Η Τεχνολογία στην ελληνική Κοσμογονία/Θεογονία



"Φαίνεται ότι όσο παλαιότερα αναφέρεται κανείς στη μυθική σκέψη, τόσο οι "ερμηνείες" γίνονται χαοτικότερες : Οι αδιαμόρφωτες κοινωνίες εύλογο είναι να παράγουν ασαφείς μύθους, αλλά κι η δική μας άγνοια πολλών απ'τα δεδομένα εκείνων των κοινωνιών, καθιστά την "κατανόηση" των μύθων τους ακόμα δυσχερέστερη. Η περίπτωση της ελληνικής Θεογονίας/Κοσμογονίας δεν αποτελεί εξάιρεση. Παρα ταύτα, φαίνεται ότι και εκεί η ηψηλή θέση της Τεχνολογίας είναι αρκετά σαφής μόνο που, εν απουσία του Ανθρώπου, όλη η σχετική με την Τεχνική εννοιολογία θα προβληθέι στα δημιουργήματά του, δηλαδή στις θεότητες.

α) Μετά το Χάος, η Γαία γεννά με τον Ουρανό τις ακόλουθες σειρές τέκνων, τις οποίες θα μπορούσαμε να τις φαντασθούμε στις κορυφές ενός ισόπλευρου τριγώνου για να έχουμε μια μορφή της "εκδηλωμένης θεότητας" : (1) τους Τιτάνες (κι αναμεσά τους ο τελευταίος και μεγαλύτερος ο Κρόνος), (2) τους Κύκλωπες (μεταλλουργούς θεικών ικανοτήτων, εφευρέτες του κεραυνού) και (3) τους Εκατόγχειρες (θεικά όντα με απίστευτη φυσική σωματική δύναμη).

Είναι φανερό ήδη από την αρχή ότι σε αυτή την μυθική θεία τριάδα, η Τεχνολογία είναι παρούσα μέσα στη θεότητα και παίρνει μια σημαντικότατη (συμπληρωματική των φυσικών δυνάμεων) θέση. Έτσι, η Τεχνοφιλία των Αρχαίων Ελλήνων διαπιστώνεται ακόμα και μέσα στους πρώτους θεογονικούς τους Μύθους.

β)Το κακό με αυτά τα θεία τέκνα είναι που ο φοβερός πατέρας τους ο Ουρανός, κολλημένος καθώς είναι πάνω στη Γαία σε μια πλήρη περίπτυξη, πάνω σε όλο το ανάγλυφό της, δεν αφήνει τα θεϊκά παιδιά του να βγούν στο φως.Κρατιούνται μέσα στα σωθικά της Γαίας γι'αυτό και σύμφωνουν με το επαναστατικό της σχέδιο, του οποίου εκτελεστής θα είναο ο Κρόνος.

Αλλά ακόμα και οι θεϊκές δυνάμεις δεν θα αρκεστούν προς τούτο: Ακόμα και αυτές έχουν ανάγκη από τεχνική συμπλήρωση. Έτσι η Γαία κατασκευάζει μέσα στα σπλάχνα της μιαν "επέκταση" του χεριού του Κρόνου τον οπλίζει με μιαν "άρπην", ένα κοφτερό τεράστιο σιδερένιο δρεπάνι. Ο ευνουχισμός του δυναστευτικού Ουρανού, η προς τα άνω άμεση και οριστική μετάθεσή του και η απελευθέρωση της θείας τριάδας των τέκνων του, θε προκληθούν χάρις σε ένα εργαλείο. Ο Κρόνος τώρα βασιλεύει αλλά η Κοσμογονία απέχει πολύ από το να έχει περατωθεί.

γ) Η τρίτη και τελική της φάση θα αρχίσει όταν και ο Ζεύς με τη σειρά του θα επαναστατήσει κατά του τεκνοβόρου Κρόνου και θα αποβεί τελικώς νικητής της μεγάλης μάχης των θεών συμμαχώντας με τους Κύκλωπες και τους Εκατόγχειρες για να κατατροπώσει τους Τιτάνες. Το αρχέγονο ισόπλευρο τρίγωνο εξελίσσεται (επί το ανθρωπικότερο θα λέγαμε) μόνο κατά τη μία κορυφή του :Τους Τιτάνες τους διαδέχονται οι Κρονίδες Ολύμπιοι θεοί ενώ οι Εκατόγχειρες κι οι Κύκλωπες παραμένουν στη θέση τους. Μ'άλλα λόγια, η εξέλιξη θα συνεχίσει να στηρίζεται στις φυσικές σωματικές δυνάμεις αφενός, και στα τεχνολογικά τους συμπληρώματα αφετέρου.

Ιδίως δε σε αυτά τα τελευταία, μιας και η αποφασιστικότερη καμπή της θεομαχίας θα δοθεί χάρις στον κεραυνό το δώρο των Σιδεράδων Κυκλώπων προς το Δία. Γι'άλλη μια φορά, η Τεχνολογία θα παίξει τον αποφασιστικότερο ρόλο στην ελληνική Κοσμογονία. Τέτοια ήταν φαίνεται ανέκαθεν η Τεχνοφιλία των ελληνικών φύλων...

δ) Μέχρι εδώ, έχει νομίζω με σαφήνεια δειχθέι οτι σε όλες τις τρεις φάσεις της ελληνικής Θεογονίας/Κοσμογονίας, η Τεχνολογία ήταν το θέοθεν ηγιασμένο συμπλήρωμα των φυσικών δυνάμεων το οποίο και έπαιξε πάντοτε τον αποφασιστικότερο ρόλο σε όλες τις εξελίξεις των θεϊκών πραγμάτων.

Τώρα απομένει να δούμε πως παγιώθηκε ο ρόλος αυτός, στην νέα κατάσταση της ολύμπιας βασιλείας: Ο Ζεύς, έχοντας υπόψη τα δύο φοβερά προηγούμενα των προκατώχων του (Ουρανού και Κρόνου) τους οποίους εκθρόνισαν οι γυναίκες τους (όχι με τη δύναμη αλλά με οξυδερκή απινοητικότητα- "μήτιδα" δηλαδή), αποφασίζει να δυναμώσρι ακριβώς αυτή την πλευρά των προσώντων του, και καταπίνει υπό μορφή δρόσου την πρώτη του σύζυγο Μήτιδα, η οποία διαθέτει κατ'εξοχήν επινοητικότητα και ευστροφία.Τώρα ο Ζεύς είναι ανίκητος από κάθε άποψη.Μόνο ένα πρόβλημα δημιουργήθηκε, διότι η Μήτις ήταν έγκυος στην Αθηνά και η Αθηνά κυοφορείται τώρα μέσα στο σώμα του Δία: Καταφέυγει στο κεφάλι του θεού, το κεφάλι πρήζεται, πονάει αφόρητα και ο Ζεύς προσφέυγει στις υπηρεσίες του Ηφάιστου και του Προμηθέως για να του ανοίξοθν το καφέλι και να αναφανεί πάνοπλη και πάνσοφη η Αθηνά.Σ'αυτό ακριβώς το σημείο νομίζω ότι ο Ζεύς προσυπογράφει γι'άλλη μια φορά την Τεχνοφιλία του και την εξελίσσει: Η "εμπειρική τεχνική" του Ηφαίστου θα ολοκληρωθέι με την "εντεχνον σοφίαν" της Αθηνάς για να δωρηθούν σε λίγο αμφότερες προς το νέο ανθρώπινο γένος, με τη μεσολάβηση του προς τούτου κληθέντος Προμηθέως.


Ο δαιδαλώδης Δαίδαλος


Στον ίδιο γενικό κύκλο "άνθρωπος-τεχνολογία-θεός-τεχνολογία-άνθρωπος", θεωρώ τώρα οτι η περί τον Δάιδαλον μυθολογία οφείλει να λάβει μια θέση σημαντική. Μια θλεση συνέχειας: Μετά τους "κοσμογονικούς" μύθους τους οποίους επισκεφθήκαμε στην προηγούμενη ενότητα ήρθε τώρα η ώρα ενός θρύλου "ανθρωπικού".

α)Και πρώτα, δύο λόγια για το λεξιλογικό παρελθόν του ανθρωπωνυμίου "Δάιδαλος". Τα δάιδαλα λοιπόν εμφανίζονται στην ελληνική γραμματεία ως αντικείμενο κυρίως των ρημάτων "κατασκευάζω" και "σφυρηλατώ". Ενώ τα δαιδάλεα αφορούν κάθε είδους αμυντικό εξοπλισμό, οικοσκευή και κοσμήματα.Το περιβάλλον χρήσεως των όρων αυτών είναι ποικίλα υλικά (μέταλλα κυρίως και ξύλο) και τεχνικά εργαλεία (αλλά και "τεχνάσματα"), ενώ οι κατηγορίες των σχετικών με τα δαίδαλα αντικειμένων είναι τροχοφόρα άρματα. πλοία, κρατήρες, ασπίδες, αγάλματα κ.α.

Κοντολογής, ολόκληρη η Τεχνολογία εκφράζεται και σθγκεντρώνεται στο όνομα Δάιδαλος, τα προσωπικά έργα του οποίου κατά τον μύθο καλύπτουν οράγματι μιαν ευρύτατη ποικιλία τεχνημάτων. Ήταν δε ένας μύθος επίμονος, προγενέστερος ίσως των ομηρικών επών-μέχρι και τους ρωμαϊκούς χρόνους.

β)Τώρα, για τα ενδιαφέροντα αυτής εδώ της ανακοίνωσης, ας παρακολουθήσουμε και το γενεαλογικό δέντρο του δαιδάλου. Θα υπενθυμίσουμε το εκ θεού γάνος των Μητιονίδων, όπως άλλωστε και το γένος των Κεκροπιδών- το βασιλικό γένος των Αθηνών (εξ'ου και η εξαδελφωσύνη Δαιδάλου και Θησέως). Έτσι και ο Σωκράτης, ως απόγονος του Δαιδάλου, άνηγε την καταγωγή του στον Ήφαιστο και στην Αθηνά, ανήκε άλλωστε στον δήμο των Δαιδαλιδών.

Λοιπόν, και οι δύο εκδοχές των ονομάτων των γονέων του Δαιδάλου υποδηλώνουν τη σχέση του ηρώος με την πάνσεπτη θεά Μήτιδα την παλαιά σύζυγο του Διός και ουσιαστικά μητέρα της Αθηνάς:

(1)Πατέρας ο Μητίων (γιός του Ερεχθέως) μητάρα η Ιφιόνη: Η πολυμήχανη ευφυϊα του Μηχανικού (εκ πατρός) συνδυάζεται με το ισχυρό πνέυμα (εκ μητρός). Τέεοια φαίνεται να ήταν η αντίληψη των Ελλήνων για την Τεχνολογία-κι αφήστε τι έλεγαν οι αριστοκρατικότεροι συγγραφείς τους...

(2)Πατέρας ο Ευπάλαμος (ο δεξιοτέχνης), μητέρα η Μητιάδουσα ή η Φρασιμήδη' η σχετιζόμενη δλδ με την μήτιν ή η στοχαζόμενη ένα σχέδιον! Γι'άλλη μία, η οξυδερκής απινοητικότητα συνιατά το σημασιολογικό υπόβαθρο της προγονικής ονοματολογίας του Δαιδάλου. Ενδυναμώνεται επομένως η άποψη ότι η δαιδαλική αρχαία Τεχνολογία, εκ Γαίας και Μήτιδος είλκεν την καταγωγήν- πολύ δε περισσότερο που μια Δαιδάλη αναφέρεται και ως μητέρα της ίδιας της Μίτιδος!

Με μια τέτοια, λοιπόν, εμμόνως θεϊκή καταγωγή, ο Δαίδαλος (προσωποποίηση της αρχαίας ελληνικής Τεχνολογίας) επιβεβαιώνει γι'άλλη μια φορά τη θεμελιώδη σημασία την οποία απέδιδαν οι αρχαίοι Έλληνες στην Τεχνολογία ως συστατικού του Πολιτισμού τους. 'Αλλωστε θα ακολουθήσει η συνεχής προστασία της αρχαίας Τεχνολογίας και από την Αθηνά και από τον Ήφαιστο, επί δύο χιλιάδες χρόνια.

Μια ουσιαστικότερη ανάγνωση του Προμηθεϊκού Μύθου

Μέχρι τώρα η συνοπτική μας ανάλυση υπέδειξε την εκ θεών προέλευση της Τεχνολογίας στο πλάισιο της αρχαίας ελληνικής θρησκείας. Στον Προμηθεϊκό όμως μύθο, θα βρόυμε μιαν ευθύτερη περιγραφή των προθέσεων της θεότητας να δωρήσει στους ανθρώπους την Τεχνολογία.

Πιθανότατα, η Πρωταγορική έκδοση του Προμηθεϊκού Μύθου εκφράζει και μια σημαντική εξέλιξη των αντιλήψεων των Ελλήνων περι θεών και ανθρώπων.Δεν βρισκόμαστε πια στο χονδροειδές παίγνιον ανάμεσα στο Δία και στον (προς τούτο προσκεκλημένον) Προμηθέα, οι οποίοι προσδιορίζουν τη μοίρα των ανθρώπωνμέσω διαδοχικών τεχνασμάτων, όπως ο έντεχνος διαμερισμός του σφαγίου ή η απόκρυψη του πυρός στην ψίχα της μελιάς.

Στον Πρωταγόρα, αντιθέτως, έχουμε να κάνουμε με μια σειρά γεγονότων, εκπλησσούσας (για Μύθο) λογικότητας. Ο Προνηθεύς, νόμιμος συνεργός της Δημιουργίας και στην παρούσα έκδοση του Μύθου, κάνει μια κριτική παρατήρηση επί του αποτελέσματος της πρώτης δημιουργίας του Ανθρώπου: "Προμηθεύς όρα τον άνθρωπον γυμνόν τε και ανυπόδητον και άστρωτον και άοπλον". Διαπιστώνει δλδ την Ανάγκη- μητέρα πάσης Τεχνολογίας. Και πως ανταποκρίνεται στην αποθετική αυτή διαπίστωση; Ως συνεργός της Δημιουργίας "κλέπτει την έντεχνον σοφία συν πυρί"- βολεύει δλδ τα πράγματα, με μια διόρθωση της 1ης Δημιουργίας, προσφέροντας την ΤΕΧΝΙΓΝΩΣΙΑ και την ΕΝΕΡΓΕΙΑ. Εδώ είναι εμφανέστατη η μυθοθρησκευτική προβολή της γνωστής "συμπληρωματικότητας της Τεχνολογίας προς τη Φύση". Και, πράγματι, "εκ τούτου ευπορία ανθρώπω του βίου γίγνεται"-η Επιβίωση επιτεύχθηκε!

Ακολουθούν όμως μέγιστης κοινωνιολογικής σημασίας παρεπόμενα: Χάρις στην Τεχνολογία και την εξ αυτής Ευπορία, οι άνθρωποι "εζήτουν αθροίζεσθαι και σώζεσθαι κτίζοντες πόλεις"- ο Πολι-τισμός είχε αρχίσει με όλες φευ τις παρενέργειές του: "Ηδίκουν δ'αλλήλους, ώστε πάλιν σκεδανύμενοι διεφθείροντο". Ιδού λοιπόν η Πόλις ως "Δένδρον της Γνώσεως του Καλού και του Κακού", ως Ιχνηλάτης του Ήθους.

Τότε, ο Ζεύς, μπροστά στη 2η αυτή αστοχία της Δημιουργίας, αναλαμβάνει αυτοπροσώπως τη διόρθωση, συμπληρώνοντας τη Δημιουργία του Ανθρώπου και μ'ένα άλλο συστατικό, (του οποίου η αναγκαιότητα αποκαλύφθηκε μετά τις εν Τεχνολογία συνέπειες): "Ζεύς Ερμήν πέμπει, άγοντα εις ανθρώπους Αιδώ τε και Δίκην".

Είναι, νομίζω, άξιον πολλής προσοχής ότι μετά την εν Πόλη εκδήλωση της ανθρώπινης Ανηθικότητας, οι άνθρωποι φέυγουν μεν από τον "Παράδεισο" χωρίς όμως την παρέμβαση του θείου. Απεναντίας, ο θεός (αντί "τιμωρίας") έρχεται να αποδώσει σε δικιά του παράληψη το Κακό και προσφέρει τη θεραπέια της αξιολογίας. Ενώ, λοιπόν, οι πρώτες σκηνές της Δημιουργίας μοιάζουν με εκείνες της εβραϊκής παράδοσης, η τελική θέση ενός έλληνος-θεού φαίνεται να είναι ανθρωπικότερη. Πολύ δε περισσότερο που στο (αφελές) ερώτημα του ερμού "σε ποιούς να δώσω αυτά τα νέα αγαθά;", ο Πατήρ απαντά (όχι χωρίς έναν ελαφρώς επιτιμητικόν τόνο) "επί πάντας' ου γαρ αν γένοιτο πόλεις ει ολίγοι αυτών μετέχοιεν"- ένα πρόωρο μάθημα Δημοκρατίας, ίσως.



Πηγή: Περιοδικό "Αρχαιολογία & Τέχνες"

Σκυρόδεμα (τσιμέντο) του 1000 π.Χ. ίδιας ποιότητος με το σημερινό και αδιαπέραστο από την ραδιενέργεια.



Έχει καλλιεργηθεί η άποψη ότι οι τεχνολογικές γνώσεις των αρχαίων Ελλήνων ήταν ελάχιστες και υπολείποντο κατά πολύ των επιστημονικών τους θεωριών. Όμως ένα πλήθος ιστορικών μαρτυριών, που συστηματικά αποσιωπώνται, καταδεικνύουν το εντελώς αντίθετο. Ακόμη και κάποια διασωθέντα μνημεία της αρχαιότητας παρουσιάζουν ως προς την τεχνολογία τους και τις ιδιότητές τους εκπληκτικά επίπεδα γνώσεως, που είναι γνωστά σε λίγους ερευνητές σήμερα. Παράδειγμα αποτελούν οι αποδείξεις για την επιστήμη της Χημείας, ένα γνωστικό κλάδο του αρχαίου Ελληνικού πολιτισμού με τεχνολογικές εφαρμογές που δεν υπολείποντο σε τίποτε των σημερινών, κλάδο που εν τούτοις είναι λησμονημένος από το διεθνές ακαδημαϊκό κατεστημένο. Ο Ιωάννης Τσαγκάρης, καθηγητής της Χημείας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, είναι απ’ τους ελάχιστους ερευνητές , που εδώ και χρόνια προσπαθεί να ανασύρει απ’ την ιστορία την θαμμένη γνώση των προγόνων μας. Ακολουθεί η συνέντευξη που παραχώρησε ο καθηγητής κ. Τσαγκάρης στο περιοδικό “Δαυλός” που φωτίζει άγνωστες πτυχές της Χημικής επιστήμης στην αρχαία Ελλάδα, καθώς και η συνέντευξη του κ. Ευσταθιάδη του μηχανικού που έκανε την μελέτη του αρχαίου σκυροδέματος.


Τσιμέντο καλύτερο από το σημερινό στην αρχαία Ρόδο

ΕΡΩΤΗΣΗ: Κύριε Τσαγκάρη, ελάχιστα γνωρίζουμε σήμερα για τις Χημικές γνώσεις των αρχαίων Ελλήνων. Ποια είναι η κυρίαρχη άποψη που προβάλλεται σχετικά με την γέννηση αυτής της επιστήμης;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Οι περισσότεροι και σήμερα δέχονται, ότι η Χημεία έχει τις ρίζες της στην Αίγυπτο, που διέσωσαν οι Άραβες αλχημιστές και κατόπιν οι αλχημιστές του Μεσαίωνα. Η Ελληνική συμβολή δεν ήταν καθόλου γνωστή παλαιότερα, αλλά και σήμερα δεν προβάλλεται επαρκώς. Εκείνος που ανέδειξε την καταλυτική συνεισφορά των Ελλήνων στην γένεση αυτής της επιστήμης ήταν ο Γάλος χημικός Marcelin Berthelot γύρω στα 1888. Ο Μπερτελώ μελέτησε αρχαία και μεσαιωνικά κείμενα καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι οι χημικές γνώσεις των αρχαίων Ελλήνων ήταν μεγάλες και πέρασαν στην Αλεξάνδρεια της Ελληνιστικής εποχής. Στην Ελλάδα συνεχιστής των απόψεων του Μπερτελώ και πρωτεργάτης της ανάδειξης της Ελλάδος ήταν ο Μιχαήλ Στεφανίδης από την Λέσβο, καθηγητής της Ιστορίας των Φυσικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Πέρα από τις ιστορικές πηγές, που ερεύνησαν αυτοί οι δύο επιστήμονες, υπάρχουν αρχαιολογικά κατάλοιπα, που να καταδεικνύουν ένα μέρος της γνώσης αυτής;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Βεβαίως. Για παράδειγμα στην Ρόδο ήκμασε η πόλη Κάμιρος, απ’ τους Ομηρικούς χρόνους μέχρι το 400 π.Χ. , όταν ο μεγάλος αρχιτέκτονας και πολεοδόμος Ιππόδαμος έκτισε την πόλη της Ρόδου και η Κάμιρος παρήκμασε.

Στην ακρόπολη λοιπόν της Καμίρου σώζεται σήμερα κτίσμα μιας μεγάλης δεξαμενής από μπετόν, χωρητικότητας 600 κυβικών μέτρων που χρονολογείται γύρω στο 500 π.Χ. Είναι πράγματι από μπετόν με προδιαγραφές, σύσταση, ποιότητα, ποιοτική αντοχή και ελαστικότητα όμοια με τις σημερινές, σύμφωνα με εργασία του κ .Ευσταθιάδη.
Ο Ε. Ευσταθιάδης είναι ένας πολύ καλός μηχανικός – συνταξιούχος νομίζω τώρα – με μεγάλη πείρα στα μπετόν – μπετόν αρμέ, διευθυντής του Κέντρου Ερευνών Δημοσίων έργων του ΥΠΕΧΩΔΕ. Η αξιέπαινη αυτή εργασία του έγινε το 1978, η οποία δεν αμφισβητείται πειραματικώς και αποδεικνύει ότι το μπετόν της δεξαμενής της Καμίρου είναι όμοιο και ίσως καλύτερο από το σημερινό τύπου “πόρτλαντ”.

Το εύρημα αυτό, που έχει ασφαλώς τεράστιο επιστημονικό, ιστορικό και δημοσιογραφικό ενδιαφέρον, δυστυχώς δεν προεβλήθη απ’ το Ελληνικό κράτος.

Τσιμέντο του 1000 π.Χ. αδιαπέραστο από την ραδιενέργεια

ΕΡΩΤΗΣΗ : Είχατε αναφερθεί και στα μεταλλεία του Λαυρίου…

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : …να σας πω και για το Λαύριο. Το 1992 η Αμερικανίδα φυσικοχημικός Μάρθα Μπουντγουαίη έκανε μία ανακοίνωση σε συνέδριο στην Βοστώνη, στην οποία έλεγε ότι το κονίαμα της κατασκευής των επιχρίσεων των αρχαίων μεταλλευτικών δεξαμενών του Λαυρίου είναι αδιαπέραστο από την ραδιενέργεια. Πρόκειται για ένα είδος τσιμέντου που χρησιμοποιούσαν οι Έλληνες 3000 χρόνια πρίν – τουλάχιστον. Μάλιστα η κυρία Μπουντγουαίη συνέστησε να χρησιμοποιηθεί το υλικό αυτό ως μέσο επιχρίσεως των δεξαμενών αποθήκευσης πυρηνικών αποβλήτων!

ΕΡΩΤΗΣΗ : Κύριε Τσαγκαράκη, μας αναφέρετε σπουδαία πράγματα, που όμως ελάχιστοι γνωρίζουν.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Σας είπα : Αν δεν ήταν ο Μπερτελώ και ο Στεφανίδης – θα προσθέσω και τον καθηγητή μου στο Πολυτεχνείο Προκόπη Ζαχαρία, ο οποίος και με δίδαξε τις γνώσεις αυτές – ίσως να μην γνωρίζαμε τίποτα σήμερα. Μάλιστα ο Στεφανίδης με σειρές βιβλίων του απεδείκνυε, ότι στην αρχαία Ελλάδα υπήρχαν οι “χυμευταί”, κάτι αντίστοιχο των σημερινών χημικών ή χημικών μηχανικών. Ο καθηγητής Ζαχαρίας υποστήριξε, ότι η Χημεία έπρεπε να γράφεται με υ και να αναφέρεται και ως “Χυμευτική”.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Πως το δικαιολογούσε αυτό;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Οι αρχαίοι έλεγαν, πως, για να γίνει μία χημική πράξη, έπρεπε οι ουσίες να περάσουν από την κατάσταση του “χύματος”, που ήταν η λεπτή λειοτρίβηση της ύλης, πολύ λεπτή όπως το αλεύρι, για να αναμειχθεί με άλλο “χύμα” και με την διαδικασία της μεταλλοίωσης, της μεταβολής δηλαδή, θα δώσει ένα άλλο προϊόν. Η πράξη αυτή λεγόταν “χυμίζειν” ή ακριβέστερα “χυμεύειν” . Αυτοί που έκαναν την εργασία αυτή, που κατεύθυναν τους εργάτες, ονομάζονταν “χυμευταί”.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Μπορείτε να μας αναφέρετε κάποια ονόματα Ελλήνων χυμευτών που διασώθηκαν;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Είναι αρκετά. Σας αναφέρω τον Θεόδωρο τον Σάμιο (6ος π.Χ. αιών), τον Γλαύκο τον Χίο (6ος – 5ος π.Χ.), τον Αρχύτα τον Ταραντίνο, που ανακάλυψε, που ανακάλυψε και την πρώτη πετομηχανή (αεριωθούμενο) κ.λ.π.

Πως έγινε στάχτη η Ελληνική Επιστήμη

ΕΡΩΤΗΣΗ : Γιατί δεν υπάρχουν στα αρχαία κείμενα οι λέξεις χυμευτική και χυμευτής ;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Διότι τα σχετικά βιβλία κάηκαν το 323 στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. Στην Αίγυπτο την εποχή αυτή οι Ελληνομεμφίτες είχαν αποκτήσει τεράστιο πλούτο, λόγω της ικανότητάς τους να μετατρέπουν διάφορα ευγενή μέταλλα σε χρυσό, τα οποία πούλαγαν σε υψηλές τιμές, και έτσι αποτέλεσαν απειλή για την οικονομία της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Μπορούσαν δηλαδή να φτιάχνουν χρυσό;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Όχι. Ουσιαστικά πρόκειται για επιχρυσώσεις. Τις γνώσεις αυτές τις είχαν πάρει από τους Έλληνες χυμευτάς, που με τον Μ. Αλέξανδρο έφτασαν εκεί. Έτσι ο Διοκλητιανός διατάζει, όλα τα βιβλία που περιείχαν τις λέξεις “Χυμεία” και “Χυμευτική” να καούν, όπως και έγινε. Τα έκαψαν και στο Σεράπειο και στην Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας. Οι στρατιώτες έμπαιναν ακόμη και σε σπίτια, όπου είχαν πληροφορίες ότι υπήρχαν τέτοια βιβλία. Και ξέρετε πως σώθηκαν μερικά; Κάποιοι χυμευτές πέθαναν πριν τον διωγμό, ήταν Αιγύπτιοι με Ελληνική μόρφωση. Όπως ξέρετε μέσα στην μούμια έβαζαν και τα αγαπημένα αντικείμενα του νεκρού. Έτσι στις Θήβες της Αιγύπτου τον 19ο αιώνα βρέθηκαν δύο μούμιες, που περιείχαν χειρόγραφα Χυμευτικής, τα οποία μεταφέρθηκαν στο μουσείο Λέυντεν της Ολλανδίας, που αναφέρουν εκπληκτικά πράγματα : Παρασκευή χρωμάτων, γυαλιών, τεχητών πολύτιμων λίθων, επιχρυσώσεις, όπως ακριβώς κάνουν σήμερα, και ονομασίες στοιχείων όπως π.χ. η σημερινή σόδα ήταν το “νίτρον” αρχαίων Ελλήνων. Αυτά διάβασε ο Μπερτελώ και πείσθηκε, πως η σημερινή επιστήμη της Χημείας προέρχεται απ’ τους αρχαίους Έλληνες. Το “λεξικό της Σούδας” - και όχι του “Σουΐδα”, όπως το λένε – αναφέρει, ότι σύμφωνα με το διάταγμα του Διοκλητιανού στην Αλεξάνδρεια, και πιθανώς και σε άλλες πόλεις της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, κατακάηκαν “ΤΑ ΠΕΡΙ ΧΥΜΕΙΑΣ ΚΑΙ ΧΡΥΣΟΥ ΤΟΙΣ ΠΑΛΑΙΟΙΣ ΑΥΤΩΝ ΓΕΓΡΑΜΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΑ ΠΡΟΣ ΜΗΚΕΤΙ ΠΛΟΥΤΕΙΝ ΑΙΓΥΠΤΙΟΙΣ ΕΤΙ ΤΟΙΑΥΤΗΣ ΠΕΡΙΓΙΓΝΕΣΘΑΙ ΤΕΧΝΗΣ, ΜΗΔΕ ΧΡΗΜΑΤΩΝ ΑΥΤΟΥΣ ΘΑΡΡΟΥΝΤΑΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΝ ΡΩΜΑΙΟΥΣ ΑΝΤΑΙΡΕΙΝ” [= τα περί χημείας και χρυσού βιβλία που είχαν γράψει οι αρχαίοι, για να μην πλουτίζουν πια οι Αιγύπτιοι ασχολούμενοι με την τέχνη αυτή και με τα χρήματα να αποκτούν θάρρος, για να επαναστατούν εναντίον των ρωμαίων].

ΕΡΩΤΗΣΗ : Ασφαλώς οι χημικές γνώσεις των Ελλήνων θα επηρέασαν τις φιλοσοφικές τους αντιλήψεις για την ουσία της ύλης;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Βεβαίως. Οι χυμευτές, αυτοί οι πρακτικοί φιλόσοφοι, ήταν κατά κάποιο τρόπο η πειραματική πλευρά και ταυτόχρονα η εφαρμογή της επιστημονικής θεωρίας.

Η απάτη του δόγματος “Εξ ανατολών το φως”

ΕΡΩΤΗΣΗ : παρ’ όλη αυτή την πληρότητα η κατεστημένη άποψη διεθνώς μιλά για την γέννηση του Πολιτισμού αλλού και όχι στην Ελλάδα.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Ακούστε, τα πράγματα είναι απλά. Η επιστημονική γνώση είναι καθαρή Ελληνική σκέψη. Από την ιστορική πλευρά υπάρχουν πολλά κείμενα αρχαίων συγγραφέων, ενώ αντίθετα κείμενα Περσών, Βαβυλωνίων, Χαλδαίων, Αιγυπτίων, Φοινίκων δεν υπάρχουν. Η παλαιά Διαθήκη είναι το μόνο κείμενο που αναφέρεται στην ύλη, όμως καθαρά θεοκρατικά. Οι Ελληνικές αντιλήψεις αντίθετα συμβαδίζουν με τις σημερινές κατακτήσεις της επιστήμης. Αυτά σκοπίμως αποκρύπτονται διεθνώς από ανθελληνικά κέντρα και από θεωρίες όπως του μπερνάλ ή του χάντινγκτον.

Καταλαβαίνετε πως αν δεν υπήρχε ο Μπερτελώ, δεν θα ξέραμε τίποτε για την συμβολή των Ελλήνων στην Χημεία. Αυτό ακριβώς συμβαίνει με όλες τις επιστήμες.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Υπάρχει σε κάποιο Ελληνικό πανεπιστήμιο έδρα Ιστορίας της Χημείας, ώστε να ανασκευαστούν οι κατασκευασμένες απόψεις;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Όχι. Υπήρχε όσο ζούσε ο Στεφανίδης και την κρατούσε γιατί ήταν ο Στεφανίδης. Προσπαθούμε σήμερα να την καθιερώσουμε και πάλι. Εγώ θέλω να κάνω το χρέος μου στην επιστήμη που υπηρετώ. Να καταδείξω δηλαδή την συμβολή των προγόνων μας. Αν ήμουν γιατρός θα το έκανα στην Ιατρική.

[Παν. Λ. Κουβαλάκης - Περιοδικό ΔΑΥΛΟΣ τ. 226 (Οκτώβριος 2000)]

Στον λόφο όπου εντοπίζεται η ακρόπολη της αρχαίας Καμίρου στην Ρόδο, πλησίον του ναού της Αθηνάς Καμιράδος, βρίσκεται αρχαιότατη δεξαμενή χωρητικότητας 600 περίπου κυβικών μέτρων. Η δεξαμενή αυτή, το κτίσιμο της οποίας χρονολογείται κατά προσέγγιση στο 900 π.Χ., είναι κατασκευασμένη από ένα υλικό σκληρό και αδιάβροχο, η παρουσία του οποίου προέτρεψε προ πολλών ετών τον επίτιμο διευθυντή του τ. Υπουργείου Δημοσίων Έργων κ. Ευστάθιο Ευσταθιάδη, που βρισκόταν για επαγγελματικούς λόγους στην Ρόδο, να λάβει δείγματα του υλικού αυτού και να προχωρήσει σε χημική ανάλυσή τους. Όπως τελικά διεπίστωσε, πρόκειται για ένα μείγμα αδρανούς υλικού, το οποίο συνιστά έναν τύπο σκυροδέρματος (τσιμέντου), που ελάχιστα διαφέρει από το εν χρήσει σημερινό (τύπου πόρτλαντ). Ο κ. Ευσταθιάδης συνέγραψε και ειδική μονογραφία για το θέμα με πληθώρα ιστορικών, τεχνικών και χημικών πληροφοριών.

Ακολουθεί η συνέντευξη που παραχώρησε ο κ. Ευσταθιάδης στο περιοδικό "ΔΑΥΛΟΣ"

ΕΡΩΤΗΣΗ : Θα ήθελα να μας πείτε, κ. Ευσταθιάδη, εάν υφίστανται διαφορές μεταξύ του σκυροδέματος που ανακαλύψατε στην Κάμιρο και του σημερινού εν χρήσει μπετόν.


ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Ουσιαστικά δεν έχουν καμία απολύτως διαφορά. Η τεχνολογία του σημερινού μπετόν, που χρησιμοποιείται στα οποιαδήποτε έργα, οικοδομές, λιμάνια, γέφυρες, αεροδρόμια κλπ, είναι ακριβώς ίδια με αυτήν του αρχαίου Ελληνικού μπετόν.

Μία μικρή ωστόσο αλλά αξιοπρόσεκτη και σημαντική υπέρ του αρχαίου Ελληνικού σκυροδέματος διαφορά είναι, ότι οι αρχαίοι πρόσεξαν να δώσουν στην τσιμεντένια μεμβράνη, που παρεμβάλλεται μεταξύ όλων των κόκκων της συνθέσεως του μπετόν, λίγο μεγαλύτερο πάχος απ’ ότι βλέπει κανείς στο σημερινό μπετόν.

Αυτό αποτελεί μία από τις αποδείξεις της σοφίας των αρχαίων Ελλήνων μηχανικών.


ΕΡΩΤΗΣΗ : Εκτός απ΄ το συγκεκριμένο δείγμα της Καμίρου, ενδέχεται το σκυρόδεμα να ήταν γνωστό και εν χρήσει και σε άλλα μέρη του Ελλαδικού χώρου;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Είχα παρακαλέσει το Υπουργείο Πολιτισμού να μου υποδείξει θέσεις κι άλλων αρχαίων κατασκευών, κυρίως δεξαμενών. Πράγματι μου είχε στείλει ένα πίνακα με υπάρχουσες δεξαμενές και σε άλλα μέρη του Ελλαδικού χώρου. Η διατήρηση όμως της στεγανοποίησης των αυτών δεν ήταν τόσο καλή, όσο αυτή της προτύπου κατασκευής της Καμίρου.

ΕΡΩΤΗΣΗ : Γνωρίζουμε, κ. Ευσταθιάδη ότι το τσιμέντο είναι εφεύρεση των τελευταίων εκατό ετών από τους Άγγλους. Πως συνέβαινε οι αρχαίοι Έλληνες να γνωρίζουν ένα πανομοιότυπο υλικό στην εποχή τους;


ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Οι τεχνικοί είχαν την σοφία, παράλληλα με όλες τις άλλες φιλοσοφικές τοποθετήσεις τους, να παρατηρήσουν ότι το χώμα της Σαντορίνης, που είχε βγει από το ηφαίστειο, έχει ιδιαίτερες ιδιότητες, που το κάνουν να διαφέρει από όλα τα γνωστά ανά τον Ελλαδικό χώρο εδάφη.

Πειραματίστηκαν επάνω σ’ αυτό, αφού τους κίνησε την περιέργεια, και κατέληξαν όχι μόνο να το χρησιμοποιούν αναμιγνύοντάς το με ασβέστη, ο οποίος τους ήταν ήδη από παλαιότερα γνωστός, αλλά και να παράγουν μία “λάσπη”, η οποία άντεχε περισσότερο στο νερό και μπορούσε να πήξει μέσα σε αυτό, σε αντίθεση με άλλα κοιτάσματα από φυσική άμμο και ασβέστη. Αλλά εν συνεχεία, αφού επεξέτειναν τις μελέτες τους, διεπίστωσαν ότι το λεπτότατο υλικό της “Θηραϊκής γης”, που υφίσταται σε πολύ μικρό ποσοστό, ίσως κάτω του 20%, είναι και το πλέον ουσιώδες.

Γι’ αυτό το λόγο επενόησαν κάποια γνωστή μόνο σ’ αυτούς μέθοδο την οποία εφήρμοσαν σε εκτεταμένη κλίμακα για την παραγωγή των γεωδών χρωστικών υλών, τις οποίες χρησιμοποιούσαν για την βαφή και ζωγραφική των αρχαίων Ελληνικών αγγείων. Κατασκεύαζαν έτσι αυτά τα απαράμιλλα έργα τέχνης, η αντοχή των οποίων ακόμα και μέσα στην θάλασσα με την πάροδο όχι μόνο των αιώνων αλλά και των χιλιετιών παραμένει αναλοίωτη.


ΕΡΩΤΗΣΗ : Είναι γνωστό ότι η παρασκευή τσιμέντου σήμερα προϋποθέτει την καύση των συστατικών σε καμίνους. Αυτό συνέβαινε και τότε;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ : Σε ότι αφορά την παραγωγή, η διαφορά με το σημερινό τσιμέντο είναι ότι σε όλη την υφήλιο παρασκευάζεται μέσα σε απλές καμίνους, στις οποίες προσθέτουν το μίγμα των πρώτων υλών, το οποίο ψήνεται εκεί, ενώ στην αρχαία Ελλάδα θεωρώ ότι χρησιμοποιούσαν διπλές καμίνους. Η μία εξ’ αυτών δεν ήταν άλλη από το ηφαίστειο, όπου στα έγκατα της γης ψηνόταν το φυσικό γεώδες υλικό, που κατόπιν χρησιμοποιούσαν ως πρώτη ύλη, για να παρασκευάσουν το τσιμέντο. Το δεύτερο καμίνι ήταν το τεχνητό, όπου έψηναν τον ασβεστόλιθο και έβγαζαν ασβέστη. Σε συνδυασμό τώρα της μεθόδου της “υδαταιώρησης” του επεξεργασμένου υλικού του ηφαιστείου, της αναμίξεως δηλαδή της Θηραϊκής γης με νερό και της αφαιρέσεως του νερού μετά από εικοσιτετράωρη καθίζηση, πετύχαιναν την λήψη του ανωτάτου στρώματος της στάθμης, που αποτελεί και το ένα συστατικό του τσιμέντου. Το δεύτερο συστατικό, όπως είπαμε, ήταν ο ασβέστης που ψηνόταν σε δεύτερο καμίνι. Τα δύο αυτά υλικά σε ορισμένη αναλογία μεταξύ τους και με την προσθήκη νερού δίνουν ένα κράμα, που έχει τις ίδιες χημικές ιδιότητες με το σημερινό τσιμέντο “Portland”. Επομένως η μόνη ουσιαστική διαφορά του αρχαίου τσιμέντου με το σημερινό τσιμέντο είναι, ότι το πρώτο παρήγετο με βάση την εμπνευσμένη τεχνολογία των αρχαίων Ελλήνων τεχνικών.



Πηγή: Μάριος Μαμανέας - Περιοδικό ΔΑΥΛΟΣ τ. 226 (Οκτώβριος 2000)

Αυτοματισμοί και Ρομπότ στην Αρχαία Ελλάδα


Πανδώρα

Κατασκευάστηκε σαν ομοίωμα γυναίκας από τον Ήφαιστο μετά από παραγγελία των Θεών και όλοι της χάρισαν από ένα δώρο. Χρησιμοποιήθηκε από τους Θεούς σαν δώρο στον Επιμηθέα (αδελφό του Προμηθέα) και αποτέλεσε αντίμετρο του δώρου του Προμηθέα στην ανθρωπότητα. Στάλθηκε στη γη κουβαλώντας ένα σωρό ανθρώπινες δυστυχίες ώστε να αντισταθμιστεί η απότομη εξέλιξη μέσω της φωτιάς ή των γραμμάτων που τους χάρισε ο Προμηθέας.

χρυσοί βοηθοί

Ο Ήφαιστος αν και τυπικά ήταν παντρεμένος με την Αφροδίτη αισθανόταν πολύ μοναξιά και αναγκάστηκε να φτιάξει μερικές χρυσές γυναίκες (θεραπαινίδες) να τον βοηθάνε στο εργαστήριο, να τον στηρίζουν για να περπατάει καλύτερα, αλλά και για να έχει κάποιον να μιλάει.

μηχανικοί σκύλοι

Οι Θεοί ήταν ιδιαίτερα ευχαριστημένοι με τον βασιλιά Αλκίνοο και μέσω της τέχνης του Ηφαίστου του χάρισαν χρυσούς και ασημένιους αθάνατους και πανίσχυρους μηχανικούς σκύλους για την προστασία του παλατιού του.

κινούμενες κούκλες

Αν και οι κούκλες που μιλάνε και κινούνται θεωρούνται καινούργια σχετικά εφαρμογή, τις συναντάμε και στην εποχή του Μίνωα στην Κρήτη. Ο Δαίδαλος ανάμεσα στις άλλες εντυπωσιακές του κατασκευές έφτιαξε και κούκλες για τα παιδιά του Μίνωα. Σαν βασιλικά παιχνίδια φυσικά δεν ήταν σαν τις συνηθισμένες κούκλες των υπολοίπων παιδιών, αλλά μπορούσαν να μιλάνε και να κινούνται. Λέγεται μάλιστα ότι αναγκαζόταν να τις δένουν για να μην τους φεύγουν μακριά και τις χάνουν. Το ίδιο λέγεται και για τους μηχανικούς ανθρωπόμορφους φύλακες του λαβύρινθου που κινούταν με υδράργυρο.

Τάλως

Ένα από τα πιο γνωστά αρχαία ρομπότ στην Ελλάδα ήταν ο διάσημος Τάλως. Κατασκευάστηκε από τον Θεό Ήφαιστο σαν δώρο στον βασιλιά της Κρήτης Μίνωα. Ο Τάλως ήταν τεράστιος ανθρωπόμορφος και χάλκινος. Προστάτευε την Κρήτη από τους εχθρούς της και επέβλεπε την εφαρμογή των νόμων. Μπορούσε να κινείται πολύ γρήγορα και ήταν σε θέση να κάνει σε μία μέρα τρεις φορές τον γύρο της Κρήτης (μέση ταχύτητα 250 klm/h ;!!). Είχε την δύναμη να εκσφενδονίζει τεράστιους βράχους εναντίων των αντιπάλων του ή να τους καίει με την καυτή αναπνοή του! Με αυτόν τον τρόπο απωθούσε τα εχθρικά πλοία προστατεύοντας την Κρήτη.

Το όνομα Τάλως στην αρχαία Κρητική διάλεκτο σημαίνει και ήλιος.

Όπως λέει ο μύθος, όταν οι Αργοναύτες επέστρεφαν απ' την Κολχίδα, με την δύναμη της μάγισσας Μήδειας κατάφεραν να καταστρέψουν τον Τάλω. Η Μήδεια κατάφερε να προκαλέσει σύγχυση στον Τάλω και τραυματίστηκε άσχημα στο πόδι του. Το αίμα έφυγε απ' την μία και μόνη φλέβα του σαν λιωμένο μέταλλο!

Μία άλλη εκδοχή της ίδιας ιστορίας αναφέρει ότι ο Ποίας (πατέρας του Φιλοκτήτη) τόξευσε ένα βέλος στην φτέρνα του ρομπότ, μία βίδα πετάχτηκε και ο Ιχώρ, το αίμα των Θεών, έρευσε έξω απ' το μεταλλικό σώμα!

Αρκετά νομίσματα στα οποία εικονίζεται ο Τάλως βρέθηκαν στην πόλη της Φαιστού.

Οπότε τώρα ξέρετε και από πήρε το όνομά του ο ομώνυμος πολεμικός πύραυλος εδάφους-αέρος !-)

θρόνος - παγίδα

Ένα αυτόματο μηχάνημα κατασκεύασε ο Ήφαιστος για να εκδικηθεί την μητέρα του Ήρα που τον απέρριψε σαν άσχημο μωρό. Ήταν ένας εντυπωσιακά καλοφτιαγμένος χρυσός θρόνος. Όταν όμως η Ήρα κάθισε πάνω του αυτόματα σφίχτηκαν γύρω της αλυσίδες κρατώντας την δέσμια! Κανένας δεν μπορούσε να την απελευθερώσει απ' τα δεσμά της και ο Ήφαιστος ούτε που δεχόταν να συζητήσει την απελευθέρωσή της. Τελικά ο Διόνυσος τον επισκέφτηκε και αφού τον μέθυσε για τα καλά τον έπεισε να ελευθερώσει την μάνα του απ' τα δεσμά.

Οι υπόλοιποι Θεοί αναγνωρίζοντας τις δυνάμεις και τα ταλέντα του τον δέχτηκαν στον Όλυμπο σαν ίσο τους.

Στον Όλυμπο πια ο Ήφαιστος είχε εργαστήριο με είκοσι καμίνια και φυσερά που δούλευαν απλά με εντολές του. Κατασκεύασε επίσης αυτόματα τρίποδα χρυσά τραπέζια που τον ακολουθούσαν όπου τα χρειαζόταν. Αποδείχθηκαν χρησιμότατα και στα συμπόσια των θεών όπου ακολουθούσαν όποιον τα χρειαζόταν.

θρησκευτική τεχνολογία

Η τεχνολογία της αρχαιότητας τέθηκε φυσικά και στην υπηρεσία της θρησκείας! Όταν κάποιος πιστός έκανε μία προσφορά σε κάποιον Θεό, οποιαδήποτε ώρα της ημέρας κι αν ήταν, ο Θεός έπρεπε να τον ευχαριστήσει! Διαφορετικά, ίσως κάποιος άλλος Θεός κέρδιζε τις προτιμήσεις του πιστού... ;-)

Με την βοήθεια της τότε τεχνολογίας λοιπόν, κάποιες πόρτες άνοιγαν αυτόματα ταυτόχρονα με το άναμμα της φωτιάς στον βωμό και κάποιες φορές κάποια αγάλματα άρχιζαν να κινούνται! Φαντάζομαι ότι κάτι τέτοιο θα ήταν αρκετό για εκείνη την εποχή που τα "ειδικά εφέ" δεν είχαν ακόμα γίνει τόσο γνωστά.

Ο Ήρωνας και ο Κτησίβιος λέγεται ότι είχαν φτιάξει συσκευές που μόλις άναβαν οι βωμοί του ναού μία πέτρινη σάλπιγγα ηχούσε αυτόματα προσκαλώντας τους πιστούς. Επίσης αυτόματα έπεφτε μέσα στο ναό μία λεπτή βροχή αρωματισμένου νερού, διάφορα μεταλλικά πουλιά άνοιγαν το ράμφος τους και κελαηδούσαν, κάποια αγάλματα κινούνταν ή και πετούσαν!

Λέγεται επίσης ότι έλεγχαν αποτελεσματικά τον φωτισμό μέσα κι έξω απ' το ναό προκαλώντας ακόμη και τεχνητή ομίχλη!

Όπως μπορείτε προφανώς να καταλάβετε, οι ιερείς διέθεταν από τότε αρκετό χρήμα ώστε να πείσουν τους επιστήμονες τις εποχής να τους φτιάξουν τους απαραίτητους αυτοματισμούς, με σκοπό να ικανοποιήσουν αλλά και να εντυπωσιάσουν τους πιστούς, ώστε αυτοί να προσφέρουν περισσότερα στον ναό.

Αναρωτιέται κανείς τι μπορεί να γίνει άραγε σήμερα με την διαθέσιμη τεχνολογία αν κάποιοι ιερείς το αποφασίσουν...

Ήρων

Ο Ήρων από την Αλεξάνδρεια ήταν Έλληνας μαθηματικός, μηχανικός και εφευρέτης που έζησε τον πρώτο αιώνα π.Χ. Αρχικά εργάστηκε σαν υποδηματοποιός αλλά η Αλεξάνδρεια εκείνης της εποχής με την συστηματική τεχνολογική παράδοση τον κέντρισε να ασχοληθεί με κάτι αρκετά εντυπωσιακότερο. Είναι γνωστός περισσότερο σαν μηχανικός με υδραυλικές κατασκευές, απλές μηχανές αλλά και αυτοματισμούς αλλά ήταν επίσης και σπουδαίος μαθηματικός. Υπήρξε διευθυντής της περίφημης Ανώτατης Τεχνικής Σχολής της Αλεξάνδρειας (κάτι σαν το πρώτο πολυτεχνείο).

Ο τύπος του Ήρωνα για την επιφάνεια ενός τριγώνου, που μερικές φορές αποδίδεται στον Αρχιμήδη, δίνει την επιφάνεια σε σχέση με τις πλευρές:

Ε το εμβαδόν και α, β και γ οι πλευρές του τριγώνου.

Στο βιβλίο του "Μηχανικά" περιγράφονται πέντε βασικά τεχνικά εργαλεία: βαρούλκο, μοχλός, πολύσπαστο (τροχαλίες), σφήνα, ατέρμων κοχλίας.

ατμομηχανή

Ατμοστρόβιλος του Ήρωνα

Η πρώτη ατμομηχανή επίσης ανακαλύφθηκε απ' τον Ήρωνα. Αποτελούταν από ένα κλειστό δοχείο που όταν το νερό που είχε τοποθετηθεί μέσα του άρχιζε να βράζει, ο ατμός κατευθυνόταν με σωλήνες στο πάνω μέρος σε μία σφαίρα με δύο αντιδιαμετρικές εφαπτομενικά εξόδους. Η ταχύτητα εξόδου του ατμού συνδυασμένη με την κατάλληλη άρμοση της σφαίρας την έκαναν να περιστρέφεται με ταχύτητα ανάλογη του βρασμού του νερού.

Αν και έμοιαζε αρκετά με τις σημερινές χύτρες ταχύτητας, δεν ξέρω αν την χρησιμοποιούσε και για μαγείρεμα!

Η χύτρα ταχύτητας πάντως παρουσιάστηκε κοντά στην σημερινή της μορφή από τον Ντ.Παπέν στην Γαλλία το 1679. Μετά την εξάπλωση που γνώρισε στον 20ο αιώνα δεν άργησε να κατηγορηθεί ότι με τις πολύ υψηλές θερμοκρασίες και πιέσεις που αναπτύσσει καταστρέφει μεγάλο τμήμα των θρεπτικών στοιχείων της τροφής, αλλά η ταχύτητα που προσέφερε είναι τέτοια που σχεδόν κανείς δεν νοιάζεται πια για τα υπόλοιπα.

Η παραγόμενη κυκλική κίνηση από την ατμομηχανή του Ήρωνα θα μπορούσε να δώσει κίνηση σε αρκετές μηχανές της εποχής όπως ο τόρνος.. Δεν έχουμε όμως αρκετά στοιχεία για κάτι τέτοιο.

'Αλλη ενδιαφέρουσα κατασκευή του Ήρωνα ήταν η χρήση ανεμογεννήτριας. Χρησιμοποίησε την δύναμη του ανέμου μιας φτερωτής και μετέτρεψε την κυκλική κίνηση σε παλινδρομική για να κινήσει αεραντλία που θα τροφοδοτούσε μια ύδραυλιν!

πιεστήριο λαδιού

Το λάδι ελιάς έχει μεγάλη παράδοση στην Ελλάδα και φυσικά οι άνθρωποι στην αρχαία Ελλάδα έπρεπε με κάποιο τρόπο να το βγάζουν απ' τις ελιές χωρίς να τους βγαίνει το λάδι απ' την προσπάθεια! ;-)

Υπήρχαν και τότε (όπως υπάρχουν σε ευρεία χρήση και μέχρι σήμερα) πιεστήρια που με την δύναμη που εφαρμόζεται σε έναν κοχλία καταφέρνουν να συμπιέζουν οτιδήποτε χρειαστεί. Η δύναμη όμως που απαιτείται για την λειτουργία τους είναι συνήθως μεγάλη κάνοντας ιδιαίτερα κουραστική την χρήση τους.

Ο Ήρωνας λοιπόν κατανοώντας καλύτερα απ' τους υπόλοιπους την μηχανική των υγρών κατάφερε και έφτιαξε μερικές συσκευές ώστε να βγαίνει ευκολότερα το λάδι απ' τις ελιές με την βοήθεια υδραυλικής πρέσας. Αυτός ο τύπος πιεστηρίου αν και είναι δυσκολότερος κατασκευαστικά μιας και απαιτεί σοβαρή κατασκευαστική ακρίβεια, δίνει πολύ καλύτερα αποτελέσματα μιας και ο πολλαπλασιασμός δυνάμεως που πετυχαίνει είναι εντυπωσιακός σε σχέση με το απλό μηχανικό πιεστήριο. Ο ίδιος βασικός τρόπος συμπίεσης χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα στα περισσότερα πιεστήρια λαδιού, τυπογραφεία, ανυψωτικά μηχανήματα κλπ.

Ο Κτησίβιος έφτιαξε επίσης κάποιο παρόμοιο πιεστήριο που δούλευε με αντλία κενού! Φυσικά η στεγανοποίηση που απαιτούσε η κατασκευή ήταν ακόμα καλύτερη από το υδραυλικό πιεστήριο.

αυτοματισμοί

Τα αυτόματα του Ήρωνα έμειναν γνωστά στην ιστορία μιας και οι εφαρμογές τους τα έκαναν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα για το ευρύτερο κοινό.

Στην διπλανή εικόνα βλέπουμε τον αυτοματισμό που ανάγκαζε τις πόρτες του ναού να ανοίγουν όταν άναβε η φωτιά της θυσίας στον βωμό του ιερού. Στο κάτω μέρος του βωμού υπήρχε αεροστεγές δοχείο του οποίου ο αέρας διαστελλόταν από το άναμμα της φωτιάς στο πάνω μέρος του. Ο μεγαλύτερος όγκος του αέρα έσπρωχνε το υγρό από το κάτω δοχείο μέσω του σωλήνα (με το φαινόμενο του σιφωνισμού) στον διπλανό κουβά. Όταν ο κουβάς με το περισσότερο νερό βάραινε αναγκαζόταν κατερχόμενος λόγω βάρους να τραβήξει τα σκοινιά που μέσω τροχαλίας άνοιγαν τις πόρτες του ναού. Ένα αντίβαρο κράταγε το κουβά σε ελεγχόμενη ισορροπία και μετά το σβήσιμο της φωτιάς, (μετά την ολοκλήρωση της θυσίας στον βωμό), ο κύκλος λειτουργίας επαναλαμβανόταν αντίστροφα κλείνοντας τις πόρτες και επαναφέροντας την συσκευή στην αρχική κατάσταση έτοιμη για την επόμενη θυσία.

Αλλά αυτόματα συνδεόταν με αυτόματες βρύσες και πουλιά που κελαηδούσαν και γενικά πράγματα ιδιαίτερα εντυπωσιακά και ευχάριστα για όλους! Όσοι δεν ήξεραν ή δεν μπορούσαν να καταλάβουν τον μηχανισμό λειτουργίας τέτοιων συσκευών, θεωρούσαν ότι οφείλονται σε θαύματα ή τουλάχιστον σε ανώτερες μυστηριώδεις δυνάμεις.

απόσταξη

Μιας και αναφερθήκαμε σε ατμούς και πιέσεις ας θυμηθούμε και την διαδικασία της απόσταξης η οποία αποδίδεται στην Υπατία, την μεγαλύτερη γυναίκα μαθηματικό, επιστήμονα και φιλόσοφο της αρχαιότητας που έζησε επίσης στην Αλεξάνδρεια στο τέλος του 4ου και στις αρχές του 5ου αιώνα μ.Χ. Δολοφονήθηκε με διαμελισμό το 415 από φανατισμένο χριστιανικό όχλο που την θεώρησε μάγισσα λόγω της ενασχόλησής της με αρχαίες επιστήμες.

Στην Μινωική Κρήτη υπάρχουν ενδείξεις ότι εκτός από κρασί και νερό με μέλι απολάμβαναν και την γνωστή μέχρι σήμερα τσικουδιά. Ακόμα όμως δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία σαν απόδειξη της απόσταξης της τσικουδιάς από την εποχή εκείνη.

Το 1495 ο Τζ. Κόρ παρασκευάζει το πρώτο ουίσκι, που αλλού; στην Σκοτία!

ατμοκίνητο βαρούλκο

Ο Αρχιμήδης μεταξύ όλων των άλλων είχε κατασκευάσει κι ένα μηχάνημα για να σηκώνει βάρη, που δούλευε πάλι με την δύναμη του ατμού. Προφανώς θα ήταν κάποιο εμβολοφόρο μηχάνημα που περιέστρεφε κάποιο κύλινδρο όπου μαζευόταν το σκοινί με το αναρτημένο βάρος. Αυτή η μορφή κίνησης βέβαια θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί και σε πλήθος άλλων συσκευών της εποχής, αλλά δεν ξέρουμε αν κίνησε κάτι ποτέ και κάτι άλλο. Δεν αποκλείεται φυσικά και να ήταν απλά ένα έμβολο σε μία σωλήνα που διαστέλλοντας το περιεχόμενό της με φωτιά να κατάφερνε σπρώχνοντας το έμβολο να ανυψώνει με αυτό κάποιο βάρος.

Οι σύγχρονοι του Αρχιμήδη μηχανικοί προφανώς δεν είχαν την ικανότητα να καταλάβουν και να αντιγράψουν τις ιδιαίτερα προχωρημένες για την εποχή τους εφευρέσεις του. Παραλλαγή της εφεύρεσης αυτής αποτέλεσε και το κανόνι ατμού.

Το 1712 ξανασυναντάμε στην Αγγλία από τον Θ. Νιουκάμεν την ατμομηχανή για βιομηχανική χρήση.

Κτησίβιος

αντλία νερού

Ο Κτησίβιος έζησε τον δεύτερο π.Χ. αιώνα στην Αλεξάνδρεια. Ήταν γιος κουρέα, αλλά ευτυχώς το ευνοϊκό για τις επιστήμες περιβάλλον της Αλεξάνδρειας του επέτρεψε να αφήσει σύντομα το κουρείο και να ασχοληθεί με αρκετά πιο εντυπωσιακά πράγματα. Περιγράφεται σαν ιδιοφυής μηχανικός που οι επινοήσεις του περιορίστηκαν μόνο απ' το περιβάλλον που ζούσε. Παρακάτω βλέπουμε μερικές απ' αυτές.

ύδραυλις

Ο Κτησίβιος εκτός των άλλων ασχολήθηκε και με την μουσική κατασκευάζοντας το πρώτο πληκτροφόρο όργανο. Η ύδραυλις ήταν ένα μουσικό όργανο που λειτουργούσε με πίεση που του παρείχαν αντλία αέρα και υδραυλικός μηχανισμός και οδηγούσε κατ' επιλογή των πλήκτρων ισάριθμους μεταλλικούς αυλούς. Ένας έξυπνα σχεδιασμένος και κατασκευασμένος μηχανισμός επέτρεπε σε μία αεραντλία να αποθηκεύει τον συμπιεσμένο αέρα σε μια δεξαμενή και με την βοήθεια υδραυλικού συστήματος να τον στέλνει με διαρκώς σταθερή πίεση για την λειτουργία του οργάνου. Έτσι κάθε πλήκτρο μπορούσε πάντα να στέλνει σε κάθε αυλό σταθερή πίεση αέρα. Ήταν ένα πληκτροφόρο μουσικό όργανο που μπορεί κάλλιστα να θεωρηθεί πρόδρομος του σημερινού αρμόνιου. Αν και κατασκευαστής της θεωρείται ο Κτησίβιος, άλλοι αποδίδουν την εφεύρεσή της στον Ήρωνα και την εξέλιξή της στον Κτησίβιο.

Κοντά στο Δίον στην Πιερία το 1992 βρέθηκε τμήμα υδραύλεως του 1ου αιώνα π.Χ. Με βάση την περιγραφή του Ήρωνα και του Βιτρούβιου και το κομμάτι που βρέθηκε έγινε δυνατή η ανακατασκευή της από τον καθηγητή Δημήτρη Παντερμάλη.

Η ύδραυλις χρησιμοποιούταν μέχρι τον 9ο τουλάχιστον αιώνα από βυζαντινούς αυτοκράτορες. Θεωρείται ότι το εκκλησιαστικό όργανο βασίστηκε πάνω στο σχέδιο της υδραύλεως.

Η μουσική κλίμακα της υδραύλεως όπως και στα περισσότερα μουσικά όργανα της εποχής, βασίστηκαν πέρα από την εμπειρία του κάθε τεχνίτη και στις μελέτες του Πυθαγόρα, ο οποίος μελετώντας την μαθηματική σχέση της μουσικής κλίμακας και διατυπώνοντας σχετικούς κανόνες διευκόλυνε αφάνταστα την κατασκευή μουσικών οργάνων. Κατάφερε να εκφράσει την μουσική αρμονία, με μαθηματικές σχέσεις μέσα απ' την φιλοσοφική και επιστημονική του προσέγγιση. Ξεκινώντας από μία χορδή και διαιρώντας διαδοχικά το μήκος της με τον χρυσό αριθμό Φ, κατάφερε να κατασκευάσει το μουσικό όργανο "κανόνα", εξέλιξη του οποίου συναντάμε μέχρι σήμερα στο γνωστό "κανονάκι".

Ο πάπας Συλβέστρος ο Β' πριν αναλάβει το υπέρτατο αξίωμά του ήταν γνωστός σαν μοναχός Ζερμπέρ. Στην Σεβίλλη και στην Κόρδοβα είχε επαφές με 'Αραβες επιστήμονες της εποχής και μελετούσε πολλά περισσότερα από τα θρησκευτικά. Λέγεται ότι κατάφερε να κατασκευάσει ατμοκίνητο αρμόνιο το 970. Επίσης έφτιαξε κάποιο ρολόι με βαρίδι, ένα μηχανισμό αναπαράστασης πλανητικών κινήσεων και χάρακες με συρόμενα τμήματα για υπολογισμούς.

Χρειάζεται να φτάσουμε στο 1709 που ο Μπ.Κριστοφόρι στην Ιταλία κατασκευάζει το πρώτο πιάνο για να ξαναέχουμε πληκτροφόρο μουσικό όργανο. Το αρμόνιο που πλησιάζει ηχητικά και κατασκευαστικά περισσότερο την ύδραυλιν αργεί ακόμα περισσότερο.

αεραντλίες

αντλία αέρος

Οι αντλίες αυτές του Κτησίβιου χρησιμοποιήθηκαν και σε άλλες του κατασκευές από μεταγενέστερους κατασκευαστές. Μπορούν να αντλήσουν τόσο νερό όσο και αέρα ανάλογα με τον βαθμό στεγανότητας που επιτεύχθηκε στην κατασκευή. Σε πολλές εφαρμογές χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα λόγω απλότητας της κατασκευής αλλά και αξιοπιστίας. Οι εμβολοφόροι κινητήρες εσωτερικής καύσης που χρησιμοποιούνται σήμερα σε εκατομμύρια αυτοκίνητα και άλλες εφαρμογές θεωρούνται μια έξυπνη μετατροπή αυτού του τύπου αντλίας!

Ο φον Γκέρικε στην Γερμανία το 1650 μας ξαναχάρισε την εφεύρεση της αεραντλίας.

πυροσβεστήρας

'Αλλη σημαντική εφεύρεση του Κτησίβιου είναι πυροσβεστικό μηχάνημα που μάλιστα δούλευε με διπλή χειροκίνητη αντλία. Πράγμα ιδιαίτερα χρήσιμο για τις πολυκατοικίες της εποχής στις πυκνοκατοικημένες συνοικίες της Αλεξάνδρειας. Η ίδια μορφή πυροσβεστικής αντλίας με μικροτροποποιήσεις χρησιμοποιούταν μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα.

Παρόμοια διπλή αντλία αλλά με εύφλεκτο υγρό αποτέλεσε τμήμα μεγάλου πολεμικού φλογοβόλου της ίδιας εποχής.

Ο Μ.Φούκς στην Γερμανία το 1734 μας έφτιαξε τον πυροσβεστήρα.




Πηγή – ΑΤ.idx.gr

Πρβλ. topic-t961.html