους μύθους τις βλέπουμε να συ-ντροφεύουν τον Πάνα ή να αποτελούν μέρος της ακολουθίας του Διονύσου.
Οι Αλεξανδρινοί συγγραφείς ανεβάζουν τον αριθμό των θεών Ωρών σε δώ-δεκα (12) και τις θεωρούν κόρες της Γαίας και του Χρόνου.
Με τον καιρό οι Ώρες απέκτησαν συμβολικό χαρακτήρα καιι κατέληξαν να συμβολίζουν τις εποχές του έτους και τις υποδιαιρέσεις της ημέρας.
Στα ρωμαϊκά χρόνια θεωρήθηκαν κόρες του Ήλιου και της Σελήνης και συνδέθηκαν με τις τέσσερις εποχές του έτους.
Ο θρόνος του Δία στην Ολυμπία, έργο του Φειδία, ήταν διακοσμημένος με παραστάσεις των Ωρών, αλλά και ο Πολύκλειτος είχε διακοσμήσει το στεφάνι του αγάλματος της Ήρας στο Άργος με παραστάσεις τους.

Τρείς Γραίες. Οι 3 Γραίες (Δεινώ, Ενυώ και Πεφρηδώ) ήσαν οι προσω-ποποιήσεις των κεραυνών και των νεφών και ονομάζονταν έτσι επειδή γεννήθηκαν ηλικιωμένες, ενώ αργότερα η Δεινώ και η Ενυώ έγιναν συντρόφισσες του Άρη στους Πολέμους.

7. ΥΕΤΟΣ

Δίας. Ο υπέρτατος θεός των αρχαίων Ελλήνων και Ρωμαίων, «πατήρ αν-δρών τε θεών τε», πανίσχυρος και αδιαφιλονίκητος κυρίαρχος του κόσμου.
Κατά την ελληνική μυθολογία (Ομηρικά έπη και «Θεογονία» του Ησίοδου), ο Δίας ήταν γιος του Κρόνου, ισχυρότερου τότε θεού, και της Ρέας. Σύμφωνα με ένα χρησμό που υπήρχε και που τον είχαν γνωστοποιήσει στον Κρόνο οι γεννήτορές του Ουρανός και Γαία, κάποιο από τα παιδιά του θα του έπαιρνε την εξουσία. Για να αποφύγει αυτό το ενδεχόμενο, ο Κρόνος κατάπινε και κρατούσε μέσα του τα παιδιά του, μόλις τα γεννούσε η Ρέα. Έτσι είχε καταπιεί την Εστία, τη Δήμητρα, την Ήρα, τον Πλούτωνα και τον Ποσειδώνα.
Όταν η Ρέα εγκυμονούσε στο Δία, παρακάλεσε αγανακτισμένη τον Ουρανό και τη Γαία, που ήταν και δικοί της γεννήτορες, να τη βοηθήσουν να σώσει το παιδί που θα γεννούσε, ώστε αυτό, όταν θα μεγάλωνε, να εκδικηθεί τον Κρόνο. Κι εκεί-νοι τη βοήθησαν να γεννήσει κρυφά μια νύχτα το παιδί στο Λύκτο της Κρήτης και να το κρύψει σε μια σπηλιά στο βουνό Αιγαίο («Θεογονία», 484). Τον Κρόνο τον ξεγέλασε δίνοντάς του να καταπιεί μια σπαργανωμένη πέτρα.
Εκεί στην Κρήτη, στη σπηλιά του βουνού (που ήταν η Δίκτη ή η Ίδη), μεγά-λωσε κατά το βασικό μύθο ο νέος θεός. Τον ανέθρεψαν οι νύμφες Ίδη και Αδρά-στεια με το γάλα της γίδας Αμάλθειας και με μέλι ή, σύμφωνα με μια παραλλαγή του μύθου, με αμβροσία, που την έφερναν περιστέρια από τα πέρατα του Ωκεα-νού, και με νέκταρ, που το έφερνε ένας αετός. Για να μην ακούει ο Κρόνος τα κλά-ματα του μωρού, Κουρήτες χόρευαν έξω από τη σπηλιά και χτυπούσαν με δόρατα τις ασπίδες τους.
Ο Δίας ανδρώθηκε γρήγορα και η συνεργός του η Μήτις, κόρη του Ωκεα-νού, έδωσε στον Κρόνο ένα φάρμακο που τον έκανε να ξεράσει τα παιδιά που είχε καταπιεί: πρώτα τη φασκιωμένη πέτρα και μετά την Εστία, τη Δήμητρα, την Ήρα, τον Πλούτωνα και τον Ποσειδώνα.
Ακολούθησε αγώνας ανάμεσα στο Δία και τα αδέρφια του, που πολεμούσαν από τον Όλυμπο, και στους Τιτάνες, αδερφούς του Κρόνου, που πολεμούσαν από την Όθρυ. Ο αγώνας αυτός κράτησε 10 χρόνια ώσπου, μετά από συμβουλή της Γαίας, ο Δίας ελευθέρωσε τους τρεις φυλακισμένους Εκατόγχειρες και με τη βοή-θειά τους οι θεοί κατόρθωσαν να καταβάλουν τους Τιτάνες και να τους ρίξουν στον Τάρταρο. Τον Κρόνο ο Δίας τον έδεσε με αλυσίδες και τον φυλάκισε «κάτω από τη γη και από το βυθό της θάλασσας» (Ιλ. Ξ, 203).
Όμως ο Δίας είχε να αντιμετωπίσει και άλλες αντίπαλες δυνάμεις, μέχρι να εδραιώσει την κυριαρχία του. Μετά την ήττα των Τιτάνων η Γαία γέννησε τους Γί-γαντες, φοβερά όντα που πετούσαν στον ουρανό βράχους και φλεγόμενα δέντρα. Επειδή σύμφωνα με ένα χρησμό για να καταβληθούν οι Γίγαντες έπρεπε να συ-μπράξει με τους θεούς κι ένας θνητός, ο Δίας κάλεσε ως σύμμαχο τον Ηρακλή. Τε-λικά, με τους κεραυνούς του Δία, το τόξο του Ηρακλή και τα όπλα των άλλων θεών εξοντώθηκαν κι αυτοί οι αντίπαλοι (βλ. και λ. Γίγαντες).
Μετά από τη ήττα και την εξόντωση των Γιγάντων η Γαία, χολωμένη εναντί-ον του Δία, γέννησε από τον Τάρταρο ένα άλλο τέρας, τον Τυφωέα. Κατά τις περι-γραφές των μυθογράφων ο Τυφωέας ήταν τεράστιος και το κεφάλι του άγγιζε τα αστέρια. Από το σώμα του φύτρωναν εκατό κεφάλια φιδιών, είχε φτερά και από τη μέση και κάτω ήταν φίδι. Στην πάλη του με το Δία κατόρθωσε κάποια στιγμή να τον σφίξει στις σπείρες του, να τον ακινητοποιήσει και να του κόψει τα νεύρα, τα οποία έκρυψε σε μια σπηλιά. Τα έκλεψαν όμως ο Ερμής και ο Αιγίπαν, που τα έ-δωσαν πάλι στον Δία. Έτσι ο θεός ξαναβρήκε τη δύναμή του, κυνήγησε τον Τυφω-έα με τους κεραυνούς του και τελικά τον έθαψε στη Σικελία, κάτω από την Αίτνα. Στους κεραυνούς που είχε ρίξει ο Δίας απέδιδαν οι αρχαίοι τη φωτιά και τη λάβα που πετούσε κατά καιρούς η Αίτνα.
Με τις νίκες του αυτές ο Δίας εξουδετέρωσε τις σκοτεινές δυνάμεις της α-ναρχίας και της καταστροφής και επέβαλε την τάξη και την αρμονία. Ήδη είχε γίνει και η διανομή της κυριαρχίας του κόσμου. Ο Ποσειδώνας αφηγείται σχετικά (Ιλ. Ο, 187-193):
«Τρία αδέρφια είμαστε, παιδιά της Ρέας και του Κρόνου, ο Δίας, εγώ και ο Άδης, ο άρχοντας των νεκρών. Κι όλα μοιράστηκαν στα τρία με κλήρο κι ο καθένας έλαχε το μερίδιό του. Σ’ εμένα έτυχε να μένω για πάντα στην αφρισμένη θάλασσα και στον Άδη έτυχε το σκοτάδι του Κάτω Κόσμου. Κι ο Δίας πήρε τον πλατύ ουρα-νό με τον αιθέρα και τα σύννεφα. Όμως η γη κι ο μέγας Όλυμπος ανήκουν σε ό-λους μας».
Πάντως, κανένας από τους θεούς δεν τολμούσε να αντιταχθεί ανοιχτά στη θέληση του παντοδύναμου Δία.
Όπως και οι άλλοι Ολύμπιοι θεοί, ο Δίας κατοικούσε στην κορυφή του Ολύ-μπου, όπου επικρατούσε αιώνια άνοιξη. Η κατοικία των θεών είχε κατασκευαστεί από τον Ήφαιστο, όπως και ο λαμπρός θρόνος του Δία. Η επίσημη σύζυγος του «πατέρα των θεών και των ανθρώπων» ήταν η θεά Ήρα. Από αυτήν είχε αποκτή-σει 4 παιδιά: την Ήβη, θεά της νεότητας, την Ειλείθυια, θεά που προστάτευε τον τοκετό, τον Άρη, θεό του πολέμου, και τον Ήφαιστο, θεό πυροτεχνουργό. Σύμφω-να με μια παράδοση τον τελευταίο τον είχε γεννήσει η Ήρα μόνη της.
Όμως οι αρχαίοι μύθοι αναφέρουν και ένα πλήθος από ερωτικές περιπέ-τειες του Δία με θεές, νύμφες και με θνητές γυναίκες, από τις οποίες απέκτησε α-ναρίθμητα παιδιά. Έτσι από την Ωκεανίδα Μήτη, θεότητα της σοφίας, που την κα-τάπιε και την αφομοίωσε όταν εγκυμονούσε, απέκτησε τη θεά Αθηνά, που ξεπή-δησε από το κεφάλι του. Από μια άλλη Ωκεανίδα, την Ευρυνόμη, απέκτησε τις τρεις Χάριτες (Αγλαΐα, Ευφροσύνη, Θάλεια). Από την Τιτανίδα Θέμιδα, κόρη του Ουρανού και της Γαίας, απέκτησε τις Ώρες (Ευνομία, Δίκη και Ειρήνη) και τις Μοί-ρες και από την Τιτανίδα Μνημοσύνη τις εννέα Μούσες. Από τη θεά Δήμητρα απέ-κτησε τη θεά Περσεφόνη, από τη νύμφη Μαία απέκτησε το θεό Ερμή, από τη Λη-τώ απέκτησε το θεό Απόλλωνα και τη θεά Άρτεμη και από τη Σεμέλη το θεό Διό-νυσο. Από την Αλκμήνη, κόρη του βασιλιά των Μυκηνών Ηλεκτρύονα, απέκτησε τον ημίθεο ήρωα Ηρακλή, από τη Λήδα, κόρη του Θεστίου, στην οποία παρουσιά-στηκε με τη μορφή κύκνου, απέκτησε τους Διόσκουρους (Κάστορα και Πολυδεύκη) και την ωραία Ελένη, από τη νύμφη Αίγινα απέκτησε τον Αιακό, από την Ευρώπη, κόρη του βασιλιά της Φοινίκης, στην οποία παρουσιάστηκε με μορφή ταύρου και με την οποία ενώθηκε στην Κρήτη, απέκτησε το Σαρπηδόνα, το Μίνωα, το Ραδά-μανθη κτλ. Τέλος, ο αετός του Δία ή ο ίδιος ο θεός με τη μορφή αετού, είχε αρπάξει και είχε ανεβάσει στον Όλυμπο το Γανυμήδη, έναν πολύ όμορφο νέο από την Τροία, που έγινε ο οινοχόος των θεών.
Ιδιότητες του Δία. Ήταν ο θεοποιημένος ουρανός, ο πιο μεγάλος, πιο ισχυ-ρός και πιο σοφός από όλους τους θεούς, παντοδύναμος κυρίαρχος του κόσμου, ο υπέρτατος νους που έβλεπε και γνώριζε τα πάντα. Βασίλευε σε θνητούς και α-θανάτους, οι αποφάσεις του ήταν αμετάκλητες και η θέλησή του ακαταμάχητη. Βρισκόταν στην κορυφή της πυραμίδας των θεών και πιο ψηλά απ’ αυτόν στεκό-ταν μόνον η Μοίρα, δηλαδή η αδήριτη αναγκαιότητα των φυσικών νόμων, που δεν μπορούσε ούτε αυτός να τη μεταβάλει ή να την αγνοήσει. Τα σύμβολα του Δία ή-ταν ο κεραυνός, το ισχυρότερο όπλο του, το σκήπτρο, σύμβολο της βασιλικής του εξουσίας, και ο αετός, σύμβολο της δύναμης και της μεγαλοπρέπειας.
Ως κυρίαρχος του ουρανού ήταν κύριος και ρυθμιστής όλων των ουράνιων ατμοσφαιρικών φαινομένων, ευνοϊκών ή δυσμενών για τον άνθρωπο. Έτσι συγκέ-ντρωνε τα σύννεφα («νεφεληγερέτης») και δημιουργούσε τις βροχές που γονιμο-ποιούν τη γη και την κάνουν να δίνει καρπούς («όμβριος», «υέτιος»). Αυτό άλλω-στε θα πρέπει να συμβόλιζαν και οι μύθοι για τα πολλά παιδιά του. Όμως δη-μιουργούσε και τις καταστροφικές καταιγίδες και έστελνε τις αστραπές και τους κε-ραυνούς («αστεροπητής», «υψιβρεμέτης», «τερπικέραυνος»).
Ακόμη ο Δίας, εκτός από τις σχετικές με φυσικά φαινόμενα ιδιότητες, είχε και πολλές άλλες, που σχετίζονταν με την κοινωνική αλλά και την ιδιωτική ζωή των ανθρώπων και ήταν αυτός που μοίραζε την ευτυχία ή τη δυστυχία στον καθένα. Ανάμεσα στα άλλα φρόντιζε να υπάρχει δικαιοσύνη και τάξη στον κόσμο και μπο-ρούσε να απομακρύνει το κακό («αλεξίκακος», «σωτήρ»). Προστάτευε τους όρ-κους («όρκιος») και τιμωρούσε όσους τους παρέβαιναν. Ήταν ο προστάτης των ομηρικών βασιλιάδων που αντλούσαν την εξουσία τους από αυτόν κι ακόμη προ-στάτευε τις πόλεις («πολιεύς»), τις συνελεύσεις («βουλαίος») και τα γένη («γενέ-θλιος»). Ήταν εκδικητής-τιμωρός του φόνου και άλλων σοβαρών αδικημάτων («α-λάστωρ»), ενώ σε άλλες περιπτώσεις ήταν θεός της αγαθότητας και της συγγνώ-μης («μειλίχιος»). Προστάτευε, τέλος, το θεσμό της φιλοξενίας («ξένιος»), της φιλί-ας («φίλιος»), καθώς και την κατοικία και την οικογένεια («εφέστιος», «έρκειος», «γαμήλιος») κ.ά. Ανάλογη ήταν η θέση του Δία στη θρησκεία των Ρωμαίων, που τον λάτρευαν ως ύπατο θεό με την ονομασία Jupiter.
Λατρεία. Ο Δίας ήταν πανελλήνιος θεός και λατρευόταν σε όλες τις πόλεις της Ελλάδας. Αρχικά οι βωμοί του βρίσκονταν πάνω στις κορυφές βουνών, καθώς ήταν κυρίαρχος του ουρανού. Ιερό δέντρο του ήταν η βαλανιδιά. Στη συνέχεια ι-δρύθηκαν παντού ναοί προς τιμή του. Πανάρχαιη ήταν η λατρεία του στη Δωδώνη, όπου βρισκόταν και το μαντείο του. Είναι χαρακτηριστικός ο τρόπος με τον οποίο τον επικαλείται ο Αχιλλέας κάνοντας σπονδή (Ιλ. Π, 233-234): «Δία βασιλιά, Δω-δωναίε, Πελασγικέ, απόμακρε, άρχοντα της βαρυχείμωνης Δωδώνης, που γύρω σου κατοικούνε οι Σελλοί οι προφήτες, με τα άπλυτα πόδια, που κοιμούνται στο χώμα».
Ξεχωριστή ήταν η λατρεία του στην Ολυμπία, όπου υπήρχε ο ναός με το χρυσελεφάντινο άγαλμά του, αλλά και στο Δίον, την ιερή πόλη των Μακεδόνων. Στη Νεμέα γίνονταν αγώνες προς τιμή του, τα «Νέμεα», ενώ στην Κρήτη λατρευό-ταν ως «κρητογενής», επειδή κατά το μύθο είχε γεννηθεί εκεί. Πολύ μεγάλος ναός του Ολυμπίου Διός είχε οικοδομηθεί στην Αθήνα. Μαντείο, τέλος, του Άμμωνα-Δία υπήρχε και στη Λιβυκή έρημο.
Απεικονίσεις. Από τις αρχαιότερες απεικονίσεις του Δία, που δε σώζονται σήμερα, αναφέρονται ένα ξύλινο ξόανο στην ακρόπολη του Άργους, που είχε τρία μάτια, και ένα σφυρήλατο χάλκινο άγαλμα, που υπήρχε στη Σπάρτη, χρονολογη-μένο στον 6ο αι. π.Χ. Στη συνέχεια διαμορφώθηκαν στην τέχνη δύο βασικοί τύποι παράστασης του θεού, του όρθιου και του καθισμένου.
Στον έναν τύπο ο Δίας εικονίζεται όρθιος, σε ώρα δράσης: βαδίζει ορμητικά και έχει το ένα χέρι (το αριστερό) απλωμένο μπροστά, ενώ στο υψωμένο δεξί του χέρι κραδαίνει τον κεραυνό, έτοιμος να τον εξακοντίσει. Περίφημο έργο αυτού του τύπου ήταν το άγαλμα του «Ιθωμάτα Δία», έργο του γλύπτη Αγελάδα, των αρχών του 5ου αι. π.Χ., που βρισκόταν στο ναό του Δία στην Ιθώμη.
Στον άλλο τύπο ο θεός παριστάνεται καθισμένος με μεγαλοπρέπεια στο λαμπρό θρόνο του, γαλήνιος και επιβλητικός. Το πιο φημισμένο έργο αυτού του τύπου και ένα από τα επτά θαύματα της αρχαιότητας ήταν το κολοσσιαίων δια-στάσεων άγαλμα του θεού, έργο του Φειδία στην Ολυμπία. Ο Δίας καθισμένος στο θρόνο του κρατούσε στο αριστερό του χέρι το σκήπτρο, πάνω στο οποίο στεκόταν ο αετός, και στο δεξί του χέρι μια Νίκη. Το άγαλμα ήταν κατασκευασμένο από χρυσό στα ντυμένα μέρη και ελεφαντόδοντο στα γυμνά. Με χρυσό, ελεφαντόδο-ντο, έβενο και πολύτιμους λίθους ήταν κατασκευασμένος και διακοσμημένος και ο λαμπρός θρόνος του θεού. Στη βάση της σύνθεσης υπήρχαν ανάγλυφα των Ω-ρών, των Χαρίτων, των Νιοβίδων και της γέννησης της Αφροδίτης. Μαζί με τη βά-ση η όλη κατασκευή είχε ύψος 14 μέτρα.
Φαίνεται πως ο Φειδίας είχε κατορθώσει να αποδώσει τον ιδεώδη τύπο του θεού. Είναι χαρακτηριστικοί για την εντύπωση που είχε προκαλέσει στους συγχρό-νους του οι στίχοι του ποιητή: «Φειδία, ή ο θεός κατέβηκε από τον ουρανό στη γη για να σου δείξει τη μορφή του, ή εσύ ανέβηκες στον ουρανό για να δεις το θεό». Το ίδιο το άγαλμα δε σώθηκε. Το γνωρίζουμε όμως από την περιγραφή του Παυ-σανία και από απεικονίσεις του σε νομίσματα των Ηλείων. Με βάση αυτά έχουν γίνει και διάφορες απόπειρες αναπαράστασής του.
Πολλές άλλες απεικονίσεις του «ύπατου των θεών» έχουμε σε ανάγλυφα, όπως π.χ. σε σκηνές της γιγαντομαχίας, καθώς και σε αγγειογραφίες, όπως π.χ. παραστάσεις της γέννησης της Αθηνάς, η οποία εικονίζεται να ξεπηδά από το κε-φάλι του Δία, που είναι καθισμένος στο θρόνο του.

ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΔΙΑ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟΝ ΚΑΙΡΟ

Ουράνιος Τερπικέραυνος Αστραπαίος Δυσαής
Αιθέριος Ικμαίος Βρονταίος Καταιβάτης
Νεφεληγερέρης Ευάνεμος Κεραύνιος Κεραυνός
Κελαινεφής Υέτιος Υωιβρέτης Καππώτας
Εριβρεμέτης Όμβριος Ερίγδουπος
Υψιβρεμέτης Καταιβάτης Φοινικοστερόπης
Ερίγδουπος Αστηρινός Βαρύγδουπος
Αστεροπητής Αστέριος Κεραυνοβόλος
Στεροπηγερέτης Αίθριος Βροντών
Αργικέραυνος Αέριος Ούριος

Κύκλωπες. Γιοί της Γαίας και του Ουρανού. Τιτάνες που γνωρίζοντας την τέχνη του σιδηρουργού, κατασκεύαζαν τους κεραυνούς του Δία. Ο Βρόντης (που συμβολίζει την βροντή), ο Στερόπης (που συμβολίζει την αστραπή), ο Άργης (που συμβολίζει τον κεραυνό). Ήταν Γίγαντες με ένα μόνο μάτι στο κέντρο του μετώπου τους, στο οποίο οφείλουν και το όνομά τους.
Δύο κυρίως μύθοι μάς είναι γνωστοί για τους Κύκλωπες, τελείως διαφορετι-κοί μεταξύ τους. Σύμφωνα με τον Ησίοδο οι Κύκλωπες ήταν τρεις, παιδιά του Ου-ρανού και της Γαίας, που αργότερα ο Δίας τους χρησιμοποίησε στον αγώνα του εναντίον του πατέρα του Κρόνου μαζί με άλλα τέρατα. Τα ονόματά τους ήταν Βρό-ντης, Στερόπης ή Αστερόπης και Άργης. Οι Κύκλωπες κατασκεύασαν και έδωσαν στο Δία τη βροντή, την αστραπή και τον κεραυνό, που έδωσαν τη νίκη στο Δία. Ο Απόλλωνας θανάτωσε τους Κύκλωπες, γιατί ο Δίας σκότωσε το γιο του Ασκληπιό με τον κεραυνό.
Σύμφωνα με τη δεύτερη εκδοχή, την ομηρική, οι Κύκλωπες ήταν μια άγρια φυλή που κατοικούσε σε ένα νησί και κατάγονταν από διάφορους θεούς. Στο νησί αυτό έφτασαν ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του και ο Κύκλωπας Πολύφημος, γιος του Ποσειδώνα, έφαγε αρκετούς από αυτούς, ώσπου τον τύφλωσε ο Οδυσσέας.
Στους Κύκλωπες απέδιδαν κατά την αρχαιότητα διάφορα έργα προϊστορι-κής οικοδομικής, που θεωρούνταν υπεράνθρωπα για το μέγεθος των λίθων («κυ-κλώπεια τείχη»).

Δευκαλίωνας και Πύρρα. Μυθικός γενάρχης των Ελλήνων, γιος του Προ-μηθέα και σύζυγος της Πύρρας, η οποία ήταν κόρη του Επιμηθέα και της Πανδώ-ρας. Σύμφωνα με τη μυθολογία, όταν ο Δίας αποφάσισε να εξαφανίσει με κατα-κλυσμό το ανθρώπινο γένος για να το τιμωρήσει για την κακία και την ασέβειά του, ο Δευκαλίωνας έφτιαξε, κατά συμβουλή του πατέρα του, μια ξύλινη «λάρνακα», όπου μπήκε μαζί με την Πύρρα, όταν άρχισε η κατακλυσμιαία βροχή. Εννιά μέρες και εννιά νύχτες ο Δευκαλίωνας και η Πύρρα μέσα στη λάρνακά τους φέρονταν πάνω στα κύματα. Όταν, τέλος, τα νερά τραβήχτηκαν, ο Δευκαλίωνας και η γυναί-κα του βρίσκονταν πάνω σ’ ένα βουνό (σύμφωνα με τις παραδόσεις στον Άθω ή στον Παρνασσό ή στην Αίτνα). Θυσίασαν τότε στο Δία και τον παρακάλεσαν να ξαναδημιουργήσει το ανθρώπινο γένος. Σύμφωνα με τη συμβουλή του θεού έριξαν πέτρες πάνω από τα κεφάλια τους προς τα πίσω· και οι πέτρες που έριχνε ο Δευ-καλίωνας γίνονταν άντρες, ενώ αυτές που έριχνε η Πύρρα γίνονταν γυναίκες. Έτσι, όλοι οι αρχηγοί των ελληνικών φυλών κατάγονταν, σύμφωνα με αυτό το μύθο, από το Δευκαλίωνα και την Πύρρα.

Υάδες. Κόρες του Άτλαντος και της Αίθρας. Το όνομά τους προέρχεται από το ρήμα ύω = βρέχω. Είναι αστερισμός στον Ουρανό που εμφανίζεται σε περιό-δους βροχής, κατά την Άνοιξη. Πρίν γίνουν αστερισμός, ήταν οι Νύμφες της Νύσ-σας, που μεγάλωσαν τον θεό Διόνυσο. Η θεά Ήρα τις κατεδίωκε (διότι ο Διόνυσος ήταν εξώγαμο παιδί του Δία), οπότε, αφού εμπιστεύθηκαν το νήπιο Διόνυσο στην Ινώ, πήγαν κοντά στην γιαγιά τους Τηθύν. Από λύπη τους όμως, μετά τον θάνατο του αδελφού τους Ύαντα, αυτοκτόνησαν και ο Δίας τους μετέτρεψε σε αστερισμό.

Αμβροσία Ερατώ Πολυξώ
Αισύλη Ερύθεια Πολύυμνος
Αρσινόη Ευδώρα Φαισύλα
Βρομία Κισηίς Φαιώ
Διώνη Κορωνίδα

Αμβροσία. Νύμφη της ελληνικής μυθολογίας, μία από τις μεταγενέστερες Υάδες. Ήταν κόρη του Άτλαντα και της Πληιόνης. Η Αμβροσία αναφέρεται ως τρο-φός του θεού Διόνυσου και συνοδός του. Όταν ο βασιλιάς Λυκούργος καταδίωξε το Διόνυσο και τους συνοδούς του, η νύμφη μεταμορφώθηκε σε κλήμα αμπελιού. Πιστεύεται επίσης ότι η Αμβροσία ήταν η προσωποποίηση του μελιού.

Αρσινόη. Θεότητα της ελληνικής μυθολογίας. Κατά μία παράδοση (θεσσα-λική) η Αρσινόη ήταν μητέρα του Ασκληπιού από το θεό Απόλλωνα και όχι η Κο-ρωνίς. Άλλη παράδοση αναφέρει ότι η Αρσινόη ονομαζόταν σε νεαρή ηλικία Κο-ρωνίς.

Διώνη. Θεότητα της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας. Πότε παρουσιάζεται ως γυναίκα του Δία και πότε ως μία απλή γυναίκα της ακολουθίας του. Έτσι τη λά-τρευαν ακόμη και στα ρωμαϊκά χρόνια και την παράσταιναν μαζί με το Δία πάνω στα νομίσματα και στα αγγεία. Πότε είναι Τιτανίδα, κόρη της Γης και του Ουρανού, πότε κόρη του Αιθέρα. Άλλος μύθος την αναφέρει ως Νηρηίδα, θυγατέρα του Νη-ρέα και της Δωρίδας, κόρης του Ωκεανού, και αδελφή της Κυμοθόης. Στη «Θεογο-νία» του Ησίοδου παρουσιάζεται ως Ωκεανίδα η ίδια, κόρη του Ωκεανού και της Τηθύος ή της Θέτιδας. Άλλοι την εμφανίζουν ως Ατλαντίδα. Αλλού πάλι αναφέρε-ται ότι αυτή ανέθρεψε το Διόνυσο όταν γεννήθηκε από το μηρό του Δία. Την ταύτι-ζαν πότε με την Ήρα, πότε με τη Γη και πότε με την Αφροδίτη. Αναφέρεται και ως μητέρα της Αφροδίτης. Παιδιά της θεωρήθηκαν ο Πέλοπας, ο Έρωτας, η Νιόβη. Κατοικούσε στον Όλυμπο. Οι αρχαίοι της έδωσαν πολλά επίθετα: «ερατή, καλή, ευπλόκαμος». Το περιστέρι, αρχικά σύμβολο της θεάς της γονιμότητας, γίνεται προφητικό πουλί της Διώνης στη Δωδώνη και έπειτα το σύμβολο του Έρωτα. Η ηπειρωτική Δωδώνη ήταν το κέντρο της λατρείας της («σύνναος Διός»). Σε τετρά-δραχμα του Πύρρου, του βασιλιά της Ηπείρου, παριστάνεται η Διώνη, μόνη ή και μαζί με το Δία. Λατρευόταν και σε άλλες ηπειρωτικές περιοχές, επίσης στην Κέρ-κυρα, στη Βοιωτία, όπου έψελναν έναν ύμνο ειδικά γι' αυτή, τον «τριποδηφορι-κόν». Οι Αθηναίοι ρήτορες Υπερείδης και Δημοσθένης μας πληροφορούν για τη λατρεία της στην Αθήνα (θυσίες βοδιών, αναθήματα χάλκινα κ.ά.). Ακόμη και στο ιερό της Περγάμου η Διώνη παριστάνεται μαζί με την Αφροδίτη και τον Έρωτα.

Κορωνίδα. Κόρη του βασιλιά των Λαπιθών της Θεσσαλίας Φλεγύα, μητέρα του Ασκληπιού από τον Απόλλωνα. Υπάρχουν πολλές μυθολογικές παραδόσεις που σχετίζονται με αυτή. Σύμφωνα με μια από αυτές, η Κορωνίδα ακολούθησε τον πατέρα της Φλεγύα, του οποίου η εξουσία είχε απλωθεί ως τη Φωκίδα και τη Βοιωτία, στην Επίδαυρο, χωρίς να του φανερώσει την εγκυμοσύνη της από τον Απόλλωνα. Στην Επίδαυρο γέννησε τον Ασκληπιό, αλλά τον εγκατέλειψε στο Μύρ-τιο όρος, όπου τον βρήκε αργότερα ένας βοσκός. Σύμφωνα με άλλη παράδοση –η οποία είναι και επικρατέστερη– η Κορωνίδα υπάκουσε στον πατέρα της και πα-ντρεύτηκε θνητό, ενώ περίμενε τη γέννηση του Ασκληπιού. Ο Απόλλωνας θύμωσε γι’ αυτό και τη σκότωσε, έσωσε όμως το παιδί.

Πάνδροσος. Μια από τις τρεις κόρες του βασιλιά της Αθήνας Κέκροπα, α-δερφή της Έρσης και της Αγραύλου. Σε αυτήν εμπιστεύτηκε η θεά Αθηνά τη φύλα-ξη του καλαθιού, όπου είχε κρυμμένο το μικρό Εριχθόνιο. Οι αδερφές της όμως άνοιξαν το καλάθι και, όταν πετάχτηκε από μέσα το φίδι που φύλαγε τον Εριχθό-νιο, τρελάθηκαν. Η Πάνδροσος ήταν, σύμφωνα με την παράδοση, η πρώτη γυναί-κα που έκλωσε και λατρευόταν μαζί με την Αθηνά στο Ερεχθείο. Έδωσε το όνομά της στην δρόσο.

Ίρις. Πρόσωπο της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας. Ήταν κόρη του Θαύμα-ντα και της Ηλέκτρας, μιας από τις Ωκεανίδες. Είναι η προσωποποίηση του ουρά-νιου τόξου, που πίστευαν ότι συνδέει τον ουρανό με τη γη. Γι’ αυτό τη θεωρούσαν ως άγγελο των θεών και την αποκαλούσαν ταχείαν, ποδήνεμον, αελλόπουν (Ιλ. Ο 170), αλλά και χρυσόπτερον, και η οποία έφερνε τις διαταγές του Δία και της Ήρας στη γη, τη θάλασσα και τον Άδη (Ιλ. Ο 78 και Ησίοδου Θεογ. 78). Στην Οδύσσεια δεν αναφέρεται. Αγάλματά της δεν υπάρχουν, αλλά μόνο ανάγλυφες παραστάσεις. Εικονίζεται ως νέα με φτερά, με υδροχόη στο χέρι ή ακόμα κρατώντας το κηρύκειο όπως ο Ερμής. Άλλοι μύθοι την παρουσιάζουν ως γυναίκα του Ζέφυρου.

Τελχίνες. Έμαθαν στους ανθρώπους να σμιλεύουν τα αγάλματα. Ήταν γνώστες της μαγείας και της τέχνης πώς να ρίχνουν χαλάζι, χιόνι και βροχή.

Χιόνη. Κόρη του Δαιδαλίωνα, γυναίκα του Ποσειδώνα και ερωμένη του Α-πόλλωνα. Έδωσε το όνομά της στο χιόνι. Η Άρτεμη σκότωσε τη Χιόνη, γιατί είχε καυχηθεί ότι η ομορφιά της ήταν τέτοια που ξεπερνούσε ακόμα κι αυτήν της πανέ-μορφης θεάς.

8. ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΟΙ

Οι σημαντικότεροι αρχαίοι ΄Ελληνες μετεωρολόγοι ήταν οι: Αέτιος ο Αντιο-χεύς, Άρατος ο Σολεύς, Αρριανός ο Μετεωρολόγος, Βόηθος ο Σιδώνιος, Επίκουρος ο Σάμιος, Ευκτήμων ο Αθηναίος, Εύδοξος ο Κνίδιος, Ίπαλλος ο Κυβερ-νήτης, Ιππόδαμος ο Μιλήσιος, Ποσειδώνιος ο Απαμεύς.

Αέτιος. Κατάγετο από την Αντιόχεια της Συρίας (1ος αιώνας π.Χ.) και υ-πήρξε φιλόσοφος περιπατητικός (δηλαδή οπαδός των θεωριών του Αριστοτέλη δοξογράφος και επίσης αστρονόμος, μετεωρολόγος και φυσικός του 2ου αιώνα μ.Χ. Ασχολήθηκε με τη συστηματική καταγραφή φιλοσοφικών και επιστημονικών θεωριών των προγενεστέρων του.
Το σπουδαιότερο των συγγραμμάτων του έφερε το τίτλο «Περί των αρε-σκόντων τοις φιλοσόφοις φυσικών δογμάτων ξυναγωγή» ή άλλως «Συναγωγή πε-ρί αρεσκόντων» τμήματα του οποίου βρέθηκαν εγκατεσπαρμένα σε διάφορους με-ταγενέστερούς του (Στοβαίος, Νεμέσιος κλπ). τα οποία κατάφερε και συνέλεξε ο Ντιλς που συναρμολόγησε και αποκατέστησε το μέχρι σήμερα απολεσθέν πρωτό-τυπο. Το πλέον αξιόλογο που ήλθε στο φως μετά από αυτή τη προσπάθεια απο-κατάστασης του έργου του Αέτιου είναι η από αυτόν διασωθείσα πληροφορία ότι ο Αναξίμανδρος υπήρξε ο μακρινός πρόδρομος της δαρβίνειας θεωρίας περί της ε-ξελίξεως των πρωτογόνων οργανισμών και της γενέσεως των ειδών.
Γενικά όμως ο ίδιος ασχολήθηκε με την ιστορία των φυσικών επιστημών έχοντας ως πρότυπο ανάλογο σύγγραμμα του Θεόφραστου καθώς και εκείνες τις φυσικές φιλοσοφίες των Θαλλή, Πυθαγόρα και Ποσειδωνίου. Το έργο του κρίθηκε πολύτιμη πηγή διότι περιέχει αποσπάσματα έργων που έχουν χαθεί.
Τον Αέτιο τον φιλόσοφο αναφέρουν οι Στοβαίος, Ψευδοπλούταρχος, Πλί-νιος, Θεοδώρητος και Πορφύριος.

Άρατος ο Σολεύς Αλεξανδρινός ποιητής που άκμασε το 305 - 240 π.Χ. Κα-ταγόταν εκ Σόλων της Κιλικίας, κατ΄ άλλους από τη Ταρσό αλλά μάλλον ότι εκεί έζησε για λίγο. Πατέρας του ήταν ο διαπρεπής τότε Πολιτικός και στρατιωτικός Αθηνόδωρος. Μαθήτευσε κοντά στον Μενεκράτη στην Έφεσο (292 π.Χ.). Στη συ-νέχεια πήγε στη Κω και δέχθηκε τη διδασκαλία του Φιλητά. Εκεί γνώρισε τον Θεόκριτο και άλλους ποιητές του καλούμενου βουκολικού κύκλου. Στη συνέχεια πήγε στην Αθήνα και έγινε μαθητής του περιπατητικού φιλόσοφου Πραξιφάνη, εκεί γνώρισε και τον Ζήνωνα τον στωικό φιλόσοφο και τον Μενέδημο τον ιδρυτή της Ερετριακής σχολής και τον Καλλίμαχο τον Κυρηναίο.
Ο Άρατος ασχολήθηκε και με τα Μαθηματικά και με την Αστρονομία. Ο Φι-λόσοφος Ζήνων όταν κλήθηκε ως διδάσκαλος από τον φιλότεχνο βασιλιά της Μα-κεδονίας Αντίγονο τον Γονατά και μη δυνάμενος εκ γήρατος να μεταβεί, έστειλε τον Άρατο με τους μαθητές του Περσαίη και Φιλονίδη (276 π.Χ.). Τότε ο Άρατος έγρα-ψε, για τους γάμους του Αντιγόνου, το περίφημο ποίημά του «Ύμνος στον Πά-να».όπου εξυμνεί τη περίλαμπρη νίκη του Αντιγόνου κατά των Γαλάτων στη μάχη της Λυσιμαχείας (277 π.Χ) κατά την οποία ο Παν επέφερε στους Γαλάτες «πανι-κό». Επίσης εκτελώντας επιθυμία του Μακεδόνα βασιλιά ο Άρατος ποίησε τα «Φαινόμενα», αστρονομικό και μετεωρολογικό ποίημα που προκάλεσε το θαυμα-σμό των συγχρόνων του.
Μετά την αιφνίδια εισβολή του Πύρου (274 π.Χ.) ο ποιητικός και φιλοσοφι-κός κύκλος της Αυλής του Αντιγόνου διαλύθηκε και ο Άρατος πήγε στη Συρία στην Αυλή του βασιλιά Αντίοχου Α' (του Σωτήρα). Εκεί ο Άρατος εξέδωσε τα διορθωτικά σχόλια στην Οδύσσεια του Ομήρου. Μετά την αποκατάσταση στη Μακεδονία ο Βασιλιάς Αντίγονος κάλεσε τον Άρατο και αυτός επέστρεψε όπου και αργότερα πέθανε (245 π.Χ.).
Όλα τα συγγράμματα του Αράτου υπήρξαν θαυμαστά από τους Αρχαίους και ήταν:
· «Φαινόμενα»: Αριστουργηματικό επικό ποίημα από 1154 εξάμετρους στίχους που περιγράφονται ποιητικά αστερισμοί, ουράνια φαινόμενα με κατε-σπαρμένους ύμνους, θρύλους και μύθους σε τρία μέρη, τη «καταστερέωση» (που εξυμνούνται οι αστερισμοί), τους «συνανατέλλοντες και συνδύοντες» και τις «διο-σημείες» (μετεωρολογικές προγνώσεις). Για τούτο το έργο ο Καλλίμαχος ο Κυρη-ναίος προκειμένου να εξυμνήσει τη δύναμη και ενάργεια του Αράτου αφιέρωσε σ΄ αυτόν ιδιαίτερο επίγραμμα στο οποίο τον παρέβαλε με τον Ησίοδο τονίζοντας την «Αράτου σύντονος αγρυπνίην» και τη «μελιχρότητα των επέων». Αλλά και ο Πτολεμαίος και ο Οβίδιος εξύμνησαν το έργο αυτό του Αράτου λέγοντας πως «ο Άρατος θα μείνει αιώνιος όπως ο Ήλιος και η Σελήνη». Άλλα έργα του ήταν
· «Διόρθωση και έκδοση Οδύσσειας»
· «Ύμνοι και παίγνια».
· «Συνθέσεις φαρμάκων».
· «Επικήδεια, επιστολές, επιγράμματα, ηθοποιίες».
· «Περί ανατολής ή ανατομής».
· «Αστρολογία».
· «Ιατρικές δυνάμεις».
· «Περί ορνέων».
· «Επικήδειος Κλεομβρότου» και ο περίφημος
· «Ύμνος εις Πάνα».
Ο Άρατος εμπνευσμένος από επιστημονικές αναζητήσεις ιδίως σε αστρο-νομικές μελέτες βρήκε πλούσιο υλικό μυθοπλασίας στα ουράνια σώματα το οποίο και επαύξησε με τη καταπληκτική πολυμάθειά του και εφευρετικότητά του, επαι-νούμενος ως «πολυμαθής και άριστος ποιητής». Η αναγνώριση της αξίας του Ά-ρατου μέχρι των τελευταίων ρωμαϊκών χρόνων και η εξέχουσα θέση του ανάμεσα στους ποιητές το καταδεικνύουν οι τρεις βιογραφίες και τα σχόλια που έγιναν στα «Φαινόμενά» του και προ πάντων οι επαινετικοί και υμνητικοί χαρακτηρισμοί άλ-λων ποιητών αλλά και οι μεταφράσεις των έργων του στη λατινική.
Φαίνεται ακόμη πως και ο Απόστολος Παύλος είχε μελετήσει τα «Φαινόμε-να» και εκ της αρχής του κειμένου του Αράτου έχει δανειστεί τη φράση «του γαρ και γένος εσμέν» που χρησιμοποίησε στον Άρειο Πάγο στην προς Αθηναίους ομι-λία του.
Βέβαια αργότερα κατηγορήθηκε από τους μεταγενέστερους «επιστήμονες» (όπως συμβαίνει πάντα) για επιστημονική ανακρίβεια και ανεπάρκεια γνώσεων, χωρίς ποτέ ίσως να αντιληφθούν ότι πρωτίστως ο Άρατος ήταν ποιητής που δεν επεδίωκε επιστημονική ακρίβεια, και κατά δεύτερον οι μεν επιστήμες προχωρούν, όμως τα δεδομένα της κάθε εποχής είναι εκείνα που μένουν σταθερά και που θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη σε όποια κρίση προσώπων ή γεγονότων.

Επίκουρος. Ο Επίκουρος (Σάμος, 341 π.Χ. - Αθήνα, 270 π.Χ.) ήταν ένας αρχαίος έλληνας φιλόσοφος ιδρυτής του Επικουρισμού, μιας από τις πιο γνωστές σχολές της ελληνιστικής φιλοσοφίας.
Γεννημένος στη Σάμο το 341 π.Χ., από πατέρα Αθηναίο πολίτη ίσως άρχισε να έρχεται από νωρίς σε έντονη επαφή με τη φιλοσοφία του Ναυσιφάνη στο γειτο-νικό νησί Τέως, γεγονός που τον απομάκρυνε από κάθε πλατωνική δοξασία και το έστρεψε στις θεωρίες του Δημόκριτου. Σε ηλικία 18 ετών μετάβηκε στην Αθήνα για την στρατιωτική και πολιτική του θητεία μαζί με τον κωμικό Μένανδρο. Για τα επό-μενα 15 χρόνια της ζωής του δε γνωρίζουμε αρκετά πράγματα. Αργότερα δη-μιούργησε το δικό του Φιλοσοφικό Κύκλο στη Μυτιλήνη και μετά στη Λάμψακο, για να επιστρέψει το 307/6 π.Χ. σε ηλικία 34 ετών στην Αθήνα και να αγοράσει μια έ-κταση ανάμεσα στην Αθήνα και τον Πειραιά, όπου στέγασε το φιλοσοφικό του κοι-νόβιο, τον Κήπο όπως ονομάστηκε. Ο Επίκουρος δίδαξε για 35 χρόνια ακολουθώ-ντας ήσυχη και λιτή ζωή. Περιστοιχίζονταν από άνδρες, γυναίκες, εταίρες και δού-λους, που μετείχαν ισάξια στον επικούρειο Κήπο. Ο Επίκουρος πέθανε το 270 π.Χ. σε ηλικία 72 χρόνων.
Κατά την ελληνιστική εποχή, την περίοδο δηλαδή που αρχίζει με το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου (323 π.Χ.) και τελειώνει συμβατικά με τη ναυμαχία στο Άκτιο, το 31 π.Χ., κυρίαρχη θέση στην αρχαία φιλοσοφία κατέχουν ο Στωικισμός, ο Σκεπτικισμός και ο Επικουρισμός. Ο Επίκουρος και η θεωρία του στρέφονται σ έναν ηθικολογικό χαρακτήρα της φιλοσοφίας. Στόχος τους η αναζήτηση των αιτιών της ανθρώπινης δυστυχίας και των εσφαλμένων δοξασιών που την προκα-λούν,όπως π.χ. η δεισιδαιμονία, ώστε να υπάρξει η αντιπρόταση για την προοπτι-κή μιας ευτυχέστερης ζωής, που για την επίτευξή της ο Επίκουρος προσέφερε ξε-κάθαρες φιλοσοφικές συμβουλές.
Γνωστή είναι η τετραφάρμακος, τέσσερις "αρχές" που πρόβαλλε ο Επίκου-ρος: "Άφοβον ο θεός, ανύποπτον ο θάνατος• και ταγαθόν μεν εύκτητον, το δε δει-νόν ευκαρτέρητον." - Φιλόδημος (επικούρειος φιλόσοφος), και σε νεολλληνική απόδoση: Ο θεός δεν είναι για φόβο (διότι η θεϊκή δύναμη δεν απειλεί εκ φύσεως), ο θάνατος δεν προκαλεί ανησυχία (διότι δεν υπάρχει μετά θάνατο ζωή) και το καλό (ό,τι πραγματικά χρειαζόμαστε) εύκολα αποκτιέται, το δε κακό αντέχεται (ό,τι μας κάνει να υποφέρουμε, εύκολα μπορούμε να το υπομείνουμε).
Από την επικούρεια φιλοσοφική σχολή στην Αθήνα, τον Κήπο, διαδόθηκαν οι αρχές της επικούρειας φιλοσοφίας σε όλο τον ελληνικό και ρωμαϊκό κόσμο. Ο Επίκουρος, ήταν από τους πολυγραφότερους φιλοσόφους της Ιστορίας. Είχε συγ-γράψει έργα τα οποία αναπτύσσονταν σε 300 κυλίνδρους. Με το τέλος του ελλη-νορωμαϊκού κόσμου, τα περισσότερα επικούρεια έργα αφανίστηκαν λόγω του πε-ριεχομένου τους. Από το έργο του Επίκουρου σήμερα σώζονται μέσω του βιογρά-φου Διογένη του Λαέρτιου (3αι. μ.χ.χ.), τρεις επιστολές (Προς Ηρόδοτο, Περί Φύ-σεως, Προς Πυθοκλή -Περί Ουρανίων Σωμάτων, Προς Μενοικέα -Περί Ζωής) και Οι Κύριες Δόξες, τα οποία αποτελούν την επιτομή του φιλοσοφικού του συστήμα-τος. Το 1414 ο Πόντζιο Μπρατζιολίνι ανακάλυψε σ’ ένα γερμανικό μοναστήρι το ποίημα De Rerum Natura (Για την Φύση των Πραγμάτων) του επικούρειου ρωμαί-ου Λουκρήτιου (94-55 π.χ.χ.). Το ποίημα αναπτύσσεται σε έξι βιβλία και εμπεριέχει την επικούρεια θεώρηση των πραγμάτων. Το 1884 ανακαλύφθηκε από δύο Γάλλους αρχαιολόγους στην Ιωνία, η μεγάλη επιγραφή του επικούρειου Διογένη Οινοανδέα, φιλοσοφικό μνημείο της ανθρωπότητας. Το 1888 βρέθηκαν στο Βατικανό οι Επίκουρου Προσφωνήσεις.
Άλλες πηγές είναι τα αποσπάσματα που σώζονται μέσα από έργα άλλων συγγραφέων, όπως ο Κικέρων και τα αποσπάσματα που έρχονται στο φως σήμε-ρα, από τους απανθρακωμένους πάπυρους του Ηρακλείου (Ερκουλάνο) στην Ιταλία. Σήμερα τόσο στην Ελλάδα αλλά και παγκοσμίως, το φιλοσοφικό αυτό ρεύ-μα έχει υποστηρικτές που συνεχίζουν την παράδοση των επικούρειων της αρχαιό-τητας στον σύγχρονο κόσμο μας, ακολουθώντας την τελευταία φράση του Επί-κουρου, «ΧΑΙΡΕΤΑΙ ΚΑΙ ΜΕΜΝΗΣΘΑΙ ΤΑ ΔΟΓΜΑΤΑ».

Ίππαλος Ο επονομαζόμενος και «Κυβερνήτης» ήταν αρχαίος Έλληνας θα-λασσοπόρος, γεωγράφος, χαρτογράφος και μετεωρολόγος του τελευταίου π.Χ. αιώνα. Τον αναφέρουν οι Στράβων, Πτολεμαίος και Πλίνιος.
Επιγραφές του 78 π.Χ. που αναφέρουν τον Καλλίμαχο επιστράτηγο της Θηβαΐδας με τον ίδιο τίτλο και επί της Ερυθράς καθορίζουν και τους χρόνους που έδρασε ο Ίππαλος ως πολύ σημαντική προσωπικότητα στην εποχή του. Φαίνεται ότι είχε αναλάβει πολλά ταξίδια μεταξύ Αιγύπτου, Ερυθράς, Αραβίας και Ινδιών με πολύ ενδιαφέρουσες χαρτογραφήσεις, γεωγραφικές και μετεωρολογικές παρατη-ρήσεις ιδιαίτερα στον Ινδικό ωκεανό.
Είναι ο πρώτος που παρατήρησε και ανακάλυψε τη διεύθυνση των περιοδι-κών ανέμων του Ινδικού ωκεανού (των Μουσώνων) που πνέουν το μισό χρόνο με κατεύθυνση από ΝΔ. προς ΒΑ. και κατά το έτερο ήμισυ από ΒΑ. προς ΝΔ. Εξ αυ-τού του γεγονότος οι άνεμοι αυτοί και πρωτονομάσθηκαν «Ιππάλιοι άνεμοι».
Επίσης σ΄ αυτόν οφείλεται το άνοιγμα (ξεκίνημα) νέας θαλάσσιας εμπορικής οδού Αιγύπτου-Ινδιών, από τις ακτές της Αραβίας απ΄ ευθείας Ινδία διότι είναι ο πρώτος που τόλμησε να πλεύσει ανοικτά τον ωκεανό στηριζόμενος στις παρατη-ρήσεις του, αντί να ακολουθήσει τη μέχρι τότε ακολουθούμενη Aκτοπλοΐα.
Έτσι τα πλοία άρχισαν να ακολουθούν τη δική του και πρώτη ωκεανοπλοΐα ακολουθώντας τους Μουσώνες πλέοντα ταχύτερα και ασφαλέστερα.
Ο Πτολεμαίος αναφέρει ένα μεγάλο πέλαγος του Ινδικού ωκεανού ως Ιππάλιο πέλαγος.
Ο Ίππαλος επίσης χαρτογράφησε με σχετική ακρίβεια τις ακτές και τις θέ-σεις όλων των εμπορικών λιμένων της Ερυθράς, της εποχής του.

9. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ

Αριστοτέλης (384-322 π.Χ.). Αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος. Το έργο του, όπως και του Πλάτωνα, γονιμοποιεί ως σήμερα τη φιλοσοφική και επιστημονική σκέψη της ανθρωπότητας.
Γεννήθηκε στα Στάγιρα της Χαλκιδικής. Ο πατέρας του Νικόμαχος ήταν για-τρός του βασιλιά της Μακεδονίας Αμύντα Β’. Μητέρα του ήταν η Φαιστίς, της οποί-ας οι Χαλκιδείς πρόγονοι είχαν αποικίσει τα Στάγιρα. Γνωρίζουμε πως σε μικρή ηλικία έμεινε ορφανός και την κηδεμονία του ανέλαβε ο φίλος της οικογένειάς του Πρόξενος. Σε ηλικία 17 ετών ο Αριστοτέλης πήγε στην Αθήνα και μπήκε στην Ακα-δημία του Πλάτωνα, όπου φοίτησε για 20 χρόνια, δηλαδή ως το θάνατο του δα-σκάλου του (348 π.Χ.). Ο ίδιος ο Πλάτωνας είχε αντιληφθεί τις ικανότητες του μα-θητή του, γι’ αυτό τον ονόμαζε «νουν» και για την αγάπη του στην ανάγνωση «α-ναγνώστην».
Μετά το θάνατο του Πλάτωνα, ο Αριστοτέλης έφυγε από την Αθήνα και ε-γκαταστάθηκε στην Άσσο της Τρωάδας, η οποία βρισκόταν απέναντι από τη Λέ-σβο, στη μικρασιατική ακτή, και την οποία κυβερνούσαν οι πλατωνικοί φιλόσοφοι Κορίσκος και Έραστος. Εκεί ίδρυσε φιλοσοφική σχολή, όπου δίδαξε μαζί με τον Ξενοκράτη. Ταυτόχρονα συνδέθηκε φιλικά με τον Ερμεία, ηγεμόνα του Αταρνέα, οπαδό της πλατωνικής φιλοσοφίας, παντρεύτηκε μάλιστα την ανιψιά του Ερμεία, την Πυθιάδα, με την οποία απόκτησε μια κόρη. Μετά το θάνατο της Πυθιάδας, ο Αριστοτέλης παντρεύτηκε ξανά στην Αθήνα την Ερπυλίδα, από την οποία από-κτησε ένα γιο, το Νικόμαχο.
Στην Άσσο ο Αριστοτέλης έμεινε τρία χρόνια (348-345 π.Χ.) και κατόπιν πήγε στη Λέσβο, όπου έμεινε και δίδαξε ως το 342 π.Χ. Εκεί ασχολήθηκε με βιο-λογικές έρευνες και σχεδίασε τα περισσότερα από τα σχετικά του συγγράμματα. Το 342 π.Χ. προσκλήθηκε από το Φίλιππο Β’, βασιλιά της Μακεδονίας, να αναλά-βει την εκπαίδευση του γιου του Αλεξάνδρου, που ήταν τότε δεκατριών ετών. Ο Αριστοτέλης δέχτηκε, πήγε στη Μακεδονία και δίδαξε τον Αλέξανδρο. Στη μακεδο-νική αυλή ο Αριστοτέλης έμεινε περίπου ως το 336 π.Χ., ως τη χρονιά δηλαδή που ο Αλέξανδρος ανέβηκε στο θρόνο της Μακεδονίας. Ο Αριστοτέλης στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, όπου ίδρυσε δική του φιλοσοφική σχολή. Από το ό-νομα της περιοχής, όπου υπήρχε άλσος του Λυκείου Απόλλωνα, η σχολή ονομά-στηκε Λύκειον και λειτούργησε κατά το πρότυπο της Ακαδημίας του Πλάτωνα. Τη διεύθυνση των εργασιών της σχολής αναλάμβαναν οι μαθητές, ένας κάθε δέκα μέ-ρες, ο οποίος καθόριζε τα θέματα που θα εξετάζονταν και ήταν ο υπεύθυνος διευ-θυντής κατά τις συζητήσεις. Το πρωινό μπορούσε να παρακολουθεί τα μαθήματα και το κοινό και οι διδασκαλίες αυτές ονομάζονταν εξωτερικοί λόγοι. Το απόγευμα τα μαθήματα γίνονταν αποκλειστικά για τους μαθητές και οι διδασκαλίες ονομάζο-νταν εσωτερικές. Το περιεχόμενο των μαθημάτων ήταν η εξέταση της φύσης και της πνευματικής ζωής του ανθρώπου. Μαρτυρίες των μαθημάτων αυτών είναι το σύνολο σχεδόν των αριστοτελικών συγγραμμάτων, που είναι γραμμένα σε πεζό λόγο και είναι φανερό πως αποτελούν καταγραφή αυτών που διδάσκονταν στο Λύκειο. Εκτός από τη διεύθυνση της σχολής, ο Αριστοτέλης ασχολήθηκε και με τη συγκρότηση μεγάλης βιβλιοθήκης, πρώτης στο είδος της, που υπήρξε το πρότυπο για τις βιβλιοθήκες Περγάμου και Αλεξάνδρειας, και με τη συγκέντρωση κάθε εί-δους επιστημονικού υλικού.
Τη δραστηριότητα του Αριστοτέλη στην Αθήνα ανέκοψε η αντίδραση της α-ντιμακεδονικής μερίδας. Μόλις έγινε γνωστός ο θάνατος του Μ. Αλεξάνδρου (323 π.Χ.), οι αντιμακεδονίζοντες της Αθήνας κατηγόρησαν τον Αριστοτέλη για ασέβεια. Ο Αριστοτέλης κατάλαβε ότι θα καταδικαζόταν και για να μην τους δώσει την ευ-καιρία, όπως είπε, να αμαρτήσουν για δεύτερη φορά κατά της φιλοσοφίας, εννοώ-ντας με αυτό να μην τους αφήσει να τον καταδικάσουν, όπως το Σωκράτη, απο-σύρθηκε στη Χαλκίδα. Εκεί έμεινε στα κτήματα της μητέρας του μαζί με τη γυναίκα του Ερπυλίδα και τα παιδιά του Πυθιάδα και Νικόμαχο. Σε λιγότερο από ένα έτος από την εγκατάστασή του στη Χαλκίδα, πέθανε. Η σορός του μεταφέρθηκε στα Στάγιρα, όπου τάφηκε με εξαιρετικές τιμές.
Το έργο του. Οι αρχαίοι υπολόγιζαν σε 400 τα συγγράμματα του Αριστοτέλη και σε 400.000 τους στίχους των συγγραμμάτων αυτών. Σήμερα σώζονται 47 ολό-κληρα έργα, αποσπάσματα από διάφορα άλλα και 143 τίτλοι έργων. Από τα ολό-κληρα έργα που διασώζονται δεν είναι όλα γνήσια.
Τα αριστοτελικά συγγράμματα κατέταξε και εξέδωσε φιλολογικά ο περιπα-τητικός φιλόσοφος Ανδρόνικος ο Ρόδιος γύρω στο 60 π.Χ. στη Ρώμη. Τα συγ-γράμματα που σώζονται σήμερα κατατάσσονται σε ομάδες και είναι τα εξής:
1. Λογικά συγγράμματα: α) «Κατηγορίαι». Εξετάζονται οι κατηγορίες που αποδίδονται στα όντα. β) «Περί ερμηνείας». Εξετάζεται η κρίση. γ) «Αναλυτικά πρότερα», σε δύο βιβλία. Εξετάζονται οι συλλογισμοί. δ) «Αναλυτικά ύστερα», σε δύο βιβλία. Εξετάζονται οι αποδείξεις. ε) «Τοπικά», σε οχτώ βιβλία. Εξετάζονται οι συλλογισμοί που στηρίζονται όχι σε αναγκαίες, αλλά σε πιθανές αποδείξεις. στ) «Σοφιστικοί έλεγχοι». Εξετάζονται τα σοφίσματα και οι λογικές μέθοδοι των σοφι-στών.
2. Φυσικά συγγράμματα. Εξετάζεται η φύση γενικά στα ακόλουθα: α) «Φυ-σική ακρόασις ή φυσικά», σε οχτώ βιβλία. β) «Περί ουρανού», σε τέσσερα βιβλία. γ) «Περί γενέσεως και φθοράς», σε δύο βιβλία. δ) «Περί μετεώρων», σε τέσσερα βιβλία. ε) «Ιστορίαι περί ζώων», σε τέσσερα βιβλία. στ) «Περί ζώων μορίων», σε τέσσερα βιβλία. ζ) «Περί ζώων πορείας και περί ζώων κινήσεως», σε πέντε βιβλία.
Στα φυσικά συγγράμματα ανήκουν και τα ψυχολογικά, τα οποία είναι τα ε-ξής: α) «Περί ψυχής», σε τρία βιβλία. β) Τα «Μικρά φυσικά», γενικότερος τίτλος συγγραμμάτων, στα οποία ανήκουν τα «Περί αισθήσεως και αισθητών», «Περί μνήμης και αναμνήσεως», «Περί ύπνου και εγρηγόρσεως», «Περί ενυπνίων», «Περί μαντικής της εν ύπνοις», «Περί μακροβιότητος και βραχυβιότητος», «Περί ζωής και θανάτου», «Περί αναπνοής» και το «Περί πνεύματος», που είναι ψευδε-πίγραφο.
3. Συγγράμματα πρώτης φιλοσοφίας. Τα «Μεταφυσικά», σε δεκατέσσερα βιβλία. Αναφέρονται στην οντολογία, την οποία ο Αριστοτέλης ονόμαζε πρώτη φι-λοσοφία.
4. Ποικίλα συγγράμματα. «Τα πολιτικά», σε οχτώ βιβλία. Εξετάζονται τα πολιτεύματα 158 πολιτειών, ελληνικών και βαρβαρικών. Από το σύγγραμμα αυτό σώθηκε μόνο ένα απόσπασμα, που περιλαμβάνει την «Αθηναίων Πολιτεία», δη-λαδή την ιστορία του αθηναϊκού πολιτεύματος.
5. Ηθικά συγγράμματα: α) «Ηθικά Νικομάχεια», σε δέκα βιβλία, β) «Ηθικά Ευδήμεια», σε δύο βιβλία. γ) «Μεγάλα Ηθικά», σε δύο βιβλία.
6. Ποιητικά συγγράμματα: α) «Ρητορική», σε τρία βιβλία. β) «Ποιητική». Σώζεται ένα βιβλίο.
Η φιλοσοφία του Αριστοτέλη. Η γνώση, για τον Αριστοτέλη, προϋποθέτει σχηματισμό εννοιών, με την αναγωγή του μερικού στο γενικό. Οι ιδέες («είδη») δεν αποτελούν έναν ξεχωριστό κόσμο, έξω από τον αισθητό κόσμο, όπως παραδέχε-ται ο Πλάτωνας, αλλά βρίσκονται μέσα στα αισθητά και αποτελούν την ουσία τους. Ο ανθρώπινος νους τις καταλαβαίνει με την αφαίρεση.
Σε κάθε ον υπάρχει η ύλη και το είδος αδιάσπαστα ενωμένα. Η ύλη είναι μόνο η δυνατότητα του πράγματος, η οποία μεταβάλλεται σε πραγματικότητα με το είδος, δηλαδή την ενέργεια, τη δύναμη, την ενδελέχεια. Το είδος (ιδέα) είναι ο τελικός σκοπός του κάθε όντος, η ψυχή του όντος. Η μετάβαση από την ύλη στο είδος, δηλαδή από τη δυνατότητα στην πραγματικότητα, γίνεται με την κίνηση που υπάρχει σε κάθε ον, στην ενδελέχεια. Το είδος, η ψυχή του κάθε όντος, είναι δια-φορετικό στα διάφορα όντα. Στα ζώα και στα φυτά π.χ. παρουσιάζεται ως θρέψη, κίνηση, αίσθηση και είναι αχώριστη από την ύλη του όντος. Στον άνθρωπο όμως, που η ψυχή παρουσιάζεται, εκτός από τα άλλα, και ως νους, είναι συνδεμένη με την ύλη, αλλά όχι και θνητή, όπως εκείνη. Είναι αθάνατη και συνδετικός κρίκος του ανθρώπου με το θεό. Και θεός για τον Αριστοτέλη είναι ένα είδος χωρίς ύλη, είναι η αρχή της κίνησης, η αρχή των όντων και ο τελικός τους σκοπός.
Ηθική. Η σωστή, η λογική ενέργεια κάθε ανθρώπινου όντος στη ζωή είναι η αρετή, που οδηγεί στην ευδαιμονία, τον υπέρτατο σκοπό του ανθρώπου. Τα διά-φορα αγαθά, ο πλούτος, η δύναμη, η υγεία, είναι απλώς τα μέσα για τη σωστή ε-νέργεια και όχι ο καθαυτό σκοπός. Τα διάφορα κακά, η φτώχεια, η δυστυχία, η αρ-ρώστια, ελαττώνουν απλώς τα μέσα για τη σωστή ενέργεια. Η σωστή αυτή ενέρ-γεια, η αρετή, βρίσκεται στη μεσότητα, στη μέση δηλαδή ανάμεσα στην υπερβολή και την έλλειψη. Την εύρεση της σωστής μεσότητας την πετυχαίνει η φρόνηση του ανθρώπου. Γι’ αυτό και ο φρόνιμος άνθρωπος είναι και ενάρετος και αφού η αρετή φέρνει την ευδαιμονία, είναι και «ευδαίμων», ευτυχής.
Πολιτική. Αντίθετα με τον Πλάτωνα, ο οποίος προσπαθεί να δημιουργήσει την «ιδεώδη πολιτεία», ο Αριστοτέλης εξετάζει όλα τα είδη των πολιτευμάτων και διδάσκει ότι ο βασικός, ο ουσιαστικός σκοπός κάθε πολιτείας θα πρέπει να είναι η δημιουργία ενάρετων πολιτών, πράγμα που θα επιτευχθεί με την κατάλληλη αγω-γή. Και αφού η αρετή είναι πραγματική ευδαιμονία, η κάθε πολιτεία μπορεί να γίνει ιδεώδης.
Τέχνη. Κατά τον Αριστοτέλη η τέχνη έχει σκοπό: α) να ξεπερνά τη φύση και β) να τη μιμείται. Η μίμηση όμως πρέπει να αποδίδει τον εσωτερικό κόσμο της φύ-σης, ο οποίος υπακούει σε νόμους καθολικούς. Για παράδειγμα, η ποίηση δεν α-ναφέρεται στα γεγονότα, όπως η ιστορία, αλλά έχει δικό της τρόπο που είναι φιλο-σοφικότερος και σπουδαιότερος από την ιστορία.

ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΣΕ ΜΥΘΟΛΟΓΙΕΣ ΑΛΛΩΝ ΚΡΑΤΩΝ

Η διδασκαλία και η συμβολολογία των τεσσάρων στοιχείων είναι κάτι που μέχρι πριν από λίγο καιρό προκαλούσε γέλιο και ειρωνικά σχόλια στους ερευνητές. Καθώς ο ορθολογισμός είχε ποτίσει το μυαλό των περισσοτέρων ανθρώπων δεν μπορούσαν να αντιληφθούν την αξία μιας συμβολολογίας ξένης προς την λογική του 19ου και του 20ου αιώνα.
Αλληγορίες και συμβολισμούς για τα 4 στοιχεία συναντάμε σε πάρα πολ-λούς πολιτισμούς σε ολόκληρη τη γη. Οι πρώτοι ερευνητές που συγκέντρωσαν και κατέγραψαν τους μύθους των λαών αυτών, δεν κατάφεραν να υποψιαστούν το βαθύτερο νόημά τους. Αντίθετα ειπώθηκε ότι επρόκειτο για απλοϊκές δοξασίες των λαών που σηματοδοτούσαν την παιδική φάση της ανθρωπότητας. Έτσι κανείς ε-κτός από τους Εσωτεριστές δεν τους μελέτησε όπως έπρεπε.
Τα τελευταία όμως χρόνια αυτή η οπτική άλλαξε. Ερευνητές όπως ο M. Eliade, ο G.Durand και άλλοι απέδειξαν; ότι οι «απλοϊκές δοξασίες» ήταν βαθύτα-τες φιλοσοφίες και θεωρήσεις λαμπρών πολιτισμών για τη ζωή, το θάνατο, τον άν-θρωπο, τον κόσμο και όλα τα βαθιά ερωτήματα που μας απασχολούν. Αλλά και πριν από αυτούς, μεγάλοι επιστήμονες του 20ου αιώνα, διατυπώνοντας τις πρω-τοποριακές τους θεωρίες και ψάχνοντας σύμβολα για να τις απεικονίσουν, «έπε-σαν» πάνω στους αρχαίους σοφούς.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Ν.Bohr που για να απεικονίσει τη θεωρία της Κβαντομηχανικής, χρησιμοποίησε το πανάρχαιο σύμβολο του Γιν-Γιάνγκ. Ένα άλ-λο παράδειγμα είναι οι Προσωκρατικοί φιλόσοφοι, οι οποίοι στις αρχές του αιώνα θεωρούνταν επιστήμονες με υπερβολικά παιδική, απλοϊκή και ρηχή σκέψη. Με τις νέες ανακαλύψεις της επιστήμης όμως σιγά-σιγά οι σύγχρονοι επιστήμονες διαπί-στωσαν (και διαπιστώνουν ακόμη) ότι αυτά που άρχιζαν να ανακαλύπτουν για το σύμπαν, οι Προσωκρατικοί φιλόσοφοι τα είχαν διατυπώσει πολύ πιο κατανοητά και ολοκληρωμένα 2.500 χρόνια πριν!!! Ίσως δίκαια ο 20ος αιώνας ονομάστηκε από μερικούς «ο αιώνας των Προσωκρατικών» αφού ουσιαστικά οι διδασκαλίες τους άρχισαν να κατανοούνται ξανά μετά από τόσους αιώνες.
Η διδασκαλία και η θεωρία των 4 στοιχείων είναι μια απεικόνιση των κατα-στάσεων που μπορεί να υπάρξει η Ύλη. Σαν ύλη δεν εννοούμε την φυσική ύλη που βλέπουμε και που δίνει μορφή και υπόσταση σε όλα τα πράγματα, αλλά την πηγή αυτής. Όπως ξέρουμε η ύλη είναι μια συμπυκνωμένη μορφή ενέργειας. Ο Εσωτερισμός διδάσκει ότι συνολικά υπάρχουν 7 είδη ενέργειας, η μία πιο λεπτή από την άλλη και η χονδροειδέστερη μορφή(αυτή που δονεί σε χαμηλότερη συ-χνότητα) είναι η φυσική ύλη. Τα 4 πρώτα είδη ενέργειας (επίπεδα δόνησης) που είναι και τα μόνα που μπορεί να χρησιμοποιήσει ο άνθρωπος είναι η Νοητική , η Ψυχική, η Ενεργειακή; και η Αντικειμενική. Το 5ο επίπεδο ενέργειας το αιθερικό, μόλις τώρα αρχίζει να γίνεται αντιληπτό ενώ τα δύο ανώτερα ξεφεύγουν αρκετά από την ανθρώπινη αντίληψη στην παρούσα φάση.
Τα 4 λοιπόν είδη ενέργειας που αντιλαμβανόμαστε, ήταν γνωστά στους αρ-χαίους πολιτισμούς και συμβολίστηκαν με τα 4 γνωστά στοιχεία. Κάθε πολιτισμός και εποχή έδωσε ιδιαίτερη σημασία σε ένα η περισσότερα από αυτά, αναγάγοντάς το σε κυρίαρχο στοιχείο.

ΝΕΡΟ:
Το νερό είναι η πρωταρχική και ανεξάντλητη πηγή ενέργειας. Χαρακτηρίζε-ται από μια δυναμικότητα και μεταβλητότητα. Εξασφαλίζει μακροζωία, δύναμη, ε-νέργεια και καλή υγεία. Η θεραπευτικές τους ικανότητες θεωρούνται -στις Βέδες- θαυματουργές. Είναι σύμβολο εξαγνισμού. Το βάπτισμα στο Χριστιανισμό, συμβο-λίζει την εξωτερική και εσωτερική καθαριότητα, την απαλλαγή από κάθε τι μολυ-σμένο. Ταυτόχρονα το πέρασμα μέσα από το νερό συμβολίζει την αναγέννηση, τη νέα αρχή και τη νέα ζωή. Ο Χριστός βαπτίζεται για να δεχθεί το Άγιο Πνεύμα, ενώ η Θέτις βαπτίζει τον Αχιλλέα για να τον κάνει αθάνατο. Ακόμη η βύθιση του σταυ-ρού και η ανάδυσή του συμβολίζει την ανανέωση και ενδυνάμωση της λειτουργίας του. Αντίστοιχα στις 27 Μαρτίου γινόταν το λουτρό σε ποτάμι της Φρυγικής μητέ-ρας, Κυβέλης.
Η λέξη κλειδί για το νερό είναι Ρυθμός και Περιοδικότητα. Και αυτό γιατί το νερό ανακυκλώνει συνεχώς την ενέργεια. Αρκετές είναι οι μορφές που αναδύονται από το νερό (π.χ. Αφροδίτη), αλλά και από την άλλη μεριά είναι σε θέση να κατα-λύσει και να καταστρέψει κάθε μορφή ζωής. Ο μύθος του κατακλυσμού, υπάρχει σε όλες τις μυθολογίες: Έλληνες, Εβραίοι, Χριστιανοί, Ινδοί, Σουμέριοι, Ιρανοί, Ασ-συροβαβυλώνιοι μιλάνε για έναν (ή περισσότερους) κατακλυσμούς που κατέστρε-ψαν κάθε μορφή ζωής πάνω στη γη. Μέσα στο νερό ενυπάρχουν όλες οι μορφές εν δυνάμει και κάποια στιγμή παίρνουν υλική μορφή.
Η βροχή είναι για πολλούς λαούς το ουράνιο σπέρμα που γονιμοποιεί τη γη και την κάνει να βλασταίνει. Οι Ινδιάνοι Πίμα του Μεξικού μιλούν για μια πολύ ό-μορφη γυναίκα (τη μητέρα-Γη) που γονιμοποιήθηκε από μια σταγόνα που έπεσε από ένα σύννεφο.
Από τους προσωκρατικούς φιλοσόφους ο Αναξιμένης είναι αυτός που θεω-ρεί σαν την πηγή του κόσμου το νερό. Θεωρεί ότι όλα τα όντα και πράγματα υλικά ή μη είναι συμπυκνώσεις-φάσεις του πρωταρχικού ύδατος. Φυσικά δεν εννοεί το φυσικό νερό αλλά μια κατάσταση της φύσης, μια μορφή ενέργειας.
Στην Αιγυπτιακή μυθολογία, ο Κνεπ, ο αιώνιος κρυμμένος Θεός παριστάνε-ται με ένα φίδι που βγάζει το κεφάλι του έξω από το νερό. Στις Βόρειες ευρωπαϊκές χώρες το σύμπαν δημιουργήθηκε από το νερό. Επίσης ο Μωυσής διδάσκει πως μόνο η γη και το νερό μπορούν να γεννήσουν μια ζώσα ψυχή. Οι Ινδουιστές πι-στεύουν ότι ο Μπράχμα έφτιαξε τον πρώτο άνθρωπο από γη, νερό και αέρα (φυ-σικό, ενεργειακό και συναισθηματικό σώμα). Το πυρ (νους) αποκτήθηκε από τον άνθρωπο αργότερα.
Στους προσωκρατικούς ο Θαλής ονομάζει την πρωταρχική και αρχέγονη ύλη «τα Ύδατα του Διαστήματος». Δίδασκε ότι όλα τα πράγματα προήλθαν από το πρωταρχικό αυτό νερό.

ΑΕΡΑΣ :
Ο αέρας συμβολίζει την ψυχή. Το μεγαλύτερο χαρακτηριστικό του είναι η μεταβλητότητά του και η έλλειψη σταθερότητάς του. Για το Πλάτωνα η ψυχή, δη-λαδή το αστρικό σώμα είναι το κλειδί για να κυριαρχήσει στον άνθρωπο η λογική. Ο Αναξιμένης τονίζει ότι όλα προήλθαν από τον αέρα, τη θεία πνοή που έδωσε ζωή στα πάντα και εμψυχώνει τα πάντα. «και τα πάντα παράγονται από ένα είδος πύκνωσης και πάλι αραίωσης του αέρα. Πράγματι η κίνηση υπάρχει ανέκαθεν.» Για τον Αναξιμένη αέρας και πνεύμα είναι δύο ταυτόσημοι όροι.
Στην αρχαία Ελλάδα ο θεός των ανέμων, είναι ο Αίολος, ο οποίος όμως δεν κατέχει μια θέση στο δωδεκάθεο. Αντίθετα στην Ινδία ο Ίντρα είναι ένας από τους μεγαλύτερους Θεούς , Θεός Πολεμιστής. Επίσης και ο Βαγιού είναι θεότητα του αέρα. Ο αέρας συμβολίζει την ορμή την ώθηση την τόλμη και γι΄ αυτό ταιριάζει πε-ρισσότερο σε πολεμιστές. Είναι αυτός που μπορεί να εμποδίσει την πορεία κά-ποιου ή να την επιταχύνει γι’ αυτό πριν από τα ταξίδια τους οι αρχαίοι λαοί έκαναν θυσίες σε Θεότητες του ανέμου. Ο έλεγχος των ανέμων απαιτεί σιδερένια θέληση και πειθαρχία: Ο Οδυσσέας δεν καταφέρνει να ελέγξει τα συναισθήματα ανέμους και αυτό τον ξαναφέρνει πίσω στην αρχή.
Στην αρχαία Ελλάδα επίσης ο σύμβολο του αέρα είναι και ο Δίας αφού είναι ο θεός που είναι παντού και επιβλέπει τα πάντα.
Κατά τους ομηρικούς χρόνους, οι Τρώες πρόσφεραν στον θεό Σκάμανδρο άλογα και ταύρους, που τα ρίχνανε ζωντανά μέσα στα νερά. Μεγάλοι ποταμοί στην Ασία, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στους ασιατικούς θρύλους, μαρτυρώντας τον θρησκευτικό σεβασμό που ενέπνεαν στους κατοίκους των περιοχών αυτών. Οι έλ-ληνες απέδιδαν τον ίδιο θεϊκό χαρακτήρα σε πολλούς μεγάλους ξένους ποταμούς, όπως ο Νείλος, ο Φάσις, ο Ίστρος, ο Ηριδανός, που στις όχθες τους τους είχε σπρώξει το πνεύμα της περιπέτειας, ή που τα ονόματα τους είχαν φτάσει ως αυ-τούς, χάρη στις εμπορικές τους σχέσεις.
Τέλος, στις κατά τόπους και λαούς δοξασίες, αναφέρονται θεότητες που εί-χαν ανάλογη σχέση με αυτή των της Ελληνικής Μυθολογίας, Θεοτήτων (Βαβυλώ-νιοι, Φοίνικες, Ίνκας, Αζτέκοι, Αιγύπτιοι, Ρωμαίοι, Βίκινγκς, Κινέζοι, Ινδιάνοι, είναι μερικοί από τους λαούς που είχαν αναφορές σε αντίστοιχες θεότητες).

ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΠΙΟ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ

Η αυτονόητη σημασία που έχει το νερό για την ίδια τη ζωή του ανθρώπου, φυσικό ήταν να δημιουργήσει πολλές δοξασίες και εθιμικές ενέργειες γύρω από αυτό, ιδίως στη σκέψη και τη φαντασία ομάδων που βρίσκονταν ακόμα σε ένα προεπιστημονικό στάδιο.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το αμίλητο (ή βουβό, άλαλο) νερό και το αθάνατο.
Αμίλητο είναι το νερό που μεταφέρεται από την πηγή του με απόλυτη σιγή, προφανώς για να μην ενοχληθεί το στοιχείο, το οποίο, όπως πιστεύεται, ενοικεί στην πηγή και έτσι να διατεθεί ευνοϊκά σε όποιον θα χρησιμοποιήσει το νερό. Την Πρωτοχρονιά ήταν παλιότερα διαδομένη η συνήθεια, ιδίως στον αγροτικό χώρο, να φέρνουν αμίλητο νερό νωρίς το πρωί στο σπίτι, αφού είχαν αφήσει προηγουμέ-νως στην πηγή ξερούς καρπούς και γλυκίσματα, ως προσφορά σε αυτήν. Στη συ-νέχεια έριχναν το νερό αυτό μέσα στο σπίτι με την ευχή «όπως τρέχει το νερό, να τρέχουν και τα καλά στο σπίτι».
Το αθάνατο νερό, που φέρνει την αθανασία σε όποιον το πιει, είναι συνηθι-σμένο στοιχείο στα λαϊκά παραμύθια και σε πολλές παραδόσεις. Βάση της αντίλη-ψης αυτής είναι η σημασία που έχει το νερό για τη ζωή και η μαγική γενικά δύναμη που αποδίδουν σ’ αυτό οι άνθρωποι.
Παράλληλη επίσης ιδέα στη λαϊκή παράδοση είναι τα ιαματικά νερά ή ο ιε-ρός χαρακτήρας που αποδίδεται σε διάφορες πηγές αφιερωμένες συνήθως στην αγία Παρασκευή, που θεωρείται θεραπεύτρια των παθήσεων των ματιών. Χαρα-κτηριστική είναι επίσης η επωνυμία της Παναγίας ως Ζωοδόχου Πηγής.
Σύμφωνα με μια παράδοση οι αδερφές του Μεγάλου Αλεξάνδρου ήπιαν το αθάνατο νερό που προοριζόταν γι’ αυτόν και έγιναν αθάνατες. Στα παραμύθια η μεταφορά του αθάνατου νερού είναι συνηθισμένο στοίχημα ή άθλος του ήρωα.
Οι Νύμφες έχουν επιζήσει στη λαϊκή μας παράδοση μέχρι σήμερα· είναι οι γνωστές μας νεράιδες, που ζουν στα βουνά, στις νεραϊδοσπηλιές και τις νεραϊδό-βρυσες.
Λέγονται και Ανεράιδες ή Ανεράδες. Σε διάφορα μέρη της Ελλάδας οι Νε-ράιδες γίνονται Ξωτικά, Αγερικά, Ανεμικές, Ξωνέρια, Κυράδες, Καλομοίρες, Κα-λούδες. Εμφανίζονται στα σπήλαια, στις πηγές, κοντά στα πηγάδια, στα ποτάμια αλλά και στους αγρούς και στα αλώνια. Διακρίνονται επίσης σε τοπικές και ξενικές. Οι τοπικές είναι καλές και προστατεύουν τους συντοπίτες τους, ενώ οι ξενικές είναι επικίνδυνες. Οι όμορφες Νεράιδες με μακριά μαλλιά και λευκά φορέματα είναι κα-λόγνωμες, αν και μπορούν να γίνουν επικίνδυνες. Οι άσχημες και μαυροντυμένες είναι πάντα κακές. Για τους Σαρακατσάνους οι λευκοντυμένες νεράιδες ζουν στις πηγές και τα ρέματα και το σούρουπο μπορεί κανείς να ακούσει τα γέλια τους. Οι μαυροφορεμένες κατοικούν στα σκοτεινά σημεία και τις χαράδρες των βουνών.
Θεωρείται πάντοτε επικίνδυνο να τις συναντήσει κανείς, αφού υπάρχουν ακόμη οι μύθοι για τους "νεραϊδοπαρμένους", όπως ήταν ο Ύλας στην αρχαιότητα. Μόνο οι σαββατογεννημένοι και "αλαφροΐσκιωτοι" μπορούν να τις αντιλαμβάνονται και να τις βλέπουν να χορεύουν.

12. ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Είδαμε σε αυτή την αναδρομή στην Ελληνική Μυθολογία, Ελληνική Ιστορία και Λαϊκές παραδόσεις της χώρας μας (και επιγραμματικά και σε Μυθολογίες άλ-λων κρατών), πώς αντιλαμβάνονταν οι πρόγονοί μας την σύνδεση φυσικών φαι-νομένων, στοιχείων της φύσεως και καταστάσεων της φύσης, με πρόσωπα και μύθους.
Είδαμε επίσης, την σημασία αυτής της διαδικασίας (το να ονοματίζουν αν-θρώπους και μόνο) και το πλήθος των θεών, ημιθέων και επιφανών προσώπων που αφιέρωσαν σε αυτόν τον συσχετισμό.
Σταθήκαμε και επικεντρωθήκαμε στους σχετικά με το νερό και τις τρείς κα-ταστάσεις του, μύθους και προσωπικότητες και αναλύσαμε όπου και όσο ήταν δυ-νατόν αυτούς τους μύθους.
Είδαμε ποιοι επώνυμοι αρχαίοι έλληνες ασχολήθηκαν με την επιστήμη της Μετεωρολογίας και σταθήκαμε στον γνωστότερο από αυτούς, τον Αριστοτέλη.
Με την πεποίθηση ότι το θέμα «Νερό, μύθοι και πραγματικότητα», καλύφθηκε κατά τον βέλτιστο τρόπο και ότι ο γράφων, παρακίνησε, τροφοδότησε τον αναγνώστη, με γνώσεις αλλά και όρεξη για περαιτέρω μάθηση, ειδικά σε ότι αφορά την Ελληνική Ιστορία, τελειώνω την εργασία.

Η ανωτερω παρατεθείσα εργασία, ειναι του γράγοντος και έχει υποβληθει στο Πανεπιστήμιο Βορείου Αιγαίου.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Ομήρου Ιλιάδα
2. Ομήρου Οδύσσεια
3. Ησιόδου Θεογονία
4. Ησιόδου Έργα και Ημέραι
5. Ελληνική Μυθολογία Εκδοτικής Αθηνών
6. Βαρδίκος Κωνσταντίνος : «Εμείς οι Έλληνες».